ઇમરજન્સીમાં કામ આવશે PPF એકાઉન્ટ: મેચ્યોરિટી પહેલાં પૈસા ઉપાડવાના શું છે નિયમો?

PPFમાંથી 15 વર્ષ પહેલાં પણ પૈસા કાઢી શકાય છે? જાણો આંશિક ઉપાડ અને સમય પહેલાં ખાતું બંધ કરવાના નિયમો

લાંબા સમય માટે બચત કરવાની વાત આવે ત્યારે PPF એટલે કે પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઘણા લોકોની પસંદગી બને છે. ખાસ કરીને બાળકોનું ભવિષ્ય, નિવૃત્તિ અથવા લાંબા ગાળાના નાણાકીય લક્ષ્યો માટે લોકો PPFમાં નિયમિત રીતે પૈસા જમા કરાવે છે. પરંતુ PPFને લઈને એક સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે એક વખત પૈસા જમા કર્યા પછી 15 વર્ષ સુધી તેને હાથ લગાવી શકાતો નથી.

હકીકતમાં એવું નથી.

PPFમાં પૈસા લાંબા સમય માટે રાખવાની વ્યવસ્થા છે, પરંતુ સરકાર દ્વારા કેટલીક એવી જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે જેના હેઠળ ચોક્કસ શરતો પૂરી થાય તો મેચ્યોરિટી પહેલાં પણ પૈસા ઉપાડી શકાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં ખાતામાંથી થોડા પૈસા એટલે કે આંશિક ઉપાડ કરી શકાય છે, જ્યારે ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં આખું PPF ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરવાની પણ મંજૂરી મળે છે.

એટલે જો અચાનક મોટી નાણાકીય જરૂરિયાત ઊભી થાય તો PPF ખાતું હોવું સંપૂર્ણપણે બંધાયેલું રોકાણ બની જતું નથી. જોકે પૈસા ઉપાડવા માટેના નિયમો સામાન્ય બચત ખાતા કરતાં અલગ છે.

PPFની મૂળ મુદત કેટલી હોય છે?

PPF ખાતાની મૂળ મેચ્યોરિટી 15 વર્ષની હોય છે. આ સમયગાળો માત્ર ખાતું ખોલ્યાની તારીખથી સીધો 15 વર્ષ ગણવામાં આવતો નથી. તેની ગણતરી ખાતું ખોલવામાં આવ્યું હોય તે નાણાકીય વર્ષના અંતથી કરવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિએ નાણાકીય વર્ષ 2020-21 દરમિયાન PPF ખાતું ખોલ્યું હોય, તો તેની 15 વર્ષની મૂળ અવધિ તે નાણાકીય વર્ષના અંતથી ગણવામાં આવશે.

15 વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી ખાતાધારક પાસે એકથી વધુ વિકલ્પ હોય છે. તે આખી રકમ અને લાગુ વ્યાજ સાથે ખાતું બંધ કરી શકે છે અથવા નિયમ મુજબ તેને આગળ પણ ચાલુ રાખી શકે છે.

7મા નાણાકીય વર્ષથી આંશિક ઉપાડની સુવિધા

જો તમને આખું PPF ખાતું બંધ કરવું ન હોય પરંતુ પૈસાની જરૂરિયાત હોય, તો આંશિક ઉપાડની સુવિધા ઉપયોગી બની શકે છે.

નિયમ મુજબ PPFમાંથી આંશિક ઉપાડ 7મા નાણાકીય વર્ષથી શરૂ થઈ શકે છે. એટલે ખાતું ખોલ્યા પછી પાંચ નાણાકીય વર્ષ પૂર્ણ થયા બાદ આ સુવિધા ઉપલબ્ધ બને છે.

આનો અર્થ એ છે કે PPF ખાતામાંથી જરૂરિયાત પ્રમાણે ચોક્કસ રકમ કાઢી શકાય છે, પરંતુ મનફાવે તેટલી રકમ ઉપાડી શકાતી નથી.

કેટલા પૈસા ઉપાડી શકાય?

PPFમાંથી આંશિક ઉપાડ માટે ચોક્કસ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. ઉપાડની રકમ નક્કી કરતી વખતે બે અલગ સમયના ખાતાના બેલેન્સને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

એક બેલેન્સ પાછલા નાણાકીય વર્ષના અંતનું હોય છે અને બીજું ઉપાડના વર્ષથી ચાર વર્ષ પહેલાંનું બેલેન્સ હોય છે. આ બંનેમાંથી જે રકમ ઓછી હોય તેના 50 ટકા સુધી ઉપાડ કરી શકાય છે.

સરળ ઉદાહરણથી સમજીએ તો માની લો કે પાછલા નાણાકીય વર્ષના અંતે તમારા PPF ખાતામાં ₹8 લાખ હતા. ચાર વર્ષ પહેલાં તમારા ખાતામાં ₹6 લાખ હતા. આ સ્થિતિમાં ₹6 લાખની રકમ આધાર ગણાશે અને તેના 50 ટકા એટલે કે વધુમાં વધુ ₹3 લાખ સુધીનો ઉપાડ કરી શકાશે.

આ રીતે નિયમનો હેતુ એ છે કે ખાતામાંથી એકસાથે મોટી રકમ બહાર ન નીકળી જાય અને PPFનું લાંબા ગાળાનું બચતનું સ્વરૂપ જળવાઈ રહે.

એક નાણાકીય વર્ષમાં કેટલી વખત પૈસા કાઢી શકાય?

PPFમાંથી આંશિક ઉપાડની સુવિધા હોવા છતાં તેની આવર્તન પર પણ મર્યાદા છે. એક નાણાકીય વર્ષમાં માત્ર એક જ વખત આંશિક ઉપાડ કરી શકાય છે.

એટલે જો તમે એક જ વર્ષમાં અલગ-અલગ કારણસર વારંવાર પૈસા કાઢવાનું વિચારી રહ્યા હો, તો PPF તેની મંજૂરી આપતું નથી.

આ કારણે પૈસા ઉપાડતા પહેલાં ખરેખર કેટલી રકમની જરૂર છે તેનો અંદાજ લગાવવો જરૂરી છે.

શું 15 વર્ષ પહેલાં આખું PPF ખાતું બંધ કરી શકાય?

હા, પરંતુ અહીં નિયમો વધુ કડક છે.

સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં PPF ખાતું મેચ્યોરિટી પહેલાં સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની મંજૂરી નથી. જોકે સરકારની જોગવાઈ હેઠળ કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિમાં પાંચ નાણાકીય વર્ષ પૂર્ણ થયા બાદ ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરી શકાય છે.

આ માટે ખાતાધારકે યોગ્ય કારણ અને જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડે છે.

ગંભીર બીમારીની સારવાર માટે મળી શકે છે મંજૂરી

જો ખાતાધારક, તેના જીવનસાથી, આધારિત બાળકો અથવા માતા-પિતાની ગંભીર અથવા જીવલેણ બીમારીની સારવાર માટે પૈસાની જરૂર હોય, તો ચોક્કસ દસ્તાવેજો સાથે PPFનું સમય પહેલાં બંધ કરવું શક્ય છે.

આવા કિસ્સામાં સારવાર અને બીમારી અંગે જરૂરી મેડિકલ દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડે છે. સરકારી પ્રક્રિયામાં સંબંધિત તબીબી પ્રમાણપત્ર અથવા માન્ય મેડિકલ રેકોર્ડની જરૂરિયાત હોઈ શકે છે.

અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની વાત એ છે કે માત્ર પૈસાની જરૂર છે એટલા માટે ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરી શકાતું નથી. નિયમમાં દર્શાવેલા કારણો અને સંબંધિત પુરાવા જરૂરી હોય છે.

ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે

PPF સમય પહેલાં બંધ કરવાની બીજી મહત્વની જોગવાઈ ઉચ્ચ શિક્ષણ સાથે જોડાયેલી છે.

જો ખાતાધારક પોતે અથવા તેનો આધારિત બાળક ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા જઈ રહ્યો હોય અને તેના માટે મોટી રકમની જરૂરિયાત હોય, તો નિયમ મુજબ ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરવાની મંજૂરી મળી શકે છે.

આ માટે માન્ય ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થામાં પ્રવેશ મળ્યો હોવાના દસ્તાવેજો તથા ફી સંબંધિત પુરાવા રજૂ કરવા પડે છે. આ સુવિધા ભારતમાં અથવા વિદેશમાં માન્ય ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે લાગુ થઈ શકે છે.

વિદેશમાં વસવાટ શરૂ થાય તો શું?

જો PPF ખાતાધારકનો રહેઠાણનો દરજ્જો બદલાય અને તે NRI બને, તો પણ ચોક્કસ શરતો હેઠળ PPF ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરી શકાય છે.

આ માટે પાસપોર્ટ, વિઝા અથવા અન્ય યોગ્ય દસ્તાવેજો દ્વારા રહેઠાણના દરજ્જામાં થયેલા ફેરફારનો પુરાવો આપવો પડી શકે છે.

અહીં પણ ખાતું આપમેળે બંધ થતું નથી. નિયમ મુજબની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડે છે.

સમય પહેલાં ખાતું બંધ કરશો તો વ્યાજમાં નુકસાન

PPFનું સમય પહેલાં બંધ કરવું શક્ય છે, પરંતુ તેની કિંમત પણ છે.

જો ઉપરોક્ત ખાસ પરિસ્થિતિમાં પાંચ વર્ષ પછી PPF ખાતું બંધ કરવામાં આવે તો ખાતાધારકને મળનારા વ્યાજમાં ઘટાડો થાય છે. નિયમ મુજબ ખાતું ખોલ્યું ત્યારથી અથવા ખાતું લંબાવ્યું ત્યારથી અત્યાર સુધી જે દરે વ્યાજ જમા થયું હોય, તેના કરતાં 1 ટકા ઓછા દરે વ્યાજની ગણતરી કરવામાં આવે છે.

એટલે માત્ર સામાન્ય ખર્ચ કે ટૂંકા ગાળાની જરૂરિયાત માટે PPF સમય પહેલાં બંધ કરવાનું નાણાકીય રીતે વિચાર્યા વગર પગલું લેવું યોગ્ય નથી.

ખાતાધારકનું મૃત્યુ થાય તો શું થાય?

PPF ખાતાધારકનું મૃત્યુ થાય તો સામાન્ય 15 વર્ષની મેચ્યોરિટી સુધી રાહ જોવાની જરૂર પડતી નથી. ખાતામાં રહેલી રકમ નિયમ મુજબ નૉમિની અથવા કાયદેસર વારસદારને ચૂકવી શકાય છે.

આવી સ્થિતિમાં PPFની રકમ મેળવવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને દાવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડે છે.

આ જોગવાઈનો હેતુ એ છે કે ખાતાધારકના અવસાન પછી પરિવારને પોતાના જ પૈસા મેળવવા માટે લાંબા સમય સુધી રાહ ન જોવી પડે.

15 વર્ષ પછી PPFમાં શું કરી શકાય?

PPFની મૂળ મુદત પૂરી થયા પછી ખાતાધારક પાસે રોકાણને આગળ વધારવાનો વિકલ્પ પણ હોય છે.

એક વિકલ્પ એવો છે કે ખાતું મેચ્યોર થયા પછી તેમાં નવા પૈસા જમા કર્યા વગર પણ ચાલુ રાખવામાં આવે. આવી સ્થિતિમાં ખાતામાં રહેલી રકમ નિયમ મુજબ વ્યાજ મેળવતી રહે છે અને ખાતાધારક દર વર્ષે એક વખત બેલેન્સમાંથી રકમ ઉપાડી શકે છે.

બીજો વિકલ્પ પાંચ વર્ષના બ્લોકમાં PPFને લંબાવવાનો છે. જો ખાતાધારક ફરીથી રોકાણ ચાલુ રાખવા માંગે તો નિયમ મુજબ જરૂરી અરજી કરીને પાંચ વર્ષની અવધિ માટે ખાતું આગળ વધારી શકાય છે.

પૈસાની જરૂર હોય ત્યારે PPFમાંથી ઉપાડ કરવો કે નહીં?

PPF લાંબા ગાળાની બચત માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. તેથી ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા છે એટલે જરૂર પડે ત્યારે તરત જ આખી રકમ કાઢી લેવી જોઈએ એવું નથી.

જો જરૂરિયાત નાની હોય તો આંશિક ઉપાડ અને સંપૂર્ણ ખાતું બંધ કરવાની વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. સંપૂર્ણ ખાતું સમય પહેલાં બંધ કરવાથી વ્યાજ પર અસર થઈ શકે છે, જ્યારે યોગ્ય શરતો હેઠળ આંશિક ઉપાડથી ખાતું ચાલુ રાખી શકાય છે.

એટલે પૈસા કાઢતા પહેલાં ખાતાની ઉંમર, ઉપલબ્ધ બેલેન્સ, ઉપાડની મર્યાદા અને પૈસા કયા હેતુ માટે જોઈએ છે તે બધું ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.

PPFને ઇમરજન્સી ફંડ ન માનવું

PPFની સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત તેની લાંબા ગાળાની રચના છે. સામાન્ય સેવિંગ્સ એકાઉન્ટની જેમ તેમાં જ્યારે મન થાય ત્યારે પૈસા નાખી કે કાઢી શકાતા નથી.

આથી જો કોઈ વ્યક્તિને વારંવાર ટૂંકા ગાળે પૈસાની જરૂર પડતી હોય તો માત્ર PPF પર આધાર રાખવાને બદલે અલગ ઇમરજન્સી ફંડ રાખવું ઉપયોગી બની શકે છે.

PPFને લાંબા ગાળાના નાણાકીય લક્ષ્ય માટે રાખવામાં આવે અને અચાનક ખર્ચ માટે અલગ બચત રાખવામાં આવે તો ખાતાની મૂળ ભાવના પણ જળવાય અને જરૂરિયાતના સમયે રોકાણ તોડવાની ફરજ પણ ઓછી પડે.

ધ્યાનમાં રાખવાની મુખ્ય વાતો

PPFમાંથી પૈસા ઉપાડવાના નિયમોને સરળ રીતે સમજીએ તો પાંચ બાબતો યાદ રાખવી જરૂરી છે:

• PPFની મૂળ મેચ્યોરિટી 15 વર્ષની હોય છે.
• 7મા નાણાકીય વર્ષથી નિયમ મુજબ આંશિક ઉપાડ કરી શકાય છે.
• આંશિક ઉપાડની રકમ પર નિર્ધારિત મર્યાદા હોય છે અને એક નાણાકીય વર્ષમાં એક જ વખત ઉપાડ કરી શકાય છે.
• ગંભીર બીમારી, ઉચ્ચ શિક્ષણ અને રહેઠાણનો દરજ્જો બદલાવ જેવી નિર્ધારિત પરિસ્થિતિમાં પાંચ નાણાકીય વર્ષ બાદ સમય પહેલાં ખાતું બંધ કરી શકાય છે.
• સમય પહેલાં ખાતું બંધ કરવાથી લાગુ વ્યાજ દરની સરખામણીમાં 1 ટકાની કપાતની અસર પડે છે.

આથી PPFને માત્ર લોકર સમજીને તેમાં પૈસા મૂકી દેવા કરતાં તેના ઉપાડ અને મેચ્યોરિટીના નિયમો સમજવા વધુ મહત્વનું છે. લાંબા ગાળાની બચત માટે બનાવવામાં આવેલી આ યોજનામાં જરૂરિયાતના સમયે કેટલીક રાહત આપવામાં આવી છે, પરંતુ તે રાહત ચોક્કસ શરતો સાથે જોડાયેલી છે.