રસોઈ ગેસની અછત વચ્ચે ફરી સળગશે પ્રાઈમસ? જાણો ગુજરાત સહિત કયા રાજ્યોમાં કેરોસીન પાછું આવ્યું

ઘરેલુ ઉપયોગ માટે ૫૦૦૦ લિટર કેરોસીનનો સ્ટોક કરી શકશે ડીલરો, જનતાને રાહત આપવા સરકારનો માસ્ટરપ્લાન.

ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ‘ધૂમ્રપાન મુક્ત’ રસોડાના અભિયાન હેઠળ કેરોસીનને વિદાય આપવામાં આવી હતી, પરંતુ ૨૦૨૬ની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિએ ભારતને ફરી પાછળ વળવા મજબૂર કર્યું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધને કારણે એલપીજી (LPG) ના આયાત કાર્ગો અટકી પડ્યા છે. આ ઈંધણ સંકટને પહોંચી વળવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ૨૯ માર્ચના રોજ એક ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડીને કેરોસીનના વેચાણ અને સંગ્રહના નિયમોમાં મોટી છૂટછાટ જાહેર કરી છે.

૨૧ રાજ્યોમાં કેરોસીનનો એડ-હોક સપ્લાય શરૂ

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે લીધેલા નિર્ણય મુજબ, ગુજરાત, દિલ્હી, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશ સહિત કુલ ૨૧ રાજ્યોમાં જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) દ્વારા સુપિરિયર કેરોસીન ઓઈલ (SKO) પૂરો પાડવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થા હાલ પૂરતી ૬૦ દિવસ માટે કરવામાં આવી છે, જેથી સામાન્ય જનતાને રાંધણ ગેસની અછતને કારણે ભૂખ્યા ન રહેવું પડે.

પેટ્રોલ પંપ પર મળશે કેરોસીન: નવા નિયમો શું છે?

સરકારે સપ્લાય ચેઈનને ઝડપી બનાવવા માટે ‘પેટ્રોલિયમ નિયમો, ૨૦૦૨’ ની કડક જોગવાઈઓમાંથી અસ્થાયી મુક્તિ આપી છે:

• સ્ટોરેજ લિમિટ: પસંદગીના પેટ્રોલ પંપો હવે મહત્તમ ૫,૦૦૦ લિટર કેરોસીનનો સંગ્રહ અને વેચાણ કરી શકશે.

• મર્યાદિત કેન્દ્રો: દરેક જિલ્લામાં વધુમાં વધુ બે પેટ્રોલ પંપને આ વિશેષ જવાબદારી સોંપવામાં આવશે.

• માત્ર ઘરેલુ ઉપયોગ: આ કેરોસીન માત્ર રસોઈ અને લાઈટિંગ (દીવા-ફાનસ) જેવા ઘરેલુ હેતુઓ માટે જ ઉપલબ્ધ રહેશે. તેનો વ્યવસાયિક ઉપયોગ કે વાહનોમાં ભેળસેળ ગંભીર ગુનો ગણાશે.

કેરોસીન કેમ ગાયબ થઈ ગયું હતું?

વર્ષ ૨૦૧૫ થી ભારત સરકારે ઉજ્જવલા યોજના અને સૌભાગ્ય યોજના દ્વારા ઘરે-ઘરે ગેસ કનેક્શન અને વીજળી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું. પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને સબસિડીનો બોજ ઓછો કરવા માટે દિલ્હી અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોએ ૨૦૧૮-૨૦૨૦ દરમિયાન પોતાને ‘કેરોસીન મુક્ત’ જાહેર કર્યા હતા. જોકે, ૨૦૨૦ સુધીમાં સબસિડી બંધ થતા ખુલ્લા બજારમાં કેરોસીન મોંઘું થયું અને ધીમે ધીમે બજારમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયું હતું.

હાલની કટોકટી અને સરકારનું વલણ

૩૦ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજની સ્થિતિએ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવને કારણે ખાડી દેશોમાંથી આવતા ગેસ ટેન્કરો મોડા પડી રહ્યા છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે ગ્રામીણ અને શહેરી મધ્યમ વર્ગના પરિવારો પાસે ઈંધણનો એક વૈકલ્પિક સ્ત્રોત હાજર રહે. પેટ્રોલિયમ અને વિસ્ફોટક સુરક્ષા સંગઠન (PESO) દ્વારા જારી કરાયેલ સલામતી માર્ગદર્શિકા હેઠળ આ વિતરણ કરવામાં આવશે, જેથી કોઈપણ અકસ્માત ટાળી શકાય.

ભારત સરકારનો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક યુદ્ધની અસરો કેટલી ઊંડી હોઈ શકે છે. ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા’ અને ‘ક્લીન એનર્જી’ ના યુગમાં કેરોસીનની વાપસી એ સમયની મજબૂરી છે. આશા છે કે ૬૦ દિવસના આ સમયગાળામાં વૈશ્વિક સ્થિતિ થાળે પડશે અને ફરીથી એલપીજીનો પુરવઠો રાબેતા મુજબ શરૂ થશે.