બચત ખાતામાં વધુ પડતી રોકડ રાખવી પડી શકે છે મોંઘી

બચત ખાતામાં કેટલા પૈસા રાખવા યોગ્ય? 

આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો પોતાની મહેનતની કમાણીનો એક મોટો હિસ્સો બચત ખાતા (Savings Account) માં જ પડી રહેવા દે છે. આપણને એવું લાગે છે કે બેંકમાં પૈસા સુરક્ષિત રહે છે અને જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે સરળતાથી વાપરી શકાય છે. પરંતુ નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, બચત ખાતામાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ પૈસા રાખવા એ એક પ્રકારનું આર્થિક નુકસાન છે. બેંક એકાઉન્ટમાં કેટલું બેલેન્સ રાખવું જોઈએ, કટોકટીમાં આ ભંડોળનો ઉપયોગ ક્યારે કરવો અને યોગ્ય રોકાણ દ્વારા ફુગાવાને કેવી રીતે હરાવવો, તે સમજવું દરેક વ્યક્તિ માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.

બચત ખાતાનું મહત્વ અને તેની મર્યાદાઓ

બચત ખાતું એ કોઈ પણ વ્યક્તિના નાણાકીય જીવનનો પાયો છે. તે આપણને અસાધારણ તરલતા (Liquidity) પૂરી પાડે છે, જેથી આપણે મુશ્કેલીના સમયે કે દૈનિક જરૂરિયાતો માટે તાત્કાલિક રોકડ ઉપાડી શકીએ છીએ. આ સિવાય પગાર મેળવવા, વીજળી કે ગેસ જેવા બિલો ચૂકવવા અને નાના-મોટા રોજિંદા ખર્ચાઓ પહોંચી વળવા માટે બચત ખાતું સૌથી સરળ અને સુરક્ષિત સાધન છે.
પરંતુ જો આ ખાતામાં મર્યાદાથી વધુ રકમ પડી રહે, તો તેનાથી બે મુખ્ય નુકસાન થાય છે. પ્રથમ, ફુગાવાનો સિંહફાળો. દેશની મોટાભાગની જાહેર અને ખાનગી બેંકો બચત ખાતા પર જે વ્યાજ ઓફર કરે છે, તે ફુગાવાના દર (Inflation Rate) કરતાં પણ ઓછું હોય છે. પરિણામે, બેંકમાં રાખેલા પૈસા દર વર્ષે પોતાની વાસ્તવિક ખરીદશક્તિ ગુમાવી દે છે. બીજું, ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજનો અભાવ. ઓછું વ્યાજ આપતા એકાઉન્ટમાં પૈસા પડા રાખવાથી તમે તે રકમને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કે અન્ય યોગ્ય રોકાણ સાધનોમાં મૂકીને વધુ વળતર મેળવવાની મોટી તક ગુમાવો છો.

નાણાકીય સંચાલનનો ૫૦/૩૦/૨૦ સુવર્ણ નિયમ

આર્થિક નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે બચત ખાતામાં સામાન્ય રીતે માત્ર ૧ થી ૨ મહિનાનો ઘરખર્ચ અને થોડી વધારાની ઈમરજન્સી રકમ જ રાખવી જોઈએ. બાકીની આવકનું સંચાલન કરવા માટે ૫૦/૩૦/૨૦ નો ગોલ્ડન રુલ અપનાવવો જોઈએ:

• ૫૦ ટકા હિસ્સો (આવશ્યક જરૂરિયાતો): તમારી કુલ આવકનો અડધો હિસ્સો ઘરનું ભાડું, ઘરગથ્થુ રાશન, વીજળી-પાણીના બિલો, લોનની EMI, બાળકોની ફી અને વીમા પ્રીમિયમ જેવા અતિ મહત્વના ખર્ચાઓ માટે ફાળવવો જોઈએ.
• ૩૦ ટકા હિસ્સો (અંગત ઈચ્છાઓ): આવકનો ત્રીજો ભાગ મનોરંજન, બહાર જમવું, શોપિંગ, મુસાફરી કે અન્ય જીવનશૈલી સંબંધિત ખર્ચ માટે વાપરી શકાય છે.
• ૨૦ ટકા હિસ્સો (બચત અને રોકાણ): બાકીનો પાંચમો ભાગ ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે અલગ રાખીને ઈમરજન્સી ફંડ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, એફડી, કે લાંબા ગાળાના અન્ય નફાકારક પ્લાન્સમાં રોકાણ કરવો જોઈએ.

બચત ખાતાના ભંડોળનો ઉપયોગ ક્યારે કરવો?

બચત ખાતામાં રાખેલી રકમ મુખ્યત્વે અણધાર્યા સંકટો અને ટૂંકા ગાળાની તાકીદની જરૂરિયાતો માટે જ છે. નોકરીમાં અચાનક આવેલી અડચણ, તબીબી કટોકટી અથવા ઘર કે વાહનના તાત્કાલિક સમારકામ જેવા કિસ્સામાં આ પૈસાનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.
જોકે, નવો સ્માર્ટફોન ખરીદવા, મોટા પાયે પાર્ટીઓ યોજવા કે મોંઘા વેકેશન પર જવા જેવા જીવનશૈલી આધારિત ખર્ચાઓ માટે બચત ખાતાનું ઈમરજન્સી ફંડ વાપરવું જોખમી છે. લાંબા ગાળાના આર્થિક લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે માત્ર બચત ખાતા પર નિર્ભર રહેવાને બદલે શિસ્તબદ્ધ રોકાણ કરવું એ જ આજના સમયમાં સાચી સમજદારી છે.