સાવધાન! માર્ચ મહિનો પૂરો થાય તે પહેલા પતાવી લો આ જરૂરી કામ, નહીં તો ભારે પડશે એપ્રિલ
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ હવે પૂર્ણતાના આરે છે. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ એ આર્થિક વર્ષનો છેલ્લો દિવસ હોવાથી, કરદાતાઓ અને રોકાણકારો માટે આ સમય ખૂબ જ કટોકટીનો ગણાય છે. જો તમે સમયસર તમારા નાણાકીય કાર્યો પૂરા નહીં કરો, તો તમારે માત્ર વધારે ટેક્સ જ નહીં, પરંતુ ભારે દંડ અને પેનલ્ટીનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે. છેલ્લા સમયની દોડધામથી બચવા અને તમારા ખિસ્સા પરનો બોજ ઓછો કરવા માટે કેટલાક એવા કામ છે જે ૩૧ માર્ચ પહેલાં પતાવી દેવા અનિવાર્ય છે.
એડવાન્સ ટેક્સ અને રોકાણના પુરાવા: પેનલ્ટીથી બચવાના ઉપાય
જો તમારી આવક માત્ર પગાર પૂરતી મર્યાદિત નથી અને તમને ફ્રીલાન્સિંગ, વ્યાજ કે ભાડા દ્વારા પણ કમાણી થાય છે, તો તમારે એડવાન્સ ટેક્સના નિયમો ખાસ સમજવા જોઈએ. નિયમ મુજબ, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં તમારે તમારી અંદાજિત ટેક્સ જવાબદારીના ૧૦૦ ટકા ચૂકવી દેવા જોઈએ. જો તમે આમાં ચૂકી જશો, તો ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટની કલમ ૨૩૪B અને ૨૩૪C હેઠળ તમારે વ્યાજ સહિત દંડ ભરવો પડી શકે છે. આથી, છેલ્લી તારીખની રાહ જોયા વગર ટેક્સની ગણતરી કરી લેવી હિતાવહ છે.
બીજી મહત્વની બાબત એ છે કે જો તમે નોકરી કરતા હોવ, તો તમારા એમ્પ્લોયર (કંપની) ને રોકાણના પુરાવા (Investment Proofs) સબમિટ કરવાના હોય છે. સામાન્ય રીતે કંપનીઓ ફેબ્રુઆરી કે માર્ચના પ્રથમ સપ્તાહ સુધીમાં આ દસ્તાવેજો માંગી લેતી હોય છે. જો તમે LIC પ્રીમિયમની રસીદ, ELSS સ્ટેટમેન્ટ, PPF રસીદ કે હોમ લોન સર્ટિફિકેટ સમયસર જમા નહીં કરાવો, તો તમારી માર્ચ મહિનાની સેલરીમાંથી મોટો TDS (Tax Deducted at Source) કપાઈ શકે છે. યાદ રાખો કે જો એકવાર TDS કપાઈ જાય, તો તેને પરત મેળવવા માટે તમારે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરીને લાંબી રાહ જોવી પડશે.
કલમ 80C અને NPS: ટેક્સ બચાવવાની છેલ્લી તક
જો તમે હજુ પણ જૂની ટેક્સ સિસ્ટમ (Old Tax Regime) માં છો, તો કલમ 80C હેઠળ ૧.૫ લાખ રૂપિયા સુધીની કપાતનો લાભ લેવા માટે ૩૧ માર્ચ એ અંતિમ તક છે. આ મર્યાદા પૂરી કરવા માટે તમે પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF), સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના કે ELSS જેવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરી શકો છો. આ રોકાણો માત્ર તમારો ટેક્સ જ નથી બચાવતા, પરંતુ લાંબા ગાળે તમારા માટે મોટું ભંડોળ પણ એકઠું કરે છે.
આ ઉપરાંત, જો તમારી ૧.૫ લાખની મર્યાદા પૂરી થઈ ગઈ હોય અને તમે વધારાનો ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાનો ટેક્સ લાભ મેળવવા માંગતા હોવ, તો નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. કલમ 80CCD(1B) હેઠળ મળતી આ છૂટ કરદાતાઓ માટે આશીર્વાદ સમાન છે. નિવૃત્તિના આયોજન સાથે ટેક્સ બચાવવાની આ એક શાનદાર તક છે. આ માટે તમારે ૩૧ માર્ચ પહેલા તમારા NPS ખાતામાં નાણાં જમા કરાવવા પડશે જેથી તમે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં તેનો દાવો કરી શકો.
નિષ્ક્રિય ખાતાઓ અને કેપિટલ ગેઈનનું આયોજન
ઘણીવાર આપણે PPF અથવા સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજનામાં ખાતું તો ખોલાવીએ છીએ, પરંતુ તેમાં નાણાં જમા કરાવવાનું ભૂલી જઈએ છીએ. નિયમ મુજબ, PPF માં વર્ષે ઓછામાં ઓછા ૫૦૦ રૂપિયા અને સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજનામાં ૨૫૦ રૂપિયા જમા કરાવવા ફરજિયાત છે. જો તમે આ લઘુત્તમ રકમ જમા નહીં કરાવો, તો તમારું ખાતું ‘ડોર્મન્ટ’ એટલે કે નિષ્ક્રિય થઈ જશે. તેને ફરીથી સક્રિય કરવા માટે તમારે પેનલ્ટી ભરવી પડશે અને બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસના ધક્કા ખાવા પડશે. આથી, ૩૧ માર્ચ પહેલા ખાતરી કરી લો કે તમારા તમામ બચત ખાતાઓમાં જરૂરી ન્યૂનતમ બેલેન્સ જમા થઈ ગયું છે.
છેલ્લે, તમારા શેરબજાર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડના રોકાણોની સમીક્ષા કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. વર્ષ દરમિયાન તમને જે નફો કે નુકસાન થયું છે, તેની ગણતરી કરી લો. ‘ટેક્સ ગેઈન હાર્વેસ્ટિંગ’ દ્વારા તમે તમારા ટેક્સના બોજને ઓછો કરી શકો છો. જો તમને ઇક્વિટીમાં ૧ લાખ રૂપિયાથી વધુનો લોંગ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન થયો હોય, તો તેના પર ૧૦ ટકા ટેક્સ લાગે છે. સમયસર વેચાણ અને ફરીથી ખરીદી કરીને તમે આ ટેક્સ જવાબદારીનું વ્યવસ્થિત સંચાલન કરી શકો છો. પ્રોપર્ટી કે અન્ય અસ્કયામતોના વેચાણ પર થયેલા નફાની પણ ગણતરી કરી લો, જેથી ૩૧ માર્ચ પછી તમારે કોઈ મોટો નાણાકીય ફટકો ન પડે.
