સરકાર અને LIC વેચશે પોતાનો હિસ્સો: શું IDBI બેંકના શેરધારકોની કિસ્મત બદલાશે?
શેરબજારમાં રોકાણ કરતી વખતે કોઈ પણ બેંકના વેલ્યુએશનને સમજવા માટે સૌથી પહેલી અને મહત્વની વાત એ છે કે તે બેંક પ્રાઇવેટ છે કે સરકારી. ભારતીય શેરબજારમાં સામાન્ય રીતે સરકારી બેંકો (PSU Banks) ને પ્રાઇવેટ બેંકોની સરખામણીમાં ઓછું PE (Price-to-Earnings) અને PB (Price-to-Book) મલ્ટિપલ મળે છે. પરંતુ આ બાબતમાં IDBI બેંકની સ્થિતિ થોડી અનોખી અને રસપ્રદ છે. આ બેંકની આખી વાર્તા તેના ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ એટલે કે સરકાર અને LIC દ્વારા તેમની હિસ્સેદારી વેચવાની પ્રક્રિયાની આસપાસ ફરે છે.
IDBI બેંક: એક અનોખું માળખું – કાગળ પર પ્રાઇવેટ, નિયંત્રણમાં સરકારી
ઘણા રોકાણકારોને મૂંઝવણ થતી હોય છે કે IDBI બેંકને કઈ શ્રેણીમાં મૂકવી. ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ RBI તેને ‘પ્રાઇવેટ સેક્ટર બેંક’ તરીકે ગણાવે છે, કારણ કે તેમાં LIC સૌથી મોટી શેરધારક છે. જોકે, વાસ્તવિકતા એ છે કે બેંકનું સંચાલન હજુ પણ સરકાર અને LICના પ્રભાવ હેઠળ છે.
બેંકની વર્તમાન શેરહોલ્ડિંગ પેટર્ન પર નજર કરીએ તો:
-
ભારત સરકાર: 45.48% હિસ્સો
-
LIC: 49.24% હિસ્સો
-
જાહેર શેરધારકો (Public Shareholders): આશરે 5.3% હિસ્સો
આ માળખું જ IDBI બેંકને બજારમાં એક અલગ ઓળખ આપે છે. તે સંપૂર્ણ રીતે સરકારી બેંક નથી, પણ પ્રાઇવેટ બેંક જેવી સ્વતંત્રતા પણ હજુ સુધી તેને મળી નથી.
વેલ્યુએશનનું ગણિત શું કહે છે?
જો આપણે IDBI બેંકની તુલના અન્ય જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો સાથે કરીએ, તો સ્પષ્ટ થાય છે કે તેને સામાન્ય PSU બેંક કરતાં બજાર થોડું વધુ મહત્વ (Premium) આપી રહ્યું છે.
| બેંકનું નામ | PE રેશિયો | PB રેશિયો |
| IDBI Bank | 10.1 | 1.6 |
| Canara Bank | 6.5 | 1.1 |
| PNB | 7.4 | 0.9 |
| Bank of Baroda | 7.5 | 0.9 |
| Indian Bank | 10.2 | 1.3 |
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે IDBI બેંકનું વેલ્યુએશન પ્રાઇવેટ અને PSU બેન્કિંગ ક્ષેત્રની વચ્ચે ક્યાંક સ્થિત છે. તે કેનરા બેંક કે PNB જેવી બેંકો કરતાં મોંઘા મલ્ટિપલ પર ટ્રેડ કરી રહી છે, પરંતુ હજુ તે ખાનગી બેંકો જેવો ‘પ્રીમિયમ’ દરજ્જો મેળવી શકી નથી.
ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ: રોકાણકારો માટે સૌથી મોટું ટ્રિગર
IDBI બેંક માટે સૌથી મોટો ટર્નિંગ પોઈન્ટ સરકાર અને LIC દ્વારા તેમની 60.7% સંયુક્ત હિસ્સેદારી વેચવાનો નિર્ણય છે. સરકાર આ વેચાણ સાથે બેંકનું મેનેજમેન્ટ કંટ્રોલ પણ ખરીદનાર ખાનગી પક્ષને સોંપવા માંગે છે.
પ્રક્રિયા અને પડકારો:
ફેબ્રુઆરી 2026માં આ માટે નાણાકીય બિડ્સ (Financial Bids) પણ મંગાવવામાં આવી હતી, જેમાં Fairfax Financial, Emirates NBD અને Kotak Mahindra Bank જેવા મોટા નામ ચર્ચામાં હતા. પરંતુ, માર્ચ 2026માં સમાચાર આવ્યા કે સરકારે આ બિડ્સને નકારી દીધી, કારણ કે તે સરકારની અપેક્ષિત કિંમત કરતાં ઓછી હતી. આ સમાચાર બાદ શેરના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.
ત્યારબાદ એપ્રિલ 2026માં સરકારે આ પ્રક્રિયાને ફરી વેગ આપ્યો અને વેલ્યુએશનની શરતોની સમીક્ષા શરૂ કરી. હાલના અહેવાલો મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 દરમિયાન આ સોદો પૂર્ણ થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
શું હિસ્સેદારી વેચાણ પછી વેલ્યુએશન વધશે?
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે જો સફળતાપૂર્વક કોઈ ખાનગી પક્ષ બેંકનું સંચાલન સંભાળે, તો IDBI બેંકનું વેલ્યુએશન બદલાઈ શકે છે. એકવાર બેંક ખાનગી હાથોમાં જાય, એટલે તેને બજારમાં અન્ય ખાનગી બેંકોની જેમ જ ઊંચા મલ્ટિપલ મળવાની શક્યતા વધી જાય છે. આ બદલાવ લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે મોટી સંપત્તિ સર્જી શકે છે.
