ચીને રેર અર્થ એક્સપોર્ટમાં આપી મોટી રાહત: ભારત માટે કેમ છે આ સારા સમાચાર?
વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને ખાસ કરીને હાઈ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી ચિંતાઓ વચ્ચે ચીને એક મોટો આર્થિક નિર્ણય લીધો છે. ચીને રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ (દુર્લભ ખનિજો) ની નિકાસ પર લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોમાં ‘નાગરિક ઉપયોગ’ (Civilian Use) માટે છૂટછાટ આપવાની જાહેરાત કરી છે.
રેર અર્થ એવા 17 ખનિજોનો સમૂહ છે જે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી માટે પાયારૂપ ગણાય છે. વિશ્વના રેર અર્થ માઈનિંગમાં ચીન 70% અને પ્રોસેસિંગમાં લગભગ 90% હિસ્સો ધરાવે છે. આથી, ચીનનો આ નિર્ણય ભારત સહિતના દેશો માટે મોટી રાહત સમાન છે.
ભારતના આ ક્ષેત્રોને થશે સીધો ફાયદો
ચીનના આ નિર્ણયથી ભારતના અનેક મહત્વપૂર્ણ સેક્ટર્સમાં ફરી તેજી આવવાની આશા છે:
- ઓટોમોબાઈલ અને EV સેક્ટર: ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) ની મોટર્સમાં વપરાતા શક્તિશાળી મેગ્નેટ બનાવવા માટે રેર અર્થ જરૂરી છે. અગાઉ ચીનના પ્રતિબંધોને કારણે ભારતીય કંપનીઓ જેવી કે બજાજ ઓટો (ચેતક સ્કૂટર) ના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરવો પડ્યો હતો. હવે સપ્લાય શરૂ થતા EV ઉત્પાદન વેગ પકડશે.
- ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ: સ્માર્ટફોન, લેપટોપ અને સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે આ ખનિજો અનિવાર્ય છે. ભારત જે રીતે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ ઈલેક્ટ્રોનિક હબ બની રહ્યું છે, તેમાં કાચા માલની ઉપલબ્ધતા મોટી મદદ કરશે.
- રિન્યુએબલ એનર્જી: વિન્ડ ટર્બાઇન (પવનચક્કી) ના જનરેટરમાં રેર અર્થ મેગ્નેટનો ઉપયોગ થાય છે. ભારતના ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યાંકોને હાંસલ કરવા માટે આ ખનિજોનો અવિરત પુરવઠો ખૂબ જરૂરી છે.
- ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: રેર અર્થની સાથે ચીને ટનલ બોરિંગ મશીનોની નિકાસ પરની રોક પણ હટાવી છે, જે ભારતના મેટ્રો અને હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ માટે ફાયદાકારક રહેશે.
શા માટે ચીને નરમ વલણ અપનાવ્યું?
નિષ્ણાતોના મતે, આ ફેરફાર પાછળ કેટલાક રાજદ્વારી અને આર્થિક કારણો જવાબદાર છે:
- ભારત-ચીન સંબંધો: તાજેતરમાં રશિયા અને બ્રાઝિલમાં મળેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદી અને શી જિનપિંગ વચ્ચેની મુલાકાત બાદ સંબંધો સુધારવાની દિશામાં આ એક મહત્વનું પગલું મનાય છે.
- અમેરિકા સાથેનું ટ્રેડ વોર: અમેરિકાએ ચીન પર લાદેલા ટેરિફના જવાબમાં ચીને પ્રતિબંધો મૂક્યા હતા, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની પકડ જાળવી રાખવા માટે હવે તેણે કેટલીક છૂટછાટ આપવી પડી છે.
ભારત માટે ચેતવણી અને ભવિષ્યની તૈયારી
જોકે ચીને રાહત આપી છે, પણ ભારત આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે મક્કમ છે. ભારત સરકારે તાજેતરમાં જ ₹7,280 કરોડની સ્કીમ જાહેર કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં જ રેર અર્થ મેગ્નેટનું ઉત્પાદન શરૂ કરવાનો છે.
ચીનનો આ નિર્ણય ટૂંકા ગાળા માટે ભારતીય ઉદ્યોગો માટે ‘બૂસ્ટર ડોઝ’ સાબિત થશે. તેનાથી તહેવારોની સીઝન અને આગામી ક્વાર્ટરમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ખર્ચ ઘટશે અને સપ્લાય ચેઈનની અડચણો દૂર થશે. પરંતુ લાંબે ગાળે, ભારત ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકા જેવા દેશો સાથે ભાગીદારી કરીને પોતાની સુરક્ષિત સપ્લાય ચેઈન બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
