LPG ગ્રાહકો માટે ચિંતાના સમાચાર: ગેસ સપ્લાય રાબેતા મુજબ થતા 4 વર્ષ લાગી શકે છે, જાણો શું છે કારણ.
પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવની સીધી અસર હવે ભારતીય ગૃહિણીઓના રસોડા સુધી પહોંચી રહી છે. ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષ બાદ ભારતમાં પેટ્રોલિયમ અને લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ની સપ્લાય ચેઈન ખરાબ રીતે ખોરવાઈ ગઈ છે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીના ચોંકાવનારા દાવો મુજબ, આ સપ્લાય ચેઈનને તેના મૂળ સ્તરે પરત આવતા હજુ 3 થી 4 વર્ષ જેટલો લાંબો સમય લાગી શકે છે. જોકે, સરકાર સતત આશ્વાસન આપી રહી છે કે સામાન્ય નાગરિકોને કોઈ તકલીફ ન પડે તે માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ પર કામ ચાલી રહ્યું છે.
1. સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ: 4 વર્ષનો લાંબો સમય કેમ?
એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ ‘મની કંટ્રોલ’ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, સપ્લાય ચેઈનમાં આવેલો આ વિક્ષેપ તાત્કાલિક ઉકેલાય તેવો નથી. અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર હાલમાં અસરગ્રસ્ત સપ્લાયર્સ પાસેથી ડેટા એકત્ર કરી રહી છે. સપ્લાયર્સના મતે, કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સપ્લાય સ્ત્રોતો અને રસ્તાઓ યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે બંધ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
સૌથી મોટી મૂંઝવણ એ છે કે શું આ સ્ત્રોતો (તેલના કુવાઓ કે પ્લાન્ટ્સ) સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા છે કે માત્ર ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો છે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. જો ઉત્પાદન લાંબા સમય માટે બંધ રહે, તો નવી સપ્લાય ચેઈન ઊભી કરવામાં અને લોજિસ્ટિક્સ ગોઠવવામાં ઓછામાં ઓછા ત્રણથી ચાર વર્ષ નીકળી શકે છે. આ સમયગાળો ભારત માટે પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે કારણ કે ભારત તેની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત પર નિર્ભર છે.
2. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: ભારતની એનર્જી સિક્યોરિટીની લાઇફલાઇન જોખમમાં
ભારતના LPG પુરવઠામાં સૌથી મોટો અવરોધ ભૌગોલિક છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનો લગભગ 90% LPG પુરવઠો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) દ્વારા આયાત કરે છે. 27 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા સંઘર્ષમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સતત વિવાદનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આ સાંકડી સમુદ્રધુનીમાં રહેલી અસ્થિરતાને કારણે માલવાહક જહાજોની અવરજવર જોખમી બની છે.
ભલે ઈરાનમાં યુદ્ધવિરામ જેવી સ્થિતિ દેખાતી હોય, પરંતુ દરિયાઈ રસ્તાઓ પર હજુ પણ તણાવ યથાવત છે. સુરક્ષાના કારણોસર ઘણા શિપિંગ કન્ટેનર રસ્તાઓ બદલી રહ્યા છે અથવા અટકી ગયા છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ લાંબા સમય સુધી અસ્થિર રહે, તો ભારત માટે LPG, પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પુરવઠો જાળવી રાખવો મુશ્કેલ બનશે. આ અસ્થિરતાને કારણે જ પુરવઠામાં વારંવાર વિલંબ થઈ રહ્યો છે, જેની અસર સ્થાનિક બજારમાં સ્ટોક પર પડી રહી છે.
3. સરકારના પ્રયાસો અને જનતા પર તેની સંભવિત અસર
સરકારી તંત્ર હાલમાં બેવડા મોરચે લડી રહ્યું છે. એક તરફ, તેલ અને ગેસના નવા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ત્રોતો શોધવામાં આવી રહ્યા છે, અને બીજી તરફ, સ્થાનિક સ્તરે LPG અને ક્રૂડ ઓઇલનો સ્ટોક જળવાઈ રહે તે માટે મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ખાતરી આપી છે કે ઘરોમાં પહોંચતા ગેસ સિલિન્ડરના પુરવઠા પર હાલમાં કોઈ મોટી કાપની શક્યતા નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે જો સપ્લાય પૂર્વવત નહીં થાય, તો અછતની સ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે.
જાહેર તણાવમાં વધારો થવાનું મુખ્ય કારણ ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા છે. જો સપ્લાય ચેઈન સુધારવામાં ચાર વર્ષ લાગે, તો શું આ દરમિયાન ગેસના ભાવમાં તોતિંગ વધારો થશે? શું સપ્લાયમાં રેશ્નિંગ (કપ મૂકવો) કરવામાં આવશે? આ એવા પ્રશ્નો છે જે સામાન્ય જનતાને સતાવી રહ્યા છે. સરકાર હાલમાં સપ્લાયર્સ સાથે સંકલન સાધી રહી છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે ઓછામાં ઓછું ઉત્પાદન ચાલુ રહે અને ભારત જેવા મોટા બજારને પ્રાથમિકતા મળે.
ભારત માટે આવનારા થોડા વર્ષો એનર્જી મેનેજમેન્ટની કસોટી સમાન રહેશે. ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષની અસરો માત્ર સૈન્ય પુરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આર્થિક અને સામાજિક સ્તરે પણ ઊંડી અસરો છોડી રહી છે. જનતાએ પણ હવે ઉર્જાના વપરાશમાં સમજદારી દાખવવી પડે અને વૈકલ્પિક ઈંધણ તરફ વળવું પડે તેવી સ્થિતિનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે.
