દિવાળી પહેલાં ડ્રાયફ્રૂટના ભાવમાં ભડકો! પિસ્તાના ભાવ લગભગ બમણા, બદામ પણ 20 ટકા મોંઘા; ગિફ્ટ બોક્સનું કદ થયું નાનું
દિવાળીના તહેવારમાં સગાં-સંબંધીઓ, મિત્રો અને કર્મચારીઓને ડ્રાયફ્રૂટની ગિફ્ટ આપવાની પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવે છે. પરંતુ આ વખતે આ પરંપરા થોડી મોંઘી પડી રહી છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં ડ્રાયફ્રૂટના ભાવમાં મોટો વધારો થતાં સામાન્ય ગ્રાહકોથી લઈને મોટી કંપનીઓ સુધી સૌના બજેટ પર અસર પડી છે. ખાસ કરીને પિસ્તાના ભાવ લગભગ બમણા થઈ ગયા છે, જ્યારે બદામ પણ આશરે 20 ટકા મોંઘી થઈ છે. પરિણામે આ વખતે દિવાળીના ગિફ્ટ બોક્સમાં ડ્રાયફ્રૂટનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં આવી રહ્યું છે.
પિસ્તાના ભાવમાં સૌથી મોટો ઉછાળો
ડ્રાયફ્રૂટના બજારમાં આ વર્ષે સૌથી વધુ અસર પિસ્તાના ભાવમાં જોવા મળી રહી છે. વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ગયા વર્ષની દિવાળીની સરખામણીએ પિસ્તાના છૂટક ભાવ લગભગ બમણા થયા છે.
આ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવને કારણે ઈરાન તથા અફઘાનિસ્તાનમાંથી થતી સપ્લાય પર અસર પડી છે. બીજી તરફ, અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં પિસ્તાના ઉત્પાદનમાં પણ મોટો ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.
અહેવાલો અનુસાર, કેલિફોર્નિયામાં આ વર્ષે પિસ્તાનું ઉત્પાદન ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 40 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. પરિણામે જથ્થાબંધ બજારમાં પિસ્તાના ભાવમાં આશરે 50 ટકાનો વધારો થયો છે, જ્યારે છૂટક બજારમાં ભાવવધારો તેનાથી પણ વધુ જોવા મળ્યો છે.
બદામ, કાજુ અને અન્ય ડ્રાયફ્રૂટ પણ મોંઘાં
માત્ર પિસ્તા જ નહીં, પરંતુ બદામ, કાજુ, અખરોટ, કિસમિસ અને અન્ય સૂકા મેવાના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે. વેપારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, સમગ્ર ડ્રાયફ્રૂટ અને નટ્સની શ્રેણી ગયા વર્ષની સરખામણીએ આશરે 25થી 40 ટકા મોંઘી થઈ છે.
આ ભાવવધારા પાછળ મુખ્યત્વે ચાર કારણો છે:
- પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવને કારણે સપ્લાયમાં વિક્ષેપ.
- અમેરિકા સહિતના કેટલાક દેશોમાં ઉત્પાદન ઓછું થવાની અસર.
- શિપિંગ અને પરિવહન ખર્ચમાં વધારો.
- ભારતીય રૂપિયો નબળો પડવાથી આયાતી માલ મોંઘો થવો.
ભારત મોટા પ્રમાણમાં ડ્રાયફ્રૂટની આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધે અથવા રૂપિયો નબળો પડે ત્યારે તેની સીધી અસર ભારતીય ગ્રાહકો પર થાય છે.
ગિફ્ટ બોક્સમાં ઘટી ડ્રાયફ્રૂટની માત્રા
ભાવવધારાની સૌથી વધુ અસર દિવાળીના ગિફ્ટ બોક્સ પર જોવા મળી રહી છે. અગાઉ જે ગિફ્ટ બોક્સમાં બદામ, કાજુ, પિસ્તા, અખરોટ અને કિસમિસ સહિતની વિવિધ વસ્તુઓ ભરવામાં આવતી હતી, તેમાં હવે મોંઘા ડ્રાયફ્રૂટનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં આવી રહ્યું છે.
ખાસ કરીને પિસ્તાની જગ્યાએ સૂર્યમુખીનાં બીજ, તરબૂચનાં બીજ અને અન્ય સસ્તા વિકલ્પોનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. બદામની માત્રામાં પણ ઘટાડો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
કોર્પોરેટ કંપનીઓનું ગિફ્ટિંગ બજેટ પહેલેથી નક્કી હોય છે. તેથી ગિફ્ટની કિંમત વધારવાને બદલે બોક્સનું વજન ઓછું કરીને બજેટ જાળવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. એટલે આ વખતે ગિફ્ટ બોક્સ બહારથી પહેલાં જેવું જ સુંદર દેખાશે, પરંતુ અંદર ડ્રાયફ્રૂટની માત્રા ઓછી હોઈ શકે છે.
મોંઘવારી છતાં વેચાણમાં વધારો
રસપ્રદ વાત એ છે કે ભાવમાં મોટો વધારો થવા છતાં દિવાળીના ગિફ્ટિંગ માર્કેટમાં માંગ યથાવત્ છે. ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે ડ્રાયફ્રૂટ અને નટ્સના વેચાણમાં ગયા વર્ષની સરખામણીએ આશરે 5થી 7 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
બીજી તરફ, પ્રીમિયમ ગિફ્ટિંગ માર્કેટમાં પેકાન, મેકાડેમિયા અને હેઝલનટ જેવા વિદેશી ડ્રાયફ્રૂટની માંગ પણ વધી રહી છે. ફ્લેવર્ડ કાજુની વિવિધ જાતો પણ ગ્રાહકોને આકર્ષી રહી છે.
75 હજાર કરોડનું મોટું બજાર
ભારતમાં ડ્રાયફ્રૂટ અને નટ્સનું વાર્ષિક બજાર અંદાજે 75,000 કરોડ રૂપિયાનું હોવાનું ઉદ્યોગના અંદાજો જણાવે છે. આ કુલ વેચાણમાંથી લગભગ 30થી 35 ટકા વેચાણ દિવાળીના સમયગાળા દરમિયાન થાય છે.
આથી દિવાળીનો તહેવાર ડ્રાયફ્રૂટના વેપારીઓ માટે સૌથી મહત્ત્વના સમયગાળામાંનો એક છે.
એકંદરે, આ વર્ષે ડ્રાયફ્રૂટની મોંઘવારીને કારણે દિવાળીની ભેટ આપવાની રીતમાં ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. ગ્રાહકો હવે પોતાના બજેટ પ્રમાણે ગિફ્ટ પસંદ કરી રહ્યા છે. એટલે આ દિવાળીએ ગિફ્ટ બોક્સની સુંદરતા તો જળવાઈ રહેશે, પરંતુ તેની અંદર ભરેલા સૂકા મેવાનું વજન ચોક્કસપણે ઓછું થઈ શકે છે.
