ઘરે એકલા હોવ અને અચાનક હાર્ટ એટેકના લક્ષણો દેખાય તો શું કરવું?

ઘરે એકલા હોવ અને અચાનક છાતીમાં દુખાવો કે પરસેવો થાય તો શું કરવું? જાણો હાર્ટ એટેકની શંકા સમયે જીવ બચાવતા મહત્વના પગલાં

તમે ઘરે એકદમ એકલા હોવ અને અચાનક છાતીમાં ભારેપણું લાગે, તીવ્ર ધબકારા વધવા માંડે, ઠંડો પરસેવો છૂટી જાય કે ગભરામણ સાથે અસ્વસ્થતા અનુભવાય, તો એ ક્ષણે ગભરાઈ જવું સ્વાભાવિક છે. આવા સમયે મોટાભાગના લોકો મૂંઝવણમાં પડી જાય છે અને કિંમતી સમય વેડફી નાખે છે. મુંબઈની પ્રખ્યાત વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. પરિન સાંગોઈના જણાવ્યા અનુસાર, હૃદયરોગના હુમલાની શંકા હોય ત્યારે શરૂઆતની થોડી મિનિટો એટલે કે ‘ગોલ્ડન અવર’ દર્દીના જીવન માટે સૌથી વધુ નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.

ઘણીવાર લોકો ઘરે બેસીને લક્ષણો ગેસ કે એસિડિટીના છે કે હાર્ટ એટેકના, તે અંગે ઈન્ટરનેટ પર સર્ચ કરવામાં કે સ્વ-નિદાન કરવામાં સમય વિતાવે છે. પરંતુ કટોકટીની આ ક્ષણોમાં ડરવાને બદલે સાચી જાગરૂકતા અને તાત્કાલિક યોગ્ય પગલાં લેવા જ તમારા જીવનરક્ષક બની શકે છે.

એકલા હોવ ત્યારે હાર્ટ એટેકના લક્ષણો દેખાય તો તરત શું કરવું?

જો તમને છાતીમાં ભારે દબાણ ઉપરાંત શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ચક્કર આવવા, ઉબકા થવા, કે પછી ડાબા હાથ, ખભા, પીઠ અથવા જડબામાં અસહ્ય દુખાવો અનુભવાય, તો નીચે મુજબના પગલાં ત્વરિત ભરવા જોઈએ:

• સૌપ્રથમ ઇમરજન્સી નંબર પર કૉલ કરો: ‘થોડી વાર રાહ જોઈએ, કદાચ દુખાવો ઓછો થઈ જાય’ તેવી ભૂલ ક્યારેય ન કરો. સૌથી પહેલાં સ્થાનિક એમ્બ્યુલન્સ અથવા ઇમરજન્સી મેડિકલ હેલ્પલાઈન પર કૉલ કરો. હૃદયની રક્તવાહિનીઓમાં અવરોધ (બ્લોકેજ) ની સારવાર જેટલી વહેલી શરૂ થાય, હૃદયના સ્નાયુઓને કાયમી નુકસાનથી બચાવવાની શક્યતા એટલી જ વધારે રહે છે.

• શાંતિથી એક જગ્યાએ બેસી જાવ: મદદ માટે ફોન કર્યા પછી બિલકુલ દોડધામ કે ચાલવાનું ટાળો. કોઈ સુરક્ષિત જગ્યાએ આરામથી બેસી જાવ. તમારો મોબાઈલ ફોન તમારી પાસે જ રાખો.

• ઘરનો મુખ્ય દરવાજો ખુલ્લો રાખો: જો શક્ય હોય અને તમારામાં હલનચલન કરવાની શક્તિ હોય, તો ઘરનો મુખ્ય દરવાજો અનલોક કરી દો અથવા ખુલ્લો રાખી દો, જેથી મેડિકલ ટીમ કે પાડોશીઓ તમારા સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે.

• પોતે ગાડી ચલાવવાનો પ્રયાસ ન કરો: ગમે તેટલી ઉતાવળ હોય તો પણ જાતે વાહન કે બાઇક ચલાવીને હોસ્પિટલ જવાનું જોખમ ક્યારેય ન લો.

દવાઓ અને એસ્પિરિન અંગે સાચી માહિતી

ઘણા લોકો હાર્ટ એટેકના લક્ષણો વખતે ગભરાઈને પોતાની મરજીથી ગમે તે દવાઓ લેવાનું શરૂ કરી દે છે. જો તમને અગાઉથી હૃદયરોગની તકલીફ હોય અને ડોક્ટરે કોઈ ખાસ દવા (જેમ કે નાઈટ્રોગ્લિસરિન) સૂચવી હોય, તો જ તેનો ઉપયોગ કરવો.

એસ્પિરિન લોહીને પાતળું કરવામાં અને એટેકની અસર ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે, પરંતુ તે દરેક વ્યક્તિ માટે અનુકૂળ નથી હોતી. જો ઇમરજન્સી ઓપરેટર કે ફોન પર ડોક્ટર તમને એસ્પિરિન લેવાની સલાહ આપે અને તમને તેનાથી કોઈ એલર્જી ન હોય, તો જ ડોક્ટરના નિર્દેશ મુજબ તે લેવી જોઈએ. દવાઓ શોધવામાં ઇમરજન્સી કોલ કરવામાં મોડું કરવું જોઈએ નહીં.

કટોકટીના સમયે કઈ ભૂલો ક્યારેય ન કરવી?

હાર્ટ એટેકના સમયે સૌથી ઘાતક ભૂલ છાતીની તકલીફને સાધારણ ‘એમ્યુઝમેન્ટ’, ‘ગેસ’ કે ‘એસિડિટી’ માનીને તેને અવગણવી છે. આ ઉપરાંત નીચે મુજબની ભૂલો ટાળવી જોઈએ:

• લક્ષણો જાતે જ ઘટી જશે તેવી રાહ જોવી.

• ચાલવું, કસરત કરવી કે વધુ પડતો શારીરિક શ્રમ કરવો.

• લક્ષણોની ખાતરી કરવા માટે ઈન્ટરનેટ કે સોશિયલ મીડિયા પર સમય બગાડવો.

• ઘરગથ્થુ દેશી ઉપચારો કરીને સમય વેડફવો.

જો કોઈ વ્યક્તિ તમારી સામે અચાનક બેભાન થઈ જાય અને તેના શ્વાસ બંધ થઈ જાય, તો તાત્કાલિક સીપીઆર (CPR – કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન) શરૂ કરવું જોઈએ અને શક્ય હોય તો એઈડી (AED) મશીનનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. એકલા હોવાના સમયે ગભરાયા વગર લેવાયેલા આ વિવેકપૂર્ણ નિર્ણયો જ અમૂલ્ય માનવજીવન બચાવી શકે છે.