જ્યારે સિનેમાઘરો છૂપાવે છે અસલી આંકડા: જાણો ફિલ્મી દુનિયાના પૈસાનું અંદરનું આખું ગણિત!
સિનેમાઘરોમાં ટિકિટ બારી પર ચૂકવાતા રૂપિયાથી લઈને કરોડો રૂપિયાના બોક્સ ઓફિસ કલેક્શન સુધીની સફર બહારથી ભલે ખૂબ જ સરળ અને ચમકદાર લાગે, પરંતુ તેની પાછળ નાણાકીય ગણતરીઓ અને વ્યવસાયિક કરારોનું એક ખૂબ જ જટિલ અને મોટું તાના-બના કામ કરતું હોય છે. જ્યારે પણ કોઈ દર્શક થિયેટરમાં જઈને ફિલ્મ જોવા માટે ટિકિટ ખરીદે છે, ત્યારે તે એક નાનકડી પિર્ચીના ભાવમાં સરકારનો જીએસટી (GST), સિનેમાઘર સંચાલકોનો નફો, ડિસ્ટ્રિબ્યુટરનો હિસ્સો અને અંતે ફિલ્મ નિર્માતા (પ્રોડ્યુસર)ની અસલી કમાણી જોડાયેલી હોય છે.
આજના સમયમાં ફિલ્મો માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી રહી, પરંતુ તે એક મોટો વેપાર બની ગઈ છે. તો ચાલો આજે વિગતવાર સમજીએ કે આખરે બોક્સ ઓફિસનો આખો હિસાબ-કિતાબ કેવી રીતે નક્કી થાય છે અને પડદા પાછળ રૂપિયાનું આ આખું ચક્કર કેવી રીતે ચાલે છે.
ફિલ્મનો બિઝનેસ અને નિર્માણની શરૂઆત
કોઈપણ ફિલ્મની સફર તેના નિર્માણ એટલે કે પ્રોડક્શનથી શરૂ થાય છે. ફિલ્મ નિર્માતા (પ્રોડ્યુસર) પોતાના નાણાં, ફાઇનાન્સર્સ, રોકાણકારો અથવા મોટા સ્ટુડિયોના સપોર્ટથી ફિલ્મનું શૂટિંગ પૂરું કરે છે. એકવાર ફિલ્મ તૈયાર થઈ જાય, ત્યારબાદ તેને સિનેમાઘરો સુધી પહોંચાડવા માટે ‘ડિસ્ટ્રિબ્યુટર’ (વિતરક) ની એન્ટ્રી થાય છે.
પ્રોડ્યુસર પોતાની ફિલ્મ પ્રદર્શિત કરવાના રાઇટ્સ (હકો) કાં તો સીધા ઓલ-ઇન્ડિયા કે પ્રાદેશિક ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને વેચી દે છે અથવા તો રેવેન્યુ શેરિંગ (નફાની વહેંચણી) ના આધારે કોઈ થર્ડ પાર્ટી સાથે ડીલ ફાઇનલ કરે છે. આ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર જ તે મુખ્ય કડી છે જે નિર્માતા અને સિનેમાઘરના માલિકો વચ્ચે તાલમેલ બેસાડીને ફિલ્મને જનતા સુધી મોટા પડદા પર પહોંચાડે છે.
ગ્રોસ (Gross) અને નેટ (Net) કલેક્શન વચ્ચેનો તફાવત
જ્યારે તમે ન્યૂઝ કે સોશિયલ મીડિયા પર સાંભળો છો કે કોઈ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર કરોડો રૂપિયા કમાઈ લીધા, ત્યારે તેમાં બે સૌથી મહત્વપૂર્ણ શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે – ગ્રોસ કલેક્શન અને નેટ કલેક્શન. સામાન્ય લોકો આ બંનેને એક જ સમજે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે.
-
ગ્રોસ કલેક્શન: તે કુલ રકમ છે જે સિનેમાઘરોમાં ટિકિટોના વેચાણથી સીધી બોક્સ ઓફિસ પર ભેગી થાય છે. આ રકમમાં સરકારને ચૂકવવાનો ટેક્સ (GST) પણ સામેલ હોય છે.
-
નેટ કલેક્શન: જ્યારે આ કુલ રકમ (ગ્રોસ કલેક્શન) માંથી સરકારનો ટેક્સ અને અન્ય જરૂરી કપાતો બાદ કરવામાં આવે છે, ત્યારે જે રકમ બચે છે તેને નેટ કલેક્શન કહેવામાં આવે છે.
યાદ રાખો કે, આ નેટ કલેક્શન જ તે વાસ્તવિક માપદંડ છે જેના આધારે કોઈપણ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ કે ફ્લોપ થઈ છે તેનો નિર્ણય કરવામાં આવે છે.
સિનેમાઘર અને થિયેટર માલિકોનો હિસ્સો
ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી થિયેટરોમાં જે ટિકિટો વેચાય છે, તેની કમાણી સીધી પ્રોડ્યુસરના ખાતામાં નથી જતી. થિયેટર માલિકો (એક્ઝિબિટર્સ) પોતાના હોલ ચલાવવા માટે, વીજળી બિલ, સ્ટાફનો પગાર અને પોતાના નફા માટે ટિકિટના વેચાણમાંથી મોટો હિસ્સો પોતાની પાસે રાખે છે.
સામાન્ય રીતે રિલીઝના પહેલા અઠવાડિયામાં સિનેમાઘર માલિકો કલેક્શનમાંથી મોટો હિસ્સો (લગભગ 50% કે તેથી વધુ) પોતાની પાસે રાખે છે, કારણ કે શરૂઆતના દિવસોમાં પબ્લિકને થિયેટર સુધી ખેંચી લાવવાનું જોખમ તેમનું પણ હોય છે. જેમ જેમ અઠવાડિયા વીતતા જાય તેમ તેમ આ હિસ્સો પ્રોડ્યુસર અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટર તરફ ઘટતા ક્રમમાં વહેંચાય છે.
ઓવરસીઝ (વિદેશી) બજાર અને ડિજિટલ રાઇટ્સનો રોલ
આજના સમયમાં માત્ર દેશના થિયેટરો જ નહીં, પરંતુ ઓવરસીઝ (વિદેશી બજારો) નું કલેક્શન પણ ફિલ્મોના બિઝનેસમાં મોટો ભાગ ભજવે છે. વિદેશોમાં ભારતીય ફિલ્મોના શો યોજવા માટે અલગ એજન્સીઓ સાથે કરાર થાય છે અને ત્યાંનું કલેક્શન વિદેશી ચલણમાં આવે છે, જે ફિલ્મનું બજેટ વસૂલવામાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
આ ઉપરાંત, થિયેટર રિલીઝ પહેલાં જ ફિલ્મોના ડિજિટલ રાઇટ્સ (OTT પ્લેટફોર્મ્સ), સેટેલાઇટ રાઇટ્સ (ટીવી પ્રસારણ) અને મ્યુઝિક રાઇટ્સ કરોડો રૂપિયામાં વેચાઈ જાય છે. ઘણીવાર તો એવું બને છે કે મોટી ફિલ્મો થિયેટરમાં રિલીઝ થતા પહેલા જ પોતાના આ નોન-થિયેટ્રિકલ રાઇટ્સ વેચીને પ્રોડ્યુસર પોતાનો અડધો ખર્ચ પહેલેથી જ સુરક્ષિત કરી લે છે.
