૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ થી ડિજિટલ પેમેન્ટના નિયમોમાં ધરખમ ફેરફાર

નવા નાણાકીય વર્ષમાં ડિજિટલ વ્યવહારો માટે તૈયાર રહો, આ ૫ ફેરફારો ખાસ જાણો.

ભારતમાં ડિજિટલ ક્રાંતિની સાથે સાયબર ક્રાઈમના કિસ્સાઓ પણ વધ્યા છે. આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે અત્યંત કડક અને સુરક્ષિત નિયમો લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી છે. હવેથી UPI, ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડ કે વોલેટ દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યવહારોમાં માત્ર એક ‘પિન’ કે ‘OTP’ ના ભરોસે રહેવાને બદલે બહુસ્તરીય સુરક્ષા કવચ જોવા મળશે.

શું છે નવા ફેરફારો? (Key Changes)

૧. માત્ર OTP હવે ઈતિહાસ: અત્યાર સુધી ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન માટે રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર આવતો OTP પૂરતો હતો. પરંતુ ૧ એપ્રિલથી આ પૂરતું નહીં ગણાય. હેકર્સ ઘણીવાર સિમ-સ્વેપ કે ફિશિંગ દ્વારા OTP ચોરી લેતા હતા. હવે વ્યવહારને પ્રમાણિત કરવા માટે ‘ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન’ના ભાગરૂપે વધારાના સુરક્ષા સ્તરની જરૂર પડશે.

૨. બાયોમેટ્રિક્સ અને ડાયનેમિક ઓથેન્ટિકેશન: નવા નિયમો મુજબ, દરેક વ્યવહારમાં ઓછામાં ઓછું એક પ્રમાણીકરણ પરિબળ ‘ગતિશીલ’ (Dynamic) હોવું જોઈએ. આનો અર્થ એ છે કે મોટી રકમનો વ્યવહાર કરતી વખતે તમારે તમારા ફિંગરપ્રિન્ટ, ફેસ આઈડી અથવા બેંકિંગ એપ દ્વારા જનરેટ કરાયેલ સ્પેશિયલ ટોકનનો ઉપયોગ કરવો પડશે.

૩. બેંકોની જવાબદારી નક્કી થઈ: RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં કોઈ ખામીને કારણે ગ્રાહકના ખાતામાંથી નાણાં કપાઈ જાય અથવા છેતરપિંડી થાય, તો તેની સંપૂર્ણ જવાબદારી બેંક અથવા સંબંધિત પેમેન્ટ કંપનીની રહેશે. આનાથી બેંકો પણ પોતાની સાયબર સુરક્ષા મજબૂત કરવા પ્રેરાશે.

આનાથી ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?

• સિમ-સ્વેપથી સુરક્ષા: જો કોઈ હેકર તમારા નામે બીજું સિમ કાર્ડ મેળવી લે અને OTP મંગાવે, તો પણ તે પેમેન્ટ કરી શકશે નહીં કારણ કે તમારી ફિંગરપ્રિન્ટ કે પિન તેની પાસે નહીં હોય.

• હાઈ-વેલ્યુ ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોટેક્શન: જ્યારે તમે કોઈ મોટી રકમનું પેમેન્ટ કરશો, ત્યારે સિસ્ટમ આપમેળે વધારાની ચકાસણી માંગશે, જે ભૂલથી થતા પેમેન્ટ કે છેતરપિંડીને અટકાવશે.

• બાયોમેટ્રિક સુવિધા: દુકાનો પર સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરતી વખતે હવે પિનની સાથે ડિજિટલ કોડ અથવા બાયોમેટ્રિક્સનો વિકલ્પ સુરક્ષા વધારશે.

નિષ્ણાતોનો મત

નાણાકીય નિષ્ણાતો માને છે કે શરૂઆતમાં ગ્રાહકોને આ પ્રક્રિયા થોડી લાંબી લાગી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે આનાથી ઓનલાઈન બેંકિંગ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ વધશે. ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકો જેઓ વારંવાર ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે, તેમના માટે આ રક્ષણાત્મક કવચ સમાન સાબિત થશે.

૨૯ માર્ચ ૨૦ runner૬ ના આ રવિવારે, દરેક ભારતીયે પોતાના સ્માર્ટફોન અને બેંકિંગ એપ્સને અપડેટ કરી લેવી જોઈએ. ૧ એપ્રિલથી બદલાતા આ નિયમો ભારતને ‘કેશલેસ’ની સાથે ‘ક્રાઈમલેસ’ ઈકોનોમી તરફ લઈ જવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે.