ઋતુ પરિવર્તન સમયે વાળની સંભાળ: ખોડા અને ખંજવાળ દૂર કરવા માટે સ્કેલ્પ માલિશ અને શેમ્પૂ પસંદગીની સાચી રીત
ઋતુ બદલાવાની સાથે જ ત્વચાની સાથે સાથે વાળની સમસ્યાઓ પણ વધવા લાગે છે. ખાસ કરીને ગરમ પાણીથી વાળ ધોવા અને માથાની ચામડી (સ્કેલ્પ) માંથી કુદરતી તેલ તથા ભેજનું પ્રમાણ ઓછું થઈ જવાથી સ્કેલ્પ અત્યંત શુષ્ક બની જાય છે. જોકે, મોટાભાગના લોકો માને છે કે ડેન્ડ્રફ એટલે કે ખોડો એ માત્ર હવામાનના ફેરફારનું પરિણામ છે, પરંતુ આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણથી આ બાબત સંપૂર્ણ સત્ય નથી. ખોડો એ માત્ર બાહ્ય સમસ્યા નથી, પરંતુ તે શરીરમાં રહેલા દોષોના આંતરિક અસંતુલનનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.
આયુર્વેદ અનુસાર આપણું શરીર ત્રણ મુખ્ય દોષો – વાત, પિત્ત અને કફથી બનેલું છે, જેને સામૂહિક રીતે ‘ત્રિદોષ’ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ ત્રિદોષમાં અસંતુલન સર્જાય છે, ત્યારે શરીરમાં વિવિધ રોગો અને સમસ્યાઓ ઘર કરી જાય છે. ખાસ કરીને ખોડાની સમસ્યાનો સીધો સંબંધ પિત્ત અને કફ દોષના અસંતુલન સાથે જોડાયેલો છે. આ અસંતુલન લોહીની ગુણવત્તા પર પ્રતિકૂળ અસર કરે છે અને માથાની ચામડીના સૂક્ષ્મ છિદ્રોને બંધ કરી દે છે, જેના પરિણામે સ્કેલ્પ પર સૂકાપણું આવે છે અને સફેદ પોપડીઓ જામવા લાગે છે.
માથાની ચામડીની સ્વચ્છતા અને માલિશનું મહત્વ
જે લોકોને ખોડાની સતત સમસ્યા રહેતી હોય તેમણે સ્કેલ્પ અને વાળની યોગ્ય સ્વચ્છતા જાળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે. નિયમિત અને યોગ્ય રીતે વાળ ધોવાથી મૃત ત્વચાના કોષો (Dead Skin Cells) દૂર થાય છે. ડેન્ડ્રફ દૂર કરવા માટે કીટોકોનાઝોલ, સેલેનિયમ સલ્ફાઈડ અથવા ઝિંક પીરીથિઓન ધરાવતા મેડિકેટેડ શેમ્પૂનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે. આ ઉપરાંત, સ્કેલ્પ પર જામી ગયેલી પોપડીઓને હળવા હાથે દૂર કરવા માટે ઝીણા દાંતાવાળા કાંસકાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, જે માથામાં રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) સુધારવામાં પણ મદદ કરે છે.
આ ઉપરાંત હૂંફાળા તેલથી માથાની ચામડી પર માલિશ કરવી એ ડેન્ડ્રફની સારવારનો અન્યોન્ય અચૂક ઉપાય છે. શુદ્ધ નાળિયેર તેલ કે ઓલિવ ઓઇલને સહેજ હૂંફાળું કરીને આંગળીના વેઢાથી હળવા હાથે સ્કેલ્પ પર મસાજ કરવાથી સ્કેલ્પનું સૂકાપણું દૂર થાય છે અને ત્વચાને ઊંડું પોષણ મળે છે.
વાળમાં લાંબો સમય તેલ ન રાખવું અને હવામાનથી રક્ષણ
ડેન્ડ્રફ ધરાવતા લોકો ઘણીવાર એક મોટી ભૂલ કરે છે – તેઓ વાળમાં દિવસો સુધી તેલ લગાવી રાખે છે. નિષ્ણાતોના મતે, જેમને ખોડો થવાની શક્યતા વધુ હોય તેમણે વાળમાં વધુ સમય સુધી તેલ રહેવા દેવું જોઈએ નહીં. લાંબા સમય સુધી તેલ રહેવાથી વાતાવરણમાંથી ધૂળ અને ગંદકી સ્કેલ્પ પર જમા થાય છે, જેનાથી છિદ્રો વધુ બંધ થઈ જાય છે. વળી, ડેન્ડ્રફની સમસ્યામાં ટર્પેન્ટાઇન તેલનો ઉપયોગ ભૂલથી પણ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે તે વાળના સૂકાપણાને બમણું કરી દે છે.
તેવી જ રીતે, વાળને અતિશય ગરમી કે અતિશય ઠંડીથી બચાવવા જોઈએ. સીધો સૂર્યપ્રકાશ અને ગરમી સ્કેલ્પ પર તેલનું ઉત્પાદન વધારે છે, જેનાથી ફંગલ ઇન્ફેક્શન અને ખોડાનું પ્રમાણ વધી શકે છે. તેથી ઋતુ બદલાતી વખતે ટોપી કે રૂમાલથી વાળને ઢાંકીને રાખવા જોઈએ.
ખોડાથી કાયમી છુટકારો મેળવવાના ૪ અચૂક ઘરેલુ ઉપાયો
આહારમાં ફેરફાર અને આંતરિક શુદ્ધિની સાથે કેટલાક સરળ કુદરતી નુસખા અજમાવીને ખોડાથી હંમેશા માટે મુક્તિ મેળવી શકાય છે:
૧. દહીંનો ઉપયોગ: દહીંમાં રહેલા પ્રોબાયોટિક્સ અને એન્ટિફંગલ ગુણો સ્કેલ્પના ઇન્ફેક્શનને શાંત કરે છે. તાજું દહીં સ્કેલ્પ પર લગાવી ૨૦ મિનિટ રાખ્યા બાદ હળવા શેમ્પૂથી ધોઈ લેવું.
૨. લીંબુનો રસ: લીંબુમાં વિટામિન સી અને સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે જે સ્કેલ્પના પીએચ (pH) લેવલને સંતુલિત કરે છે. નાળિયેર તેલમાં થોડો લીંબુનો રસ ભેળવીને માલિશ કરવાથી ખોડાની પોપડીઓ દૂર થાય છે.
૩. મેથીના દાણા: મેથીના દાણાને રાત્રે પલાળીને સવારે તેની પેસ્ટ બનાવી સ્કેલ્પ પર લગાવવાથી ખોડો જડમૂળથી દૂર થાય છે અને વાળ મજબૂત બને છે.
૪. ટી ટ્રી ઓઇલ (Tea Tree Oil): ટી ટ્રી ઓઇલ એન્ટિ-બેક્ટેરિયલ અને એન્ટિ-ફંગલ ગુણોથી ભરપૂર હોય છે. તમારા સામાન્ય શેમ્પૂ કે નાળિયેર તેલમાં ૨ થી ૩ ટીપાં ટી ટ્રી ઓઇલ ઉમેરીને વાપરવાથી ખોડાની સમસ્યામાં ત્વરિત રાહત મળે છે.
