કોલેસ્ટ્રોલ અને હૃદયની બીમારી હોય તો કાજુ-બદામ ખાવા જોઈએ કે નહીં?

શું હૃદયરોગના દર્દીઓ કાજુ અને બદામ ખાઈ શકે? જાણો કેટલા સૂકા મેવા ખાવા ફાયદાકારક

સ્વસ્થ રહેવા માટે યોગ્ય અને સંતુલિત આહાર લેવો ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને હૃદય સંબંધિત બીમારીઓથી પીડાતા લોકોએ પોતાના ખોરાકનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું પડે છે. ડૉક્ટરો સામાન્ય રીતે આવા દર્દીઓને વધુ પડતા તેલ, મીઠું અને ચરબીવાળો ખોરાક મર્યાદિત રાખવાની સલાહ આપે છે. પરંતુ જ્યારે સૂકા મેવાની વાત આવે છે ત્યારે ઘણા લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે હૃદયરોગના દર્દીઓ કાજુ અને બદામ ખાઈ શકે કે નહીં?

ઘણા લોકો માને છે કે કાજુમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી હૃદયના દર્દીઓએ તેનાથી દૂર રહેવું જોઈએ. જોકે, દરેક પ્રકારની ચરબી શરીર માટે નુકસાનકારક હોતી નથી. બદામ અને કાજુમાં રહેલી કેટલીક પોષક ચરબી, ફાઇબર, પ્રોટીન અને ખનિજો હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી બની શકે છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, યોગ્ય માત્રામાં અને યોગ્ય રીતે આ સૂકા મેવાનું સેવન હૃદયરોગના દર્દીઓના સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે.

હૃદયરોગના દર્દીઓ કાજુ અને બદામ ખાઈ શકે?

ગ્રેટર નોઈડાની ફોર્ટિસ હોસ્પિટલના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ કાર્ડિયોલોજી ડૉ. હર્નિશ સિંહ ભાટિયાના જણાવ્યા અનુસાર, હૃદયરોગના દર્દીઓ સામાન્ય રીતે કાજુ અને બદામનું સેવન કરી શકે છે. આ બંને સૂકા મેવામાં એવા પોષક તત્ત્વો હોય છે, જે હૃદયના સામાન્ય સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

બદામ અને કાજુમાં સ્વસ્થ ચરબી ઉપરાંત ફાઇબર, પ્રોટીન, વિટામિન્સ અને વિવિધ ખનિજો હોય છે. આ પોષક તત્ત્વો શરીરની સામાન્ય કામગીરી માટે જરૂરી છે. જોકે, તેનો અર્થ એવો નથી કે હૃદયરોગના દર્દીઓ ગમે તેટલા કાજુ કે બદામ ખાઈ શકે. કોઈપણ ખોરાકની જેમ સૂકા મેવાનું સેવન પણ યોગ્ય માત્રામાં કરવું જરૂરી છે.

બદામ ખાવાથી હૃદયને શું ફાયદો થઈ શકે?

બદામમાં મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ ફેટ, ફાઇબર અને વિટામિન E જેવા પોષક તત્ત્વો હોય છે. તેમાં રહેલી સ્વસ્થ ચરબી સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ એટલે કે LDLના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

બદામમાં રહેલું વિટામિન E એન્ટીઑક્સિડન્ટ તરીકે કામ કરે છે. તે શરીરના કોષોને ઓક્સિડેટિવ તણાવથી બચાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત તેમાં રહેલું ફાઇબર પાચન માટે ઉપયોગી છે અને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું હોવાની લાગણી જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.

નિયમિત રીતે મર્યાદિત માત્રામાં બદામ ખાવાથી હૃદયના સ્વાસ્થ્યને ટેકો મળી શકે છે. જોકે, માત્ર બદામ ખાવાથી હૃદયરોગ મટી જાય અથવા હાર્ટ એટેકનું જોખમ સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ જાય એવું માનવું યોગ્ય નથી. હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે સંતુલિત આહાર, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સારવાર પણ એટલી જ જરૂરી છે.

કાજુ ખાવાથી હૃદયને કેવી રીતે ફાયદો થાય?

કાજુમાં મેગ્નેશિયમ, કોપર અને સ્વસ્થ ચરબી હોય છે. મેગ્નેશિયમ શરીરમાં સ્નાયુઓ અને ચેતાતંત્રની સામાન્ય કામગીરી માટે જરૂરી છે. હૃદયના સ્નાયુઓની યોગ્ય કામગીરીમાં પણ મેગ્નેશિયમ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

કાજુમાં રહેલા અન્ય ખનિજો પણ શરીરના ચયાપચય અને વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓ માટે ઉપયોગી છે. તેમાં રહેલી અસંતૃપ્ત ચરબી સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે. તેથી હૃદયરોગના દર્દીઓએ માત્ર કાજુમાં ચરબી હોય છે એટલા માટે તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર સામાન્ય રીતે પડતી નથી.

જોકે, કાજુમાં કેલરી પણ હોય છે. તેથી વધુ પડતું સેવન કરવાથી દૈનિક કેલરીનું પ્રમાણ વધી શકે છે. ખાસ કરીને વજન નિયંત્રિત રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી હોય તેવા લોકોએ માત્રાનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

દરરોજ કેટલા કાજુ અને બદામ ખાવા જોઈએ?

સૂકા મેવાનું સેવન કરતી વખતે માત્રા સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય માર્ગદર્શન મુજબ, સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે દરરોજ આશરે 20થી 30 ગ્રામ સૂકા મેવા યોગ્ય હોઈ શકે છે. તેમાં 5થી 6 બદામ અને 3થી 4 કાજુનો સમાવેશ કરી શકાય છે. જોકે, આ માત્રા દરેક વ્યક્તિ માટે સરખી હોતી નથી.

હૃદયરોગના દર્દીઓએ પોતાની ઉંમર, વજન, દૈનિક કેલરીની જરૂરિયાત, કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ અને અન્ય બીમારીઓને ધ્યાનમાં રાખીને સૂકા મેવાનું પ્રમાણ નક્કી કરવું જોઈએ. જો ડૉક્ટરે વિશેષ આહાર સૂચવ્યો હોય તો તેનું પાલન કરવું વધુ યોગ્ય છે.

કાજુ અને બદામ ખાતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો

હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે સૂકા મેવા પસંદ કરતી વખતે તેની ગુણવત્તા અને બનાવટ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ:

• મીઠા વગરના બદામ અને કાજુ પસંદ કરો: વધુ પડતું મીઠું બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો માટે યોગ્ય ન હોઈ શકે.
• કાચા અથવા હળવા શેકેલા સૂકા મેવા લો: વધુ તેલમાં તળેલા કાજુ કે બદામ ટાળવા યોગ્ય છે.
• ખાંડથી કોટેડ મેવા ન ખાઓ: ચોકલેટ, ખાંડ અથવા મીઠી ચાસણીથી તૈયાર કરેલા સૂકા મેવામાં વધારાની કેલરી હોઈ શકે છે.
• માત્રા પર નિયંત્રણ રાખો: સૂકા મેવા પૌષ્ટિક હોવા છતાં તેમાં કેલરી હોય છે, તેથી વધુ પડતું સેવન ન કરવું.
• એલર્જી હોય તો સાવચેતી રાખો: કાજુ કે બદામથી એલર્જી હોય તો તેનું સેવન ન કરવું.

કિડનીની બીમારી હોય તો ખાસ સાવચેતી

હૃદયરોગની સાથે જો કોઈ વ્યક્તિને કિડનીની બીમારી હોય અથવા લોહીમાં પોટેશિયમનું પ્રમાણ વધારે હોય તો તેણે સૂકા મેવાનું સેવન કરતાં પહેલાં ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયનની સલાહ લેવી જોઈએ. કિડનીની સ્થિતિ પ્રમાણે કેટલાક ખનિજોના સેવન પર નિયંત્રણ રાખવાની જરૂર પડી શકે છે.

આ ઉપરાંત, જો કોઈ વ્યક્તિને કાજુ કે બદામથી એલર્જી હોય તો તેણે આ ખોરાકથી દૂર રહેવું જોઈએ. હૃદયરોગની દવાઓ લેતા દર્દીઓએ પણ પોતાની સારવારમાં ફેરફાર કર્યા વિના ડૉક્ટરે સૂચવેલા આહારનું પાલન કરવું જોઈએ.

હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માત્ર સૂકા મેવા પૂરતા નથી

કાજુ અને બદામ હૃદય માટે ઉપયોગી પોષક તત્ત્વો આપી શકે છે, પરંતુ હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે સમગ્ર જીવનશૈલી મહત્વપૂર્ણ છે. આહારમાં શાકભાજી, ફળો, આખા અનાજ અને યોગ્ય પ્રોટીનનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. સાથે જ મીઠું અને વધુ પડતા સંતૃપ્ત ચરબીવાળા ખોરાકનું પ્રમાણ નિયંત્રિત રાખવું જરૂરી છે.

નિયમિત ચાલવું કે ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ કસરત કરવી, પૂરતી ઊંઘ લેવી અને બ્લડ પ્રેશર તથા કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ કરાવતા રહેવું પણ જરૂરી છે. અંતે, હૃદયરોગના દર્દીઓ માટે કાજુ અને બદામ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત ખોરાક નથી. યોગ્ય માત્રા, યોગ્ય પસંદગી અને વ્યક્તિની આરોગ્ય સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તેનું સેવન કરી શકાય છે.