શરીરની તૃષ્ણાઓ પાછળનું સાચું રહસ્ય: ચોકલેટ કે ચિપ્સ ખાવાની ઈચ્છા થાય ત્યારે તમારું શરીર શું માંગે છે?
આપણે ઘણીવાર અનુભવતા હોઈશું કે અચાનક જ મનમાં ચોકલેટ, ગળ્યા પદાર્થો અથવા તો ચિપ્સ અને ફરસાણ જેવા ખારા નાસ્તા ખાવાની પ્રબળ ઈચ્છા જાગી ઉઠે છે. ભલે આપણે સારી રીતે જાણતા હોઈએ કે પેકેજ્ડ ફૂડ, વધુ પડતી ખાંડ અને જંક ફૂડ આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે, છતાં પણ આપણે આ તૃષ્ણાઓ સામે લાચાર બની જઈએ છીએ અને તેને સંતોષવા માટે આવી વસ્તુઓનું સેવન કરવા લાગીએ છીએ.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આવું કેમ થાય છે? શું આ માત્ર આપણો મનોવૈજ્ઞાનિક સ્વાર્થ છે કે પછી તેના પાછળ શરીરનો કોઈ ખાસ સંકેત છુપાયેલો છે? તાજેતરમાં પ્રખ્યાત પોષણશાસ્ત્રી (ન્યુટ્રિશનિસ્ટ) કિરણ કુકરેજાએ સોશિયલ મીડિયા પર આ અંગે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો કર્યો છે. તેમના મતે, આ પ્રકારની દૈનિક તૃષ્ણાઓ (Cravings) એ વાસ્તવમાં તમારા શરીર દ્વારા ચોક્કસ પોષક તત્વોની માંગ કરવાની એક રીત છે. તમારે ફક્ત તમારા શરીરના આ મૂક સંકેતોને સમજીને તેને યોગ્ય અને હેલ્ધી વિકલ્પો પૂરા પાડવાની જરૂર છે.
૧. ચોકલેટ ખાવાની ઈચ્છા પાછળ શું કારણ છે?
જો તમને અચાનક જ ડાર્ક કે મિલ્ક ચોકલેટ ખાવાનું મન થઈ જાય, તો તેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે તમારા શરીરમાં મેગ્નેશિયમની ઉણપ સર્જાઈ રહી છે. ચોકલેટમાં મેગ્નેશિયમ હોવાથી આપણું મન તેની તરફ આકર્ષાય છે, પરંતુ બજારમાં મળતી ચોકલેટ્સમાં રિફાઇન્ડ ખાંડ અને અન હેલ્ધી ચરબીનું પ્રમાણ ખૂબ જ વધારે હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક છે.
હેલ્ધી વિકલ્પ: મેગ્નેશિયમની ઉણપને દૂર કરવા માટે ચોકલેટ ખાવાને બદલે કાજુ, બદામ, કોળાના બીજ (Pumpkin Seeds), પાલક અને વિવિધ પ્રકારના કઠોળનું સેવન કરવું ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
૨. મીઠાઈઓ માટેની લાલસા શું દર્શાવે છે?
વારંવાર ગળપણ કે મીઠાઈઓ ખાવાની ઈચ્છા થાય તો સમજી લો કે તમારા શરીરમાં પ્રોટીનની કમી છે. જ્યારે શરીરને પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોટીન નથી મળતું, ત્યારે એનર્જી લેવલ જાળવી રાખવા માટે મન ગળ્યા પદાર્થો તરફ દોડે છે.
હેલ્ધી વિકલ્પ: પ્રોટીનની આ જરૂરિયાતને સંતોષવા માટે તમે દહીં, શેકેલા ચણા, હેલ્ધી પ્રોટીન શેક અથવા તો બાફેલા ઈંડાનો આહારમાં સમાવેશ કરી શકો છો. આનાથી મીઠાઈ ખાવાની લાલસા પણ શાંત થશે અને શરીરને પોષણ પણ મળશે.
૩. ચિપ્સ અને ખારા નાસ્તાની તૃષ્ણા કેમ થાય છે?
ઘણા લોકોને હંમેશાં ચિપ્સ, નમકીન કે અન્ય સોલ્ટી સ્નેક્સ ખાવાની આદત હોય છે. પોષણશાસ્ત્રી કિરણ કુકરેજા જણાવે છે કે ખારા ખોરાકની લાલસાનો અર્થ એ છે કે તમારા શરીરને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (Electrolytes) અને સોડિયમ-મિશ્રિત પોષક તત્વોની જરૂરિયાત છે.
હેલ્ધી વિકલ્પ: ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સની પૂર્તિ માટે તળેલી ચિપ્સ ખાવાને બદલે છાશ, તાજું નારિયેળ પાણી, લીંબુ પાણી અથવા તો શેકેલા મખાણા ઉત્તમ વિકલ્પો છે. આ બધી વસ્તુઓ શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવાની સાથે જરૂરી ખનિજ તત્વો પણ પૂરા પાડે છે.
૪. બ્રેડ, પેસ્ટ્રી કે રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સની ઈચ્છા
જો તમને વારંવાર મેદાની બનાવટો, બ્રેડ કે પેસ્ટ્રી ખાવાનું મન થાય છે, તો તેનો અર્થ એ છે કે તમારા શરીરને તાત્કાલિક ઊર્જા (Energy) ની જરૂર છે. પરંતુ સાદા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ થોડીવાર માટે જ ઊર્જા આપે છે અને પછી થાક અનુભવાય છે.
હેલ્ધી વિકલ્પ: આના બદલે જટિલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (Complex Carbohydrates) થી ભરપૂર આહાર જેવા કે તાજા ફળો, શક્કરીયા, બ્રાઉન રાઈસ અથવા ઓટ્સ પસંદ કરો. જટિલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શરીરમાં ધીમે-ધીમે અને સતત ઊર્જા મુક્ત કરે છે, જેના કારણે પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું રહે છે અને વારંવાર ખાવાની ઈચ્છા થતી નથી.
