બેંક ખાતામાં મૂકી રાખેલા પૈસા તમને બનાવી રહ્યા છે ગરીબ! જાણી લો બચત પાછળનું આ ચોંકાવનારું ગણિત
સામાન્ય રીતે ભારતીય પરિવારોમાં દર મહિને પગાર આવ્યા પછી કે વ્યાપારમાંથી કમાણી થયા બાદ વધારાના નાણાંને બેંકના બચત ખાતા (Savings Account) માં જમા કરાવી દેવાની વર્ષો જૂની આદત છે. ઘણા લોકો તો ₹૧૦ લાખ, ₹૨૦ લાખ કે તેનાથી પણ મોટી રકમ વર્ષો સુધી પોતાના બચત ખાતામાં બિલકુલ નિષ્ક્રિય એટલે કે આમને આમ જ પડી રાખે છે. આવા લોકોની માનસિકતા એવી હોય છે કે બેંકમાં રાખેલા પૈસા સો ટકા સુરક્ષિત છે અને તેના પર કોઈ પણ પ્રકારનું આર્થિક જોખમ નથી. પરંતુ, નાણાકીય બાબતોના અગ્રણી નિષ્ણાતો એક ચોંકાવનારી ચેતવણી આપતા જણાવે છે કે, લાંબા ગાળા માટે બચત ખાતામાં જરૂર કરતાં વધુ ભંડોળ રાખવું એ વાસ્તવમાં ફાયદાકારક બનવાને બદલે તમને આર્થિક રીતે નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે અને પરોક્ષ રીતે ગરીબ બનાવી રહ્યું છે.
મોંઘવારી નામનો અદ્રશ્ય ચોર તમારી ખરીદ શક્તિ ઘટાડે છે
બચત ખાતામાં નાણાં રાખવાની સૌથી મોટી નકારાત્મક બાજુ એ છે કે મોંઘવારી (ફુગાવો) તમારી બચતના વાસ્તવિક મૂલ્યને સતત દીધે-ધીમે કોરી ખાય છે. વર્તમાન સમયમાં, દેશની મોટાભાગની પ્રતિષ્ઠિત બેંકો બચત ખાતાઓ પર વાર્ષિક માંડ ૨.૫% થી ૩% જેટલો નજીવો વ્યાજ દર ઓફર કરે છે. તેની સામે જો દેશના સરેરાશ લાંબા ગાળાના ફુગાવાના દર પર નજર કરીએ તો તે ૫% થી ૬% ની વચ્ચે સતત આગળ વધી રહ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે ભલે તમને કાગળ પર કે બેંકની પાસબુકમાં તમારું બેલેન્સ વધતું દેખાતું હોય, પરંતુ વાસ્તવિક બજારમાં તે નાણાંની ખરીદ શક્તિ (Purchasing Power) સતત ઘટી રહી છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જે વસ્તુ આજે તમે ૧૦૦ રૂપિયામાં ખરીદી શકો છો, તે જ વસ્તુ ભવિષ્યમાં ખરીદવા માટે તમારે વધુ રૂપિયા ચૂકવવા પડશે, જ્યારે બેંકનું વ્યાજ તે ગતિએ વધશે નહીં.
આનંદ રાઠી વેલ્થના નિષ્ણાતની મહત્વની સલાહ
નાણાકીય ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની આનંદ રાઠી વેલ્થ લિમિટેડના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અમિતાભ લારા આ બાબતે વિસ્તૃત વિશ્લેષણ આપતા જણાવે છે કે, બચત ખાતાઓનો મુખ્ય ઉપયોગ લાંબા ગાળા માટે મોટી રકમનો સંગ્રહ કરવા માટે ક્યારેય ન કરવો જોઈએ. આ ખાતાઓનો ઉપયોગ માત્ર કટોકટી ભંડોળ એટલે કે ઇમરજન્સી ફંડ જાળવવા પૂરતો જ મર્યાદિત હોવો જોઈએ. તેમનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે બદલાતા આર્થિક યુગમાં ફક્ત અસલ મૂળ રકમ સાચવી રાખવી એ ડહાપણ નથી, પરંતુ સમયની સાથે તે રકમની ખરીદ શક્તિ બજારમાં જળવાઈ રહે તે પણ એટલું જ અનિવાર્ય છે.
₹૧૦ લાખના રોકાણના જીવંત ઉદાહરણથી સમજો નુકસાન
આ આખી પ્રક્રિયાને એક સરળ ગાણિતિક ઉદાહરણ દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે. ધારો કે તમે તમારા બચત ખાતામાં ₹૧૦ લાખની મોટી રકમ મૂકી રાખી છે, જેના પર બેંક તમને વાર્ષિક ૨.૫% લેખે વ્યાજ ચૂકવે છે. સતત ૧૦ વર્ષ સુધી આ પૈસા ખાતામાં પડ્યા રહે તો વ્યાજ સાથે આ રકમ વધીને આશરે ₹૧૨.૮ લાખ થશે. દેખીતી રીતે તમને લાગશે કે તમને ૨.૮ લાખનો નફો થયો.
પરંતુ, જો આ જ ૧૦ વર્ષ દરમિયાન દેશમાં મોંઘવારીનો સરેરાશ દર વાર્ષિક ૬% ના હિસાબે વધતો રહે છે, તો આજે જે જીવનશૈલી તમે ₹૧૦ લાખમાં જીવી રહ્યા છો, બરાબર એવી જ જીવનશૈલી ૧૦ વર્ષ પછી જાળવી રાખવા માટે તમારે ઓછામાં ઓછા ₹૧૭.૯ લાખની જરૂર પડશે. આમ, બેંકમાંથી મળેલા ₹૧૨.૮ લાખ અને મોંઘવારી સામે જરૂરી એવા ₹૧૭.૯ લાખ વચ્ચે સીધો ₹૫ લાખનો મોટો તફાવત સર્જાશે. કાનૂની અને આર્થિક ભાષામાં આને તમારી સંપત્તિનું ધોવાણ કહેવાય છે.
નાણાકીય લક્ષ્યો અને બેંકબજારના સીઈઓનો મત
આ સંદર્ભમાં બેંકબજારના સીઈઓ અધિલ શેટ્ટી પણ એક અત્યંત મહત્વનો પ્રશ્ન ઉઠાવે છે. તેમના મતે, સામાન્ય માણસ માટે વાસ્તવિક પ્રશ્ન ફક્ત એ નથી કે બેંક ખાતામાં રાખેલી બચતમાં થોડો ઘણો વધારો થયો છે કે નહીં. અસલી સવાલ એ છે કે શું એ વધારો ભવિષ્યમાં તમારા મહત્વના નાણાકીય લક્ષ્યો, જેવા કે બાળકોનું ઉચ્ચ શિક્ષણ, ઘર ખરીદવું કે નિવૃત્તિ પછીનું જીવન જીવવા માટે પૂરતો સાબિત થશે ખરો? જો જવાબ ‘ના’ હોય તો તમારે તમારી બચત કરવાની પદ્ધતિ તાત્કાલિક બદલવી પડશે.
તો આખરે બચત ખાતામાં કેટલા પૈસા રાખવા યોગ્ય છે?
નાણાકીય આયોજકો અને ફાઇનાન્શિયલ એડવાઇઝર્સ ગ્રાહકોને ખૂબ જ વ્યવહારુ સલાહ આપે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિએ પોતાના બચત ખાતામાં માત્ર પોતાના ૬ થી ૧૨ મહિનાના અનિવાર્ય ઘરખર્ચ અથવા વ્યવસાયિક ખર્ચ જેટલી જ રકમ કટોકટી ભંડોળ તરીકે રાખવી જોઈએ, જેથી મુશ્કેલ સમયમાં તેને તરત જ ઉપાડી શકાય.
આ મર્યાદાથી ઉપરની કોઈ પણ વધારાની રકમ જેની નજીકના ભવિષ્યમાં જરૂર ન હોય, તેને બચત ખાતામાં સડવા દેવાને બદલે અન્ય સુરક્ષિત રોકાણના માધ્યમો જેવા કે શોર્ટ-ટર્મ લિક્વિડ ફંડ્સ, બેંક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD), સેફ ડેટ ફંડ્સ અથવા જો લાંબા ગાળાના ધ્યેયો હોય તો ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સમાં રોકાણ કરવું જોઈએ. આ વૈકલ્પિક માધ્યમો મોંઘવારીના દર કરતાં ઘણું ઊંચું વળતર આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને ભવિષ્યમાં મોંઘવારીની અસહ્ય અસરો સામે તમારી મૂડીને એક મજબૂત કવચ પૂરું પાડે છે.
