બિઝનેસ જગતની સૌથી મોટી રેસ! અદાણીની સામે ટકી ન શકતાં આ દિગ્ગજ ગ્રુપે હરાજીમાંથી પાછા ખેંચ્યા પગ!
ભારતના અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણીની આગેવાની હેઠળનો અદાણી ગ્રુપ દેશના સિમેન્ટ સેક્ટરમાં પોતાનું વર્ચસ્વ સતત મજબૂત કરી રહ્યું છે. અદાણી ગ્રુપની અગ્રણી સિમેન્ટ કંપની ‘અંબુજા સિમેન્ટ્સ’ (Ambuja Cements) એ હવે દેવાના ડુંગર નીચે દબાઈને દિવાળું ફૂંકી ચૂકેલી કંપની ‘જેપી સિમેન્ટ કોર્પોરેશન’ (Jaypee Cement Corporation) ને ખરીદવા માટે ૫૮૦ કરોડ રૂપિયાની મોટી ઓફર (બોલી) રજૂ કરી છે.
આ નાણાકીય હરાજીની પ્રક્રિયામાં અંબુજા સિમેન્ટ્સ સિવાય માત્ર એક જ બીજી હરીફ કંપની ‘માય હોમ ગ્રુપ’ (My Home Group) મેદાનમાં હતી. પરંતુ, માય હોમ ગ્રુપે ૩०० કરોડ રૂપિયાની બોલી લગાવ્યા બાદ, અદાણી ગ્રુપની મોટી રકમ સામે ટકી ન શકતા આ આખી બિડિંગ પ્રક્રિયામાંથી પોતાને સત્તાવાર રીતે અલગ કરી લીધું હતું.
જો કે, આટલી ઊંચી બોલી લગાવ્યા પછી પણ આ દિવાળા પ્રક્રિયા (Insolvency Process) નો મામલો હજુ અધ્ધરતાલ લટકેલો છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે અદાણી ગ્રુપની ૫૮૦ કરોડ રૂપિયાની આ ઓફર, જેપી સિમેન્ટની કાનૂની ‘લિક્વિડેશન વેલ્યુ’ (Liquidation Value) એટલે કે કંપનીની અસ્કયામતોની લઘુત્તમ કિંમત ૮૮૦ કરોડ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે, તેના કરતાં ઘણી ઓછી છે. આ જ કારણે, જેપી સિમેન્ટને લોન આપનારી બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ (લેણદારો) અદાણી ગ્રુપ સાથે આનાથી પણ વધુ ઊંચી ઓફર મેળવવા માટે પડદા પાછળ સતત વાટાઘાટો અને વાર્તાલાપ ચલાવી રહ્યા છે.
જેપી એસોસિએટ્સ માટે અદાણીનો અગાઉનો મેગા પ્લાન
વિવિધ મીડિયા અહેવાલો અને આર્થિક વિશ્લેષણો અનુસાર, જેપી ગ્રુપની કંપનીઓને ખરીદવા માટે અદાણી ગ્રુપ લાંબા સમયથી વ્યૂહાત્મક તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે. ગયા વર્ષે, જેપી સિમેન્ટના દેવાને વસૂલવા માટે ‘નેશનલ એસેટ રિકન્સ્ટ્રક્શન કંપની લિમિટેડ’ (NARCL – જેને દેશમાં બેડ બેંક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા ૨૨૭ કરોડ રૂપિયાની ઓફર આપવામાં આવી હતી. પરંતુ લોન આપનારી બેંકોએ આ ઓફરને અત્યંત ઓછી અને અપૂરતી ગણાવીને ફગાવી દીધી હતી.
આ વિવાદો વચ્ચે, ‘નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ’ (NCLT) એ અગાઉ જેપી એસોસિએટ્સ (Jaypee Associates) માટે અદાણી ગ્રુપના ૧૪,૫૩૫ કરોડ રૂપિયાના વિશાળ રેઝોલ્યુશન પ્લાન (ઉકેલ યોજના) ને મંજૂરી આપી દીધી હતી. અદાણીના આ મેગા પ્લાનને મુખ્ય લેણદાર કંપની NARCL નું સંપૂર્ણ સમર્થન પ્રાપ્ત થયું હતું, કારણ કે તેમની પાસે આ પ્રક્રિયામાં ૮૫ ટકા જેટલા મોટા વોટિંગ શેર હતા. જો કે, અદાલતી દસ્તાવેજો પરથી એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે, બેંકોએ તે સમયે વેદાંતા ગ્રુપ (Vedanta) તરફથી આવેલી એક અન્ય બોલીને ફગાવી દીધી હતી, જેમાં અદાણી કરતાં પણ ૩,૪૦૦ કરોડ રૂપિયા વધુ ચૂકવવાની ઓફર કરવામાં આવી હતી.
વેદાંતાની વધુ રકમની બોલી આખરે કેમ ફગાવી દેવાઈ?
સામાન્ય માણસને એવો પ્રશ્ન થાય કે જો વેદાંતા ગ્રુપ વધુ પૈસા આપવા તૈયાર હતું, તો બેંકોએ તેમની બોલી કેમ રદ કરી? આની પાછળ ભારતના ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ (IBC) ના કડક નિયમો જવાબદાર છે. દિવાળા કાયદા હેઠળ, કોઈપણ કંપનીની હરાજી કરતી વખતે ‘રેઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ’ (RP) તે કંપનીની સાચી બજાર કિંમત આંકવા માટે બે સ્વતંત્ર વલ્યુઅર્સ (મૂલ્યાંકનકારો) ની નિમણૂક કરે છે. આ બંને નિષ્ણાતો કંપનીની બે પ્રકારની કિંમતો નક્કી કરે છે:
-
લિક્વિડેશન વેલ્યુ (Liquidation Value): જો દિવાળું ફૂકનારી કંપનીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવે અને તેની મિલકતો, જમીન અને મશીનરીને ટુકડે-ટુકડે ભંગારના ભાવે વેચી દેવામાં આવે, તો લેણદારોને કેટલી ન્યૂનતમ રકમ મળશે, તેને લિક્વિડેશન વેલ્યુ કહેવાય છે.
-
ફેર વેલ્યુ (Fair Value): જો કંપનીને ચાલુ હાલતમાં જ (As a going concern) કોઈ અન્ય બિઝનેસમેનને વેચવામાં આવે, તો બજારના પ્રવાહો મુજબ કેટલી અપેક્ષિત રકમ મળવી જોઈએ, તેને ફેર વેલ્યુ કહે છે.
આ બંને મૂલ્યોની સરેરાશ કાઢીને જ વેચાણ માટેનો એક ચોક્કસ બેન્ચમાર્ક (માનક) તૈયાર થાય છે. વેદાંતાની બોલીમાં કેટલીક કાનૂની અને પ્રક્રિયાગત ખામીઓ હોવાના કારણે અને આ નિયમોના ચોકઠામાં ફિટ ન બેસતી હોવાથી બેંકોએ અદાણીની યોજના પર જ ભરોસો મૂક્યો હતો.
જેપી સિમેન્ટ પર કેટલું દેવું છે અને કેટલા ક્લેમ મંજૂર થયા છે?
‘ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા’ (IBBI) ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ નવીનતમ માહિતી અનુસાર, જેપી સિમેન્ટના રેઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ (RP) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં કુલ ૩,૩૬૧ કરોડ રૂપિયાના ક્લેમ (દાવા) ને કાનૂની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ દેવાના આંકડાને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે:
૧. સિક્યોર્ડ લેણદારો (Secured Creditors): જેમની પાસે કંપનીની કોઈ મિલકત ગીરો છે, તેવા મોટા બેંકોના ૨,૮ canvas૨ કરોડ રૂપિયાના ક્લેમ મંજૂર થયા છે.
૨. અનસિક્યોર્ડ લેણદારો (Unsecured Creditors): અન્ય પક્ષકારો અને નાના વેપારીઓના ૪૬૯ કરોડ રૂપિયાના ક્લેમ સામેલ છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, દેશની સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની બેંક ‘સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા’ (SBI) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક કાનૂની અરજી બાદ, જુલાઈ ૨૦૨૪ માં જેપી સિમેન્ટને સત્તાવાર રીતે કોર્પોરેટ ઇન્સોલ્વન્સી પ્રક્રિયામાં ધકેલી દેવામાં આવી હતી.
અદાણી માટે કેમ મહત્વની છે જેપી સિમેન્ટ? જાણી લો તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા
અદાણી ગ્રુપ જેપી સિમેન્ટને ખરીદવા માટે આટલી મહેનત કેમ કરી રહ્યું છે, તેનો જવાબ આ કંપનીના પ્લાન્ટ્સ અને ઉત્પાદન ક્ષમતામાં છુપાયેલો છે. જેપી સિમેન્ટ કોર્પોરેશન પાસે વાર્ષિક ૫ મિલિયન ટન (5 MTPA) સિમેન્ટ ઉત્પાદન કરવાની વિશાળ સંકલિત (Integrated) ક્ષમતા છે. આ સિવાય કંપની પાસે પોતાના પાવર પ્લાન્ટ્સ પણ છે જે નીચે મુજબ છે:
-
આંધ્રપ્રદેશ (જગ્યાય્યાપેટ પ્લાન્ટ): અહીં કંપની પાસે ૩૫ મેગાવોટ (MW) ની એક કાર્યરત કેપ્ટિવ પાવર યુનિટ છે અને તે જ જગ્યાએ ૨૫ મેગાવોટની અન્ય એક પાવર યુનિટ પર હાલમાં બાંધકામનું કામ ચાલી રહ્યું છે. દક્ષિણ ભારતના બજાર પર પકડ મજબૂત કરવા આ પ્લાન્ટ અતિ મહત્વનો છે.
-
કર્ણાટક (શાહબાદ પ્લાન્ટ): કર્ણાટકના શાહબાદમાં કંપની પાસે ૧.૨ મિલિયન ટન વાર્ષિક ક્ષમતા ધરાવતો મોટો સિમેન્ટ પ્લાન્ટ અને તેની સાથે જ ૬૦ મેગાવોટનો કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ આવેલો છે. જો કે, નાણાકીય કટોકટીના કારણે આ પ્લાન્ટમાં હાલમાં તમામ કામકાજ અને પ્રોડક્શન સંપૂર્ણપણે બંધ પડેલું છે.
અદાણી ગ્રુપ આ બંધ પડેલા પ્લાન્ટ્સને અંબુજા સિમેન્ટના આધુનિક મેનેજમેન્ટ હેઠળ ફરીથી શરૂ કરીને ભારતના દક્ષિણ અને પશ્ચિમ રાજ્યોના સિમેન્ટ માર્કેટમાં અલ્ટ્રાટેક સિમેન્ટને જોરદાર ટક્કર આપવાની યોજના ધરાવે છે. જો બેંકો સાથેની આ વાતચીત સફળ રહેશે, તો અદાણી ગ્રુપના પોર્ટફોલિયોમાં વધુ એક મોટું પીંછું ઉમેરાઈ જશે.
