કરોડો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓની લડત રંગ લાવશે? જૂની પેન્શન યોજના અને પ્રમોશનના વિલંબ પર સરકારે આપ્યું મોટું આશ્વાસન

8મું પગાર પંચ: કેબિનેટ સચિવની બેઠક બાદ સરકારી કર્મચારીઓના ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને લઘુત્તમ વેતનમાં મોટા વધારાના સંકેત

દેશના કરોડો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ, રેલવે કર્મચારીઓ, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના અસૈનિક સ્ટાફ અને નિવૃત્ત પેન્શનરો માટે મે ૨૦૨૬નો આ સમયગાળો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહ્યો છે. ૧૧ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતે કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનની અધ્યક્ષતામાં 8મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ના ગઠન અને કર્મચારીઓના પડતર પ્રશ્નો અંગે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સકારાત્મક બેઠક યોજાઈ ગઈ. આ બેઠક માત્ર ઔપચારિક નહોતી, પરંતુ તેમાં લઘુત્તમ વેતનમાં વધારો, ફિટમેન્ટ ફેક્ટર, જૂની પેન્શન યોજના (OPS) ની પુનઃસ્થાપના અને મેડિકલ ભથ્થાં જેવા સળગતા મુદ્દાઓ પર કલાકો સુધી ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકના અહેવાલો બહાર આવતાની સાથે જ દેશભરના લાખો સરકારી પરિવારોમાં આર્થિક સધ્ધરતા અને ઉજ્જવળ ભવિષ્યની નવી આશા જાગી છે.

૪૯મી રાષ્ટ્રીય પરિષદ (NCJCM) નું આયોજન અને પ્રતિનિધિત્વ

આ ઐતિહાસિક બેઠક ‘જોઇન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી’ (JCM) ની ૪૯મી રાષ્ટ્રીય પરિષદ અંતર્ગત આયોજિત કરવામાં આવી હતી. આ પરિષદમાં સરકાર અને કર્મચારીઓ બંને પક્ષના ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો, જે દર્શાવે છે કે સરકાર આ વખતે કર્મચારીઓની નારાજગી વહેલી તકે દૂર કરવા ઈચ્છે છે.

(સરકાર) તરફથી આ બેઠકમાં કેબિનેટ સચિવ ઉપરાંત રેલવે બોર્ડના અધ્યક્ષ, નાણાં મંત્રાલયના ખર્ચ વિભાગના સચિવ, કર્મચારી અને તાલીમ વિભાગ (DoPT) ના સચિવ, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ તેમજ ટપાલ વિભાગના વરિષ્ઠ સચિવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બીજી તરફ, કર્મચારી સંગઠનો વતી દેશના જાણીતા અગ્રણી નેતાઓ જેવા કે શિવ ગોપાલ મિશ્રા, એમ. રાઘવૈયા અને ડૉ. એન. કનૈયાએ કર્મચારીઓનો પક્ષ અત્યંત મજબૂતી અને આંકડાકીય પુરાવાઓ સાથે રજૂ કર્યો હતો.

બેઠકોની નિયમિતતા અંગે યુનિયનોની નારાજગી:

કર્મચારી યુનિયનોએ બેઠકની શરૂઆતમાં જ એક મહત્વનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો કે નિયમ અનુસાર વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી ૩ બેઠકો યોજાવી જોઈએ. પરંતુ, ઐતિહાસિક આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો છેલ્લા ૬૦ વર્ષમાં માત્ર ૪૯ બેઠકો જ યોજાઈ શકી છે. યુનિયનોની આ દલીલ સ્વીકારીને કેબિનેટ સચિવે ખાતરી આપી હતી કે ભવિષ્યમાં આ સંવાદ પ્રક્રિયા નિયમિત ધોરણે ચાલુ રાખવામાં આવશે.

લઘુત્તમ વેતન અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટરમાં અપેક્ષિત વધારો

કર્મચારીઓની સૌથી મોટી અને મુખ્ય માંગણી 8મા પગાર પંચ અંતર્ગત લઘુત્તમ પગાર (Minimum Wage) વધારવાની અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટર (Fitment Factor) ને રિવાઇઝ કરવાની છે. હાલમાં 7મા પગાર પંચ મુજબ ન્યૂનતમ મૂળ પગાર ₹૧૮,૦૦૦ છે, જેને વધારીને નોંધપાત્ર સ્તરે લઈ જવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, જો ફિટમેન્ટ ફેક્ટરને ૨.૫૭ થી વધારીને ૩.૬૮ સુધી લઈ જવામાં આવે, તો કર્મચારીઓના મૂળ પગારમાં સીધો મોટો ઉછાળો આવશે. યુનિયનોએ રજૂઆત કરી હતી કે વર્તમાન મોંઘવારીના દરને જોતાં કર્મચારીઓનું જીવનધોરણ જાળવી રાખવા માટે આ વધારો અત્યંત અનિવાર્ય બની ગયો છે. કેબિનેટ સચિવે આ બાબતે સકારાત્મક વલણ દાખવ્યું છે અને નાણાં મંત્રાલય આના નાણાકીય બોજનું આકલન કરી રહ્યું છે.

જૂની પેન્શન યોજના (OPS) પર આરપારની લડાઈ

બેઠકનો સૌથી સંવેદનશીલ અને રાજકીય રીતે પણ ચર્ચાસ્પદ બનેલો મુદ્દો જૂની પેન્શન યોજના (Old Pension Scheme) નો હતો. નવી પેન્શન યોજના (NPS) અને યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) ના વળતરથી કર્મચારીઓ સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ નથી.

યુનિયનોએ ભારપૂર્વક માંગ કરી છે કે ૨૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૩ પહેલાં જે પણ ભરતી પ્રક્રિયાઓ શરૂ થઈ હતી અથવા જે કર્મચારીઓ સેવામાં જોડાયા હતા, તે તમામને કોઈ પણ શરત વિના જૂની પેન્શન યોજના (OPS) નો લાભ મળવો જ જોઈએ. નિવૃત્તિ પછી સામાજિક અને આર્થિક સુરક્ષા એ કર્મચારીઓનો હક છે અને સરકાર આ બાબતે વહેલી તકે મધ્યમ માર્ગ કાઢે તેવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.

મેડિકલ સુવિધાઓ અને CGHS માં મોટા સુધારા

સેવામુકત કર્મચારીઓ અને હાલના સ્ટાફ માટે આરોગ્ય સુવિધાઓ એ જીવન-મરણનો પ્રશ્ન છે. સેન્ટ્રલ ગવર્નમેન્ટ હેલ્થ સ્કીમ (CGHS) ની ખામીઓ અંગે બેઠકમાં વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી.

• મેડિકલ ક્લેમની પૂર્ણાહુતિ: કર્મચારીઓએ માંગ કરી હતી કે વધતી ઉંમરે દાંતના ઇમ્પ્લાન્ટ (Dental Implants) અને કાનના મશીન (Hearing Aids) નો ખર્ચ ખૂબ જ વધારે થાય છે, તેથી CGHS હેઠળ આ સારવારના ખર્ચની પૂરેપૂરી ભરપાઈ (100% Reimbursement) થવી જોઈએ.

• કેબિનેટ સચિવનો આદેશ: કેબિનેટ સચિવે આ માંગણીને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધી હતી અને આરોગ્ય મંત્રાલયના સચિવને આગામી ૩ મહિનાની અંદર આ અંગે યોગ્ય અને સાનુકૂળ નિર્ણય લેવા માટે કડક આદેશ આપ્યા છે.

• ફિક્સ્ડ મેડિકલ ભથ્થું (FMA): જે વિસ્તારોમાં CGHS વેલનેસ સેન્ટર ઉપલબ્ધ નથી, ત્યાં મળતા ફિક્સ્ડ મેડિકલ ભથ્થાને વર્તમાન દરથી વધારીને દર મહિને ₹૩,૦૦૦ કરવાની માંગણી પણ ટેબલ પર મૂકવામાં આવી છે.

પેન્શનરો માટે દર 5 વર્ષે સુધારો અને કૌટુંબિક પેન્શનનો વિસ્તાર

વરિષ્ઠ નાગરિકો અને પેન્શનરોના હિતમાં પણ આ બેઠકમાં કેટલાક ક્રાંતિકારી સૂચનો કરવામાં આવ્યા હતા. સામાન્ય રીતે પગાર પંચ દર ૧૦ વર્ષે આવે છે, પરંતુ નિવૃત્ત કર્મચારીઓની વય અને મોંઘવારીની ગતિને ધ્યાનમાં રાખીને દર ૫ વર્ષે પેન્શનની રકમની સમીક્ષા કરી તેમાં વધારો કરવાની રજૂઆત કરાઈ છે.

સૌથી પ્રશંસનીય કદમ એ હતું કે કૌટુંબિક પેન્શન (Family Pension) ની વ્યાખ્યાને વધુ માનવીય અને વિસ્તૃત બનાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ અંતર્ગત કુટુંબમાં આશ્રિત રહેલી વિધવાઓ અને આશ્રિત પુત્રવધૂઓને પણ પેન્શનના દાયરામાં સામેલ કરવાની વકીલાત કરવામાં આવી છે, જેથી સામાજિક સ્તરે મહિલા સશક્તિકરણ અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

પ્રમોશનમાં વિલંબ અને વિભાગીય સમિતિઓ (DPC) ની સુસ્તી

સરકારી વિભાગોમાં સમયસર પ્રમોશન ન મળવાના કારણે કર્મચારીઓમાં ભારે હતાશા જોવા મળે છે. સંગઠનોએ આંકડા રજૂ કરીને જણાવ્યું કે પ્રમોશન પ્રક્રિયામાં ૩ થી ૫ વર્ષનો લાંબો વિલંબ થઈ રહ્યો છે, જેનાથી કર્મચારીઓ આર્થિક અને માનસિક રીતે નુકસાન ભોગવી રહ્યા છે.

આ બાબતે હસ્તક્ષેપ કરતા કેબિનેટ સચિવે ખાતરી આપી હતી કે તમામ મંત્રાલયો અને વિભાગોને સમયસર ડીપાર્ટમેન્ટલ પ્રમોશન કમિટી (DPC) ની બેઠકો યોજવા માટે કડક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવશે.

આઉટસોર્સિંગ બંધ કરવા અને અનુકંપા આધારિત નોકરીઓ પર મોટો નિર્ણય

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સરકારી વિભાગોમાં કરાર આધારિત અને આઉટસોર્સિંગથી થતી ભરતીઓ સામે યુનિયનોએ સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમની સ્પષ્ટ માંગ છે કે આવી અસ્થાયી પ્રથાઓ બંધ કરી યુવાનોને કાયમી સરકારી નોકરીઓ આપવામાં આવે.

આ ઉપરાંત, જ્યારે કોઈ કર્મચારી ચાલુ ફરજ દરમિયાન અવસાન પામે છે, ત્યારે તેના પરિવારને અપાતી અનુકંપા આધારિત (Compassionate Appointment) નોકરીઓમાં હાલમાં લાદવામાં આવેલી ૫ ટકાની મર્યાદા ને હટાવી દેવાની જોરદાર માંગ કરવામાં આવી હતી. આ મુદ્દે કેબિનેટ સચિવે માનવીય અભિગમ અપનાવતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, કરુણા અને સહાનુભૂતિના આધારે અપાતી આ નિમણૂકોને કોઈ પણ કાયદાકીય અડચણ હેઠળ અટકાવવામાં નહીં આવે.

 ૪૯મી રાષ્ટ્રીય પરિષદની બેઠકના પરિણામો જોતાં કહી શકાય કે સરકાર અને કર્મચારીઓ વચ્ચેનો ગજગ્રાહ હવે ઉકેલ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનનો સકારાત્મક અને નિર્ણાયક અભિગમ કર્મચારી સંગઠનો માટે રાહત લાવનારો સાબિત થયો છે. જો આગામી દિવસોમાં આ તમામ નિર્ણયો પર કેબિનેટની મહોર વાગી જશે, તો તે માત્ર કર્મચારીઓનો પગાર જ નહીં વધારે, પરંતુ દેશના આર્થિક ચક્રને પણ નવી ગતિ આપશે. લાખો પરિવારો અત્યારે આશાભરી નજરે કેન્દ્ર સરકારના સત્તાવાર નોટિફિકેશનની રાહ જોઈ રહ્યા છે.