વ્રત રાખતી વખતે ભૂલથી પણ ન કરો આ પાંચ ભૂલો, નહીંતર પૂજાનું નહીં મળે કોઈ ફળ
સનાતન ધર્મમાં વ્રત અને ઉપવાસનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. ભલે તે નવરાત્રીનો પવિત્ર અવસર હોય કે પછી અન્ય કોઈ વ્રત, ભક્તો ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા અને આત્મ-શુદ્ધિ માટે ઉપવાસ રાખે છે. જો કે, ઘણીવાર માહિતીના અભાવે લોકો અજાણતા એવી ભૂલો કરી બેસે છે, જેનાથી તેમનું વ્રત ખંડિત (ટૂટી) થઈ જાય છે અને તેનું કોઈ ફળ મળતું નથી.
વૃદાંવનના પ્રસિદ્ધ અને પૂજ્ય સંત પ્રેમાનંદજી મહારાજે વ્રત-ઉપવાસ સાથે જોડાયેલા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિયમો જણાવ્યા છે. પ્રેમાનંદ મહારાજ અનુસાર, વ્રત માત્ર ભૂખ્યા રહેવાનું નામ નથી, પરંતુ તે મન, કર્મ અને વિચારોના સંયમનો સંકલ્પ છે. જો તમે પણ ઉપવાસ રાખો છો, તો પ્રેમાનંદ મહારાજ દ્વારા જણાવવામાં આવેલી આ ૫ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે:
૧. દિવસના સમયે સૂવાથી બચો
શાસ્ત્રો અને પરંપરાઓ અનુસાર, વ્રત દરમિયાન સમયને માત્ર પ્રભુની ભક્તિ અને નામ-સ્મરણમાં લગાવવો જોઈએ. દિવસના સમયે સૂવાથી શરીર અને મનમાં આળસ વધે છે, જેનાથી વ્રત ખંડિત માનવામાં આવે છે. જો તમને ખાલી સમય મળે, તો સૂવાના બદલે ભગવાનનું ધ્યાન કરો, મંત્રોનો જાપ કરો અથવા ધાર્મિક ગ્રંથો વાંચો.
૨. વારંવાર શૌચ જવાતી બચો અને શુદ્ધતાનું ધ્યાન રાખો
ઉપવાસના દિવસે સવારે શૌચ અને સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વસ્ત્ર ધારણ કરીને જ પૂજા-પાઠ કરો. આ પછી વારંવાર શૌચ જવાથી બચવું જોઈએ. જો કોઈ કારણસર દિવસમાં ફરીથી શૌચ જવું પડે, તો શુદ્ધતા માટે પુનઃ સ્નાન કરવું આવશ્યક છે. શારીરિક પવિત્રતા જાળવી રાખવી વ્રતના મુખ્ય નિયમોમાંનો એક છે.
૩. દિવસભર વારંવાર ફળાહાર ન કરો
વ્રતનો અર્થ સંયમ રાખવાનો છે. ઘણા લોકો વ્રતમાં સેંધા નમક કે ફળાહારના નામે દિવસભર કંઈક ને કંઈક ખાતા રહે છે. પ્રેમાનંદ મહારાજ અનુસાર, વારંવાર ખાવાથી ઉપવાસનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય જ સમાપ્ત થઈ જાય છે અને વ્રત તૂટી શકે છે. ઉપવાસ દરમિયાન સાંજે માત્ર એક જ વાર સંયમિત ફળાહાર કે ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.
૪. જૂઠ બોલવા અને છલ-કપટથી દૂર રહો
વ્રતમાં માત્ર ભોજન પર નિયંત્રણ રાખવું જ પૂરતું નથી, પરંતુ પોતાની વાણી અને વિચારો પર સંયમ રાખવો સૌથી વધુ જરૂરી છે. વ્રત દરમિયાન જૂઠ બોલવું, કોઈનું દિલ દુખાવવું કે છલ-કપટ કરવું મહાપાપ માનવામાં આવ્યું છે. આવું કરવાથી ભગવાન રૂષ્ટ થાય છે અને પૂજાનું કોઈ પુણ્ય ફળ પ્રાપ્ત થતું નથી.
૫. પૂર્ણ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો
ઉપવાસના દિવસે વ્યક્તિએ પૂર્ણ રૂપથી બ્રહ્મચર્યના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ. મન, કર્મ અને વચનથી સંયમ જાળવી રાખવો જરૂરી છે. જો કોઈ વ્રત દરમિયાન બ્રહ્મચર્યનું ઉલ્લંઘન કરે છે, તો તેનું વ્રત તુરંત ખંડિત માનવામાં આવે છે.
વ્રત માત્ર એક ભોજન સાથે જોડાયેલો નિયમ નથી, પરંતુ તે પ્રભુ સાથે જોડાવા અને પોતાની આત્માને શુદ્ધ કરવાનું સાધન છે. આ ૫ નિયમોનું પાલન કરીને જ તમે તમારા વ્રતને સફળ બનાવી શકો છો અને ઈશ્વરની પૂર્ણ કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકો છો.
