માત્ર થાક કે ચક્કર સમજીને ભૂલ ન કરતા! શરીરમાં દેખાય છે આ 6 લક્ષણો, એક મિનિટનો વિલંબ પણ બની શકે જીવલેણ
આજના સમયમાં સ્ટ્રોક એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની રહ્યો છે. ખાસ વાત એ છે કે સ્ટ્રોકનાં શરૂઆતનાં લક્ષણો ઘણીવાર સામાન્ય થાક, ચક્કર કે નબળાઈ જેવા લાગતા હોય છે. જેના કારણે ઘણા લોકો તેને ગંભીરતાથી લેતા નથી. પરંતુ નિષ્ણાતોના મતે, સ્ટ્રોકના કિસ્સામાં સમયસર સારવાર મળવી ખૂબ જ જરૂરી છે. કારણ કે મગજમાં લોહીનો પ્રવાહ અટકી જવાથી અથવા રક્તવાહિની ફાટી જવાથી મગજના કોષોને નુકસાન થવા લાગે છે. જો સમયસર સારવાર ન મળે તો દર્દીને લકવો, બોલવામાં મુશ્કેલી, યાદશક્તિમાં ઘટાડો અથવા જીવ ગુમાવવાનો પણ ખતરો રહે છે.
સ્ટ્રોક શું છે અને શા માટે ખતરનાક છે?
મગજને યોગ્ય રીતે કામ કરવા માટે સતત લોહી અને ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે. જ્યારે મગજ સુધી લોહી પહોંચાડતી રક્તવાહિનીમાં ગઠ્ઠો જામી જાય અથવા રક્તવાહિની ફાટી જાય ત્યારે સ્ટ્રોક આવે છે. આવી સ્થિતિમાં મગજના કોષોને ઓક્સિજન મળવાનું બંધ થાય છે અને તેઓ ઝડપથી નુકસાન પામે છે.
સ્ટ્રોકનાં આ 6 લક્ષણો ઓળખી લો
સ્ટ્રોકનાં લક્ષણો ઓળખવા માટે B.E. F.A.S.T. ફોર્મ્યુલા ઉપયોગી છે.
1. શરીરનું સંતુલન બગડવું: અચાનક ચક્કર આવવાં, ચાલવામાં મુશ્કેલી થવી અથવા શરીરનું સંતુલન જાળવી ન શકવું એ સ્ટ્રોકનો સંકેત હોઈ શકે છે.
2. આંખોની દૃષ્ટિમાં ફેરફાર: અચાનક ઝાંખું દેખાવું, બે વસ્તુ દેખાવી અથવા એક કે બંને આંખોથી જોવામાં તકલીફ થવી.
3. ચહેરાનો એક ભાગ ઢળી જવો: હસતી વખતે ચહેરાની એક બાજુ નીચે ઢળી જાય અથવા ચહેરાના એક ભાગમાં હલનચલન ઓછું થઈ જાય તો સાવચેત થવું.
4. હાથ-પગમાં નબળાઈ: અચાનક એક હાથ કે પગમાં નબળાઈ આવવી અથવા સુન્ન થઈ જવું સ્ટ્રોકનું મહત્ત્વપૂર્ણ લક્ષણ છે.
5. બોલવામાં મુશ્કેલી: વ્યક્તિને અચાનક સ્પષ્ટ બોલવામાં તકલીફ થવી, શબ્દો સમજવામાં મુશ્કેલી પડવી અથવા અન્યની વાત સમજવામાં અસમર્થતા અનુભવવી.
6. સમયસર સારવાર ન મળવી: ઉપરનાં કોઈપણ લક્ષણો દેખાય ત્યારે સમય બગાડ્યા વિના તબીબી મદદ લેવી સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
સ્ટ્રોક આવે ત્યારે શું કરવું અને શું ન કરવું?
જો કોઈ વ્યક્તિમાં સ્ટ્રોકનાં લક્ષણો દેખાય તો તરત જ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવો અને સ્ટ્રોકની સારવાર ઉપલબ્ધ હોય તેવી હોસ્પિટલમાં લઈ જાઓ. લક્ષણો કયા સમયે શરૂ થયાં તેની નોંધ રાખવી પણ જરૂરી છે.
દર્દીને પોતાની રીતે સ્વસ્થ થઈ જશે એમ માનીને રાહ ન જુઓ. તેને પાણી, ખોરાક કે દવા આપવાની ઉતાવળ ન કરો. ખાસ કરીને ડૉક્ટરની સલાહ વગર એસ્પિરિન આપવી જોખમી બની શકે છે, કારણ કે કેટલાક સ્ટ્રોક મગજમાં રક્તસ્રાવ થવાને કારણે પણ થાય છે.
આધુનિક સારવારથી બચી શકે છે દર્દીનો જીવ
હાલમાં સ્ટ્રોકની સારવાર માટે અનેક આધુનિક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. લોહીના ગઠ્ઠાને ઓગાળતી દવાઓ અને મિકેનિકલ થ્રોમ્બેક્ટોમી જેવી પ્રક્રિયાઓ યોગ્ય દર્દીઓમાં ઉપયોગી બની શકે છે. સામાન્ય રીતે કેટલીક ગઠ્ઠો ઓગાળતી સારવાર લક્ષણો શરૂ થયાના સાડા ચાર કલાકની અંદર આપવામાં આવે છે. જોકે, દર્દીની સ્થિતિ અને જરૂરી સ્કેનના આધારે ડૉક્ટર નિર્ણય લે છે.
સ્ટ્રોકથી બચવા માટે આટલી કાળજી રાખો
- બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રણમાં રાખો.
- ડાયાબિટીસ અને કોલેસ્ટ્રોલની નિયમિત તપાસ કરાવો.
- ધૂમ્રપાન અને તમાકુથી દૂર રહો.
- દરરોજ કસરત અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો.
- સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો.
- હૃદય સંબંધિત બીમારીઓની સમયસર સારવાર કરાવો.
