ગાડીઓ વેચીને નહીં, પણ પડદા પાછળના આ “ઇનવિઝિબલ બિઝનેસ” થી ફોર્સ મોટર્સે રોકાણકારોને કર્યા માલામાલ!
ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી જોવા મળી રહેલા ભારે ઉતાર-ચઢાવ અને અનિશ્ચિતતા છતાં, ઓટો સેક્ટરે (Auto Sector) બજારમાં પોતાની મજબૂત પકડ જાળવી રાખી છે. એક તરફ જ્યાં દેશનો મુખ્ય ઇન્ડેક્સ નિફ્ટી ૫૦ (Nifty 50) સતત દબાણ હેઠળ જોવા મળ્યો છે, ત્યાં બીજી તરફ ઓટો ઇન્ડેક્સ (Auto Index) રોકાણકારોને શાનદાર વળતર આપીને આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. આ સેક્ટરની મોટી અને દિગ્ગજ કંપનીઓની વચ્ચે એક એવી મિડકેપ કંપની પણ છે, જેના શેરે બજારના તમામ વિશ્લેષકો અને રોકાણકારોને ચોંકાવી દીધા છે. આ મિડકેપ મલ્ટિબેગર શેરનું નામ છે Force Motors.
છેલ્લાં માત્ર ત્રણ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં ફોર્સ મોટર્સના શેરમાં આવેલી તેજી અકલ્પનીય છે. ત્રણ વર્ષ પહેલાં આ શેર આશરે ૧,૪૦૦ રૂપિયાની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, જે આજે વધીને ૨૬,૦૦૦ રૂપિયાની પણ પાર પહોંચી ગયો છે. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે આ શેરે પોતાના રોકાણકારોના પૈસાને લગભગ ૧૫ ગણા (૧૫૦૦ ટકાથી વધુ વળતર) કરી દીધા છે. જોકે, સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ પ્રચંડ તેજી પાછળ માત્ર કંપનીની જાણીતી ટ્રાવેલર વેન, એમ્બ્યુલન્સ કે ગુરખા એસયુવી (SUV) નું વેચાણ જવાબદાર નથી. આ કંપનીની ખરી સફળતાની વાર્તા તેના એવા બિઝનેસ પાછળ છુપાયેલી છે, જે સામાન્ય લોકોની નજરથી તદ્દન દૂર રહે છે. આ અસાધારણ તેજી બાદ હવે રોકાણકારોના મનમાં એ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV) ના આવી રહેલા નવા યુગમાં પણ કંપની પોતાની આ મજબૂત સ્થિતિ જાળવી રાખવામાં સફળ થશે ખરી?
બે તદ્દન અલગ બિઝનેસ મોડલ પર ટકેલી છે કંપની
ફોર્સ મોટર્સનું નામ લેતાં જ સામાન્ય ભારતીય નાગરિકના મગજમાં રસ્તા પર દોડતી ‘ટ્રાવેલર વેન’ (Traveller Van), લક્ઝુરિયસ ‘અર્બનિયા’ (Urbania) અથવા પહાડી રસ્તાઓ માટે જાણીતી ‘ગુરખા એસયુવી’ (Gurkha SUV) નું ચિત્ર ઉપસી આવે છે. કમર્શિયલ વ્હીકલ સેક્ટરમાં ‘ટ્રાવેલર’ કંપનીનું સૌથી મોટું અને સૌથી વધુ વેચાતું પ્રોડક્ટ છે. આ ચોક્કસ સેગમેન્ટમાં ફોર્સ મોટર્સનો એકચક્રી શાસન જેવો દબદબો છે અને તેની બજાર હિસ્સેદારી (Market Share) ૭૦ ટકાથી પણ વધારે હોવાનું કહેવાય છે.
પરંતુ, આ કમર્શિયલ વાહનોનું માર્કેટ અત્યંત સ્પર્ધાત્મક છે. આ સેક્ટરમાં કંપનીનો સીધો મુકાબલો ટાટા મોટર્સ (Tata Motors), મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા (M&M) અને અશોક લેલેન્ડ (Ashok Leyland) જેવી અબજો રૂપિયાનું ટર્નઓવર ધરાવતી મહાકાય કંપનીઓ સાથે થાય છે. આથી, માર્કેટના એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે માત્ર આ એકલા બિઝનેસના જોરે શેરમાં ૧૫ ગણો ઉછાળો આવવો અશક્ય છે.
કંપનીની અસલી તાકાત: પડદા પાછળનો “ઇનવિઝિબલ બિઝનેસ”
ફોર્સ મોટર્સનો બીજો બિઝનેસ, જેને ઘણા લોકો “ઇનવિઝિબલ બિઝનેસ” (Invisible Business) અથવા અદ્રશ્ય વ્યવસાય તરીકે ઓળખાવે છે, તે જ આ કંપનીની અસલી સોનાની લગડી સાબિત થયો છે. સામાન્ય ગ્રાહકોને કદાચ ખબર નહીં હોય, પરંતુ આ કંપની દુનિયાની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને લક્ઝુરિયસ વિદેશી ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ માટે શક્તિશાળી એન્જિન અને મહત્વના ઓટો પાર્ટ્સ બનાવવાનું કામ કરે છે.
કંપનીના આ હાઇ-પ્રોફાઇલ બિઝનેસના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ છે:
-
મર્સિડીઝ-બેન્ઝ સાથે ગાઢ સંબંધ: વર્ષ ૧૯૯૭ થી એટલે કે છેલ્લા અઢી દાયકા કરતાં વધુ સમયથી ફોર્સ મોટર્સ ભારતમાં મર્સિડીઝ-બેન્ઝ (Mercedes-Benz) ની ઓફિશિયલ એન્જિન અને એક્સલ એસેમ્બલી પાર્ટનર છે. ભારતમાં એસેમ્બલ કે મેન્યુફેક્ચર થતી દરેક લક્ઝુરિયસ મર્સિડીઝ કારનું હૃદય એટલે કે તેનું ‘એન્જિન’ ફોર્સ મોટર્સના પ્લાન્ટમાં તૈયાર થાય છે.
-
BMW માટે પણ ઉત્પાદન: મર્સિડીઝ ઉપરાંત, કંપની જર્મનીની જ બીજી અગ્રણી લક્ઝરી બ્રાન્ડ બીએમડબલ્યુ (BMW) માટે પણ હાઇ-પરફોર્મન્સ એન્જિન અને રેડિએટર મોડ્યુલ તૈયાર કરે છે.
-
રોલ્સ રોયસ કનેક્શન: વૈશ્વિક સ્તરે સુપર-લક્ઝરી માટે જાણીતી રોલ્સ રોયસ (Rolls-Royce) ની પેટા કંપની ‘MTU સોલ્યુશન્સ’ માટે પણ ફોર્સ મોટર્સ ખાસ પ્રકારના હેવી-ડ્યુટી એન્જિનનું ઉત્પાદન કરે છે.
દુનિયાની આ ટોચની બ્રાન્ડ્સ માટે એન્જિન બનાવવાનું કામ બિલકુલ સરળ નથી હોતું. આમાં અત્યંત સચોટ મેન્યુફેક્ચરિંગ (Precision Engineering) અને કડક ગુણવત્તા નિયંત્રણની જરૂર પડે છે. આ હાઇ-માર્જિન બિઝનેસને કારણે કંપની અન્ય સામાન્ય ઓટો કંપનીઓ કરતાં વધુ નફો કમાય છે.
નાણાકીય સ્થિતિમાં યુ-ટર્ન: કમાણી અને નફામાં રોકેટ ગતિએ વધારો
કોરોના મહામારી (COVID-19) પહેલાં સુધી ફોર્સ મોટર્સનું પ્રદર્શન બજારમાં એક સામાન્ય ઓટો કંપની જેવું જ હતું, જેમાં બહુ મોટી આશા દેખાતી નહોતી. પરંતુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧ (FY21) પછી કંપનીનું ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું અને નાણાકીય આંકડાઓમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY21-FY26) વચ્ચેના છેલ્લા પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં કંપનીની એકંદર કમાણી આશરે ૩૫ ટકાના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) થી વધી છે. તેનાથી પણ વધુ આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન કંપનીના ચોખ્ખા નફામાં ૬૬ ટકા CAGR નો બમ્પર ગ્રોથ નોંધાયો છે. આ સાથે જ કંપનીનો ફ્રી કેશ ફ્લો (Free Cash Flow) પણ ખૂબ જ મજબૂત સ્થિતિમાં આવી ગયો છે. ફ્રી કેશ ફ્લો મજબૂત હોવાનો અર્થ એ છે કે કંપની પોતાના રોજિંદા કામકાજમાંથી જ મોટી માત્રામાં રોકડા પૈસા (Cash) ઊભા કરી રહી છે, જેથી તેને પોતાના બિઝનેસના વિસ્તરણ કે નવી ટેક્નોલોજીના ડેવલપમેન્ટ માટે બહારની બેંકો કે દેવા (Debt) પર નિર્ભર રહેવું પડતું નથી.
સૌથી મોટો પડકાર: શું EV ના યુગમાં આ પકડ યથાવત રહેશે?
આટલી શાનદાર સફળતા અને કમાણી હોવા છતાં, લોન્ગ ટર્મ ઇન્વેસ્ટર્સ માટે અત્યારે સૌથી મોટો યક્ષપ્રશ્ન એ છે કે—શું ફોર્સ મોટર્સ આગામી ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV) ના ક્રાંતિકારી યુગમાં પોતાની જાતને સફળતાપૂર્વક ઢાળી શકશે?
હાલમાં ફોર્સ મોટર્સનો જે મુખ્ય અને સૌથી વધુ નફો આપતો બિઝનેસ છે, તે પરંપરાગત પેટ્રોલ-ડીઝલ એટલે કે ઇન્ટરનલ કમ્બશન એન્જિન (ICE) પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલો છે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે અને ભારતમાં પણ ઓટો ઉદ્યોગ ખૂબ જ ઝડપથી ઇલેક્ટ્રિક તરફ શિફ્ટ થઈ રહ્યો છે. મર્સિડીઝ-બેન્ઝ અને બીએમડબલ્યુ જેવી ફોર્સ મોટર્સની વૈશ્વિક ગ્રાહક કંપનીઓએ આગામી વર્ષોમાં પોતાના કુલ વેચાણમાં ઇલેક્ટ્રિક કારનો હિસ્સો મોટા પાયે વધારવાના આક્રમક લક્ષ્યાંકો નક્કી કર્યા છે.
જો આ લક્ઝરી કાર કંપનીઓ સંપૂર્ણપણે ઇલેક્ટ્રિક બની જશે, તો ટ્રેડિશનલ એન્જિનની માંગ ઓછી થઈ જશે. આવા સમયે ફોર્સ મોટર્સે આ લક્ઝરી બ્રાન્ડ્સના ઇલેક્ટ્રિક મોટર્સ અને બેટરી પેક એસેમ્બલીના બિઝનેસને પણ પોતાના હાથમાં લેવો પડશે. કંપની ટેક્નોલોજીના આ બદલાવને કેટલી ઝડપથી અપનાવે છે, તેના પર જ તેના શેરના ભવિષ્યનો અને આગામી મલ્ટિબેગર વળતરનો આધાર રહેશે.
