મોંઘા ક્રૂડ અને તેલના ખેલમાં ફસાયું ભારત? મૂડીઝ રેટિંગ્સે જીડીપી અંદાજમાં કર્યો ૦.૮ અંકનો ઘટાડો
વૈશ્વિક રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝ (Moody’s Ratings) દ્વારા મંગળવારે ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ અને ચિંતાજનક અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. મૂડીઝે વર્ષ 2026 માટે ભારતની જીડીપી વૃદ્ધિના અંદાજમાં 0.8 અંકનો મોટો ઘટાડો કરીને તેને 6 ટકા પર લાવી દીધો છે. આ ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે ખાનગી વપરાશમાં ઘટાડો, મૂડી નિર્માણમાં સુસ્તી અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓમાં આવેલી નરમાઈને જવાબદાર માનવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને ભારત પર તેની અસર
મૂડીઝે તેના ‘ગ્લોબલ મેક્રો આઉટલુક મે અપડેટ’માં જણાવ્યું છે કે આગામી છ મહિનામાં ઉર્જાના વધતા ભાવ, ઈંધણ અને ખાતરની અછતની અસર અલગ-અલગ દેશો પર અલગ-અલગ રીતે પડશે. ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને નાજુક સંઘર્ષ-વિરામ વચ્ચે વૈશ્વિક સ્થિતિ અનિશ્ચિત બની છે. મૂડીઝના મતે, આ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે ભારતના વિકાસ દરમાં અંદાજે 0.8 અંકનું નુકસાન થઈ શકે છે.
માત્ર 2026 જ નહીં, પરંતુ વર્ષ 2027 માટે પણ મૂડીઝે ભારતનો ગ્રોથ રેટ 0.5 અંક ઘટાડીને 6 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો છે. જોકે, એજન્સીનું માનવું છે કે જેમ જેમ શિપિંગની અવરજવર સ્થિર થશે અને ઉર્જાનો પુરવઠો સુધરશે, તેમ આ અવરોધો ધીમે ધીમે દૂર થશે.
મોંઘા ક્રૂડ અને એલએનજી (LNG) નો બેવડો માર
ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે લગભગ 90 ટકા આયાત પર નિર્ભર છે, જે તેને ઉંચા ભાવ સામે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે.
-
સરકારી બજેટ પર બોજ: ભારત અનાજનો મોટો ઉત્પાદક હોવાથી કૃષિ નિકાસમાં ટૂંકા ગાળા માટે ફાયદો થઈ શકે છે, પરંતુ ઈંધણ અને ખાતરની આયાત પાછળ થતો જંગી ખર્ચ સરકારની તિજોરી પર ભારે પડશે. આનાથી સરકારના આયોજિત મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) માં કાપ મૂકવાની ફરજ પડી શકે છે.
-
વીજ ઉત્પાદન: ભારતમાં હજુ પણ 70 ટકા વીજળી કોલસા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે, જોકે સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા સ્ત્રોતો વધી રહ્યા છે, પણ હાલમાં મોંઘી ઉર્જા અર્થતંત્ર માટે મોટો પડકાર છે.
ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ અને રોકાણમાં નરમાઈ
વર્ષ 2025 માં ભારતનો વિકાસ દર 7.5 ટકા રહ્યો હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને 6 ટકા પર આવવાનું મુખ્ય કારણ નાણાકીય સ્થિતિનું કડક થવું છે.
૧. મોંઘવારી: ઉર્જાના ઉંચા ભાવ મોંઘવારીને લાંબા સમય સુધી ઉંચા સ્તરે રાખશે.
૨. રોકાણમાં ઘટાડો: મોંઘવારીને કારણે કંપનીઓના નફામાં ઘટાડો થશે, જેનાથી નવા રોકાણો નબળા પડશે.
૩. સેન્ટ્રલ બેંકનું વલણ: હાલમાં સેન્ટ્રલ બેંકો સ્થિતિ જાળવી રહી છે, પરંતુ જો જરૂર પડશે તો વ્યાજ દરો વધારીને નાણાકીય સ્થિતિ વધુ કડક કરી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ની ભૂમિકા
આ સમગ્ર આર્થિક ગણિતમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ની ભૂમિકા સૌથી નિર્ણયક છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવને કારણે જો આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ થાય, તો ભારત માટે મોટું સંકટ સર્જાઈ શકે છે.
-
ભારત તેની કુલ LPG વપરાશનો 60 ટકા હિસ્સો આયાત કરે છે.
-
આ આયાતનો 90 ટકા હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ થઈને ભારત આવે છે. જો આ માર્ગ બંધ રહે, તો ગેસ અને ઈંધણના ભાવમાં ભયાનક ઉછાળો આવી શકે છે.
ભારત હવે નવા વિકલ્પોની શોધમાં
આ જોખમોને જોતા ભારત હવે ઉર્જા પુરવઠા માટે નવા સ્ત્રોતો અને પાર્ટનર્સ શોધી રહ્યું છે. એશિયાની અન્ય અર્થવ્યવસ્થાઓની જેમ ભારત પણ પોતાના સપ્લાયર મિક્સમાં વિવિધતા લાવી રહ્યું છે જેથી કોઈ એક ક્ષેત્રમાં તણાવ સર્જાય તો દેશની ઉર્જા સુરક્ષા પર જોખમ ન આવે.
