એક સરખો પગાર હોવા છતાં કેમ અલગ-અલગ મળે છે લોન? જાણો બેંકોની અંદરની વાત
સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી ધારણા હોય છે કે જો તેમની પાસે મોટો અને સારો માસિક પગાર હોય, તો બેંકો તેમને તરત જ અને મોટી રકમની લોન સરળતાથી આપી દેશે. પરંતુ ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે એક જ ઓફિસમાં સાથે કામ કરતા અને એક સરખો પગાર મેળવતા બે સાથીદારોમાંથી એકને બેંક ખૂબ ઓછા વ્યાજ દરે મોટી લોન ઓફર કરે છે, જ્યારે બીજા સાથીદારની લોન અરજી કાં તો નકારી કાઢવામાં આવે છે અથવા તેને ખૂબ જ ઓછી રકમ માટે મંજૂરી મળે છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે લોન મંજૂર કરતી વખતે બેંકો માત્ર વ્યક્તિની માસિક આવક જોઈને નિર્ણય લેતી નથી, પરંતુ તેની નાણાકીય શિસ્ત અને જોખમની તપાસ કરવા માટે ૫ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પરિમાણોનું ઊંડાણપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરે છે.
૧. ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) અને પાછલો ચુકવણી ઇતિહાસ
બેંકો માટે સૌથી પહેલું અને મહત્વનું પાસું તમારો ક્રેડિટ સ્કોર છે. આ સ્કોર તમારી ભૂતકાળની નાણાકીય શિસ્ત દર્શાવે છે. જો તમારો પગાર દર મહિને લાખો રૂપિયા હોય, પરંતુ તમે ભૂતકાળમાં ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ ચૂકવવામાં વિલંબ કર્યો હોય કે જૂની લોનના EMI ચુકવવામાં ભૂલ કરી હોય, તો તમારો CIBIL સ્કોર બગડી જાય છે. સામાન્ય રીતે ૭૫૦ કે તેથી વધુ ક્રેડિટ સ્કોર ધરાવતા અરજદારોને બેંકો ‘ઓછા જોખમી’ ગણે છે અને તેમને ઓછા વ્યાજ દરે સરળતાથી લોન આપે છે, જ્યારે નબળો સ્કોર ધરાવતા લોકોની અરજી ના મંજૂર થઈ શકે છે.
૨. ડેબ્ટ-ટુ-ઈનકમ રેશિયો (Debt-to-Income Ratio)
તમારો પગાર કેટલો છે તેના કરતાં પણ તમે તેમાંથી કેટલો ભાગ જૂના દેવા ચૂકવવામાં વાપરો છો તે બેંકો માટે વધુ મહત્વનું છે. તેને ડેબ્ટ-ટુ-ઈનકમ રેશિયો કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારો માસિક પગાર ₹૧ લાખ હોય પરંતુ તમે દર મહિને ₹૫૦,૦૦૦ જૂની લોનના હપ્તામાં જ ચૂકવતા હોવ, તો બેંક તમારી પાસે નવી લોન ચૂકવવાની ક્ષમતા ઓછી હોવાનું માનશે. સામાન્ય નિયમ મુજબ, બેંકો એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગ્રાહકના તમામ કૌટુંબિક અને લોન EMI મળીને તેના ચોખ્ખા પગારના ૪૦ થી ૫૦ ટકાથી વધુ ન હોવા જોઈએ.
૩. નોકરીની સ્થિરતા અને કંપની પ્રોફાઇલ
બેંકો તમારી રોજગારીની સુરક્ષાને ખૂબ ગંભીરતાથી લે છે. જો તમે કોઈ મજબૂત મલ્ટિનેશનલ કંપની (MNC), સરકારી ક્ષેત્ર અથવા જાણીતી લિસ્ટેડ કંપનીમાં કામ કરો છો, તો બેંક તમને લોન આપવામાં વધુ વિશ્વાસ અનુભવે છે. આ સિવાય, તમે હાલની કંપનીમાં કેટલા સમયથી કામ કરો છો અને તમારો કુલ કામનો અનુભવ કેટલો છે તે પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. વારંવાર નોકરી બદલતા કે અસ્થિર ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા કર્મચારીઓને બેંકો જોખમી ગણે છે.
૪. અરજદારની ઉંમર અને લોનની મુદત (Tenure)
ઉંમર એ લોનની મંજૂરી અને તેની મુદત નક્કી કરતું ચોથું મહત્વનું પરિબળ છે. ૨૫ થી ૪૫ વર્ષની વયજૂથ ધરાવતા યુવાન નોકરીયાતોને બેંકો ૨૫ થી ૩૦ વર્ષ જેવા લાંબા ગાળા માટે લોન આપે છે, જેનાથી તેમનો માસિક હપ્તો (EMI) ઓછો આવે છે. આની સરખામણીએ, નિવૃત્તિની નજીક પહોંચેલા ૫૦ થી ૫૫ વર્ષના અરજદારોને બેંકો ટૂંકા સમયગાળા માટે લોન આપે છે, જેના કારણે માસિક EMI ની રકમ વધી જાય છે અને લોન મંજૂર થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.
૫. બેંકિંગ સંબંધો અને સંપત્તિ
છેલ્લું પરિબળ તમારી પાસે રહેલી સંપત્તિ અને બેંક સાથેના તમારા જુના સંબંધો છે. જો તમારું પગાર ખાતું (Salary Account), ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD), મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે અન્ય રોકાણો તે ચોક્કસ બેંકમાં હોય, તો બેંક તમને ‘પ્રાઇમ કસ્ટમર’ ગણે છે. આવા કિસ્સામાં બેંકો વિશેષ ઓફર હેઠળ પ્રોસેસિંગ ફીમાં છૂટછાટ, ઓછું વ્યાજ અને ઝડપી લોન ડિસબર્સમેન્ટની સુવિધા પૂરી પાડે છે.
