RBIનો ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’: વિદેશી મૂડીના પ્રવાહથી ભારતીય અર્થતંત્રમાં આવશે નવી ઉર્જા, રૂપિયાને મળશે મજબૂતી
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તાજેતરમાં જાહેર કરેલી નાણાકીય નીતિ દ્વારા અર્થતંત્રને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. એક તરફ જ્યાં વધતી જતી મોંઘવારી અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાનો પડકાર છે, ત્યાં બીજી તરફ RBIએ વિદેશી રોકાણને આકર્ષવા માટે જે પગલાં લીધાં છે, તેને નિષ્ણાતો ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’ ગણાવી રહ્યા છે. આ નીતિગત ફેરફારોથી ભારતમાં અંદાજે ૭ લાખ કરોડ રૂપિયા એટલે કે ૭૫ અબજ ડોલર જેટલું વિદેશી ભંડોળ ઠલવાય તેવી પ્રબળ શક્યતા છે, જે લાંબા ગાળે રૂપિયાના મૂલ્યને સ્થિર કરવામાં અને આર્થિક વિકાસને ગતિ આપવામાં મદદરૂપ થશે.
વ્યાજદરોમાં સ્થિરતા અને બેવડી રણનીતિ
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાની અધ્યક્ષતામાં મળેલી મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) એ સર્વસંમતિથી રેપો રેટને ૫.૨૫ ટકા પર યથાવત રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. વૈશ્વિક સ્તરે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ઉર્જાના વધતા ભાવને ધ્યાનમાં રાખતા આ એક સાવચેતીભર્યું પરંતુ સંતુલિત પગલું છે. RBIની આ નીતિ પાછળ બે મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો છે: પ્રથમ, વિદેશી મૂડીને આકર્ષીને નાણાકીય બજારને મજબૂતી આપવી અને બીજું, જો ભવિષ્યમાં મોંઘવારીનો દબાણ વધે તો તેને પહોંચી વળવા માટે નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લવચીકતા (flexibility) જાળવી રાખવી.
વિદેશી મૂડીનો પ્રવાહ: ૭૫ અબજ ડોલરની અપેક્ષા
ICICI બેંક ગ્લોબલ માર્કેટ્સના અહેવાલ મુજબ, RBI દ્વારા લેવાયેલા નવા પગલાં, જેમ કે પબ્લિક સેક્ટર કંપનીઓ માટે વિદેશી મુદ્રા સ્વૈપ વિન્ડો અને FCNR-B ડિપોઝિટ માટે વધારાનું સમર્થન, ભારતીય બજારમાં તરલતા (liquidity) વધારશે. એટલું જ નહીં, ‘ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ’ (FAR) નો વિસ્તાર કરવાથી વિદેશી રોકાણકારો માટે સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ કરવાનું સરળ બનશે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ તમામ પગલાંથી ભારતનું નામ ગ્લોબલ બોન્ડ ઇન્ડેક્સમાં સામેલ થવાની સંભાવના પ્રબળ બની છે, જેનાથી એકલા ડેટ માર્કેટમાં જ ૨૫ અબજ ડોલરનું વધારાનું રોકાણ આવી શકે છે. કુલ મળીને, અર્થતંત્રમાં ૭૫ અબજ ડોલર જેટલું વિદેશી ભંડોળ આવવાની અપેક્ષા છે, જે રૂપિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધુ મજબૂત બનાવશે.
મોંઘવારીનો પડકાર: ભવિષ્યમાં વ્યાજદરો વધી શકે છે
એક તરફ જ્યાં રોકાણની સારી તકો દેખાઈ રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ મોંઘવારી હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે. RBIએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે મોંઘવારીનો અંદાજ વધારીને ૫.૧ ટકા કર્યો છે. ત્રીજી ત્રિમાસિક ગાળામાં મોંઘવારી ૫.૯ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે તેવી ભીતિ સેવાઈ રહી છે. આ વધારા પાછળ ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ, સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ અને અલ નીનો જેવી હવામાનની અનિશ્ચિતતાઓ જવાબદાર છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો મોંઘવારી RBI ના ૪ ટકાના લક્ષ્યાંકથી દૂર જશે, તો આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વ્યાજદરોમાં ૫૦ થી ૭૫ બેસિસ પોઈન્ટ સુધીનો વધારો થઈ શકે છે.
બેંકિંગ સેક્ટરનો સકારાત્મક પ્રતિસાદ
RBIના આ નિર્ણયોને દેશના બેંકિંગ સેક્ટરે એકદમ હકારાત્મક રીતે આવકાર્યા છે. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના ચેરમેન અને ઈન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશનના વડા સીએસ સેઠ્ઠીએ આ પગલાંને “સમયસર અને વ્યાપક” ગણાવ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આનાથી બોન્ડ માર્કેટ ઊંડું થશે અને લિક્વિડિટીની સમસ્યા હલ થશે. તેવી જ રીતે, ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંકના એમડી અને સીઈઓ અજય કુમાર શ્રીવાસ્તવના મતે, સ્થિર વ્યાજદરો રાખવાથી સામાન્ય પરિવાર અને ઉદ્યોગ જગત માટે લોનની કિંમતમાં નિશ્ચિતતા રહેશે, જે આર્થિક રિકવરી માટે અત્યંત જરૂરી છે.
આર્થિક પરિદ્રશ્ય અને ભવિષ્યની દિશા
કરુર વૈશ્ય બેંકના એમડી અને સીઈઓ રમેશ બાબુએ પણ આ નીતિની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે, આ પ્રકારના નિર્ણયોથી અર્થતંત્રમાં એક પ્રકારનો ભરોસો જળવાય છે. વર્તમાન સ્થિતિ જોતા RBI એવું ઈચ્છે છે કે આર્થિક વિકાસને અવરોધ્યા વિના કેવી રીતે મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખી શકાય. જોકે, ક્રૂડ ઓઈલ અને વૈશ્વિક બજારના ઉતાર-ચઢાવને જોતા, બજારના નિષ્ણાતો એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છે કે કેન્દ્રીય બેંક હવે વ્યાજદરો ઘટાડવાને બદલે તેને કડક બનાવવાની તૈયારી કરી શકે છે.
