ખ્રિસ્તી સમુદાયના પવિત્ર ‘લેન્ટ’ કાળનો આજથી પ્રારંભ, ‘એશ વેડનેસડે’ની ભક્તિભાવથી ઉજવણી

કેમ કપાળ પર લગાવવામાં આવે છે રાખ? જાણો ‘એશ વેડનેસડે’ અને 40 દિવસના ઉપવાસ પાછળનું ધાર્મિક રહસ્ય

આજે 18 ફેબ્રુઆરી છે અને તેની સાથે જ વિશ્વભરના ખ્રિસ્તી સમુદાય માટે અત્યંત પવિત્ર અને આત્મ-ચિંતનના કાળની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. આ દિવસને આપણે ‘એશ વેડનેસડે’ એટલે કે ‘રાખ બુધવાર’ તરીકે ઓળખીએ છીએ. આ દિવસ માત્ર કેલેન્ડરની એક તારીખ નથી, પરંતુ તે 40 દિવસની તે આધ્યાત્મિક સફરનું પ્રથમ પગથિયું છે, જેને ‘લેન્ટ’ (Lent) કહેવામાં આવે છે.

આજથી શરૂ કરીને આગામી 40 દિવસ સુધી (રવિવારને છોડીને), ખ્રિસ્તી સમાજના લોકો ઉપવાસ, ત્યાગ, દાન-પુણ્ય અને વિશેષ પ્રાર્થનાઓ દ્વારા પોતાને ઈશ્વરની વધુ નજીક લાવવાનો પ્રયાસ કરશે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે રાખ બુધવારનું મહત્વ શું છે અને શા માટે ખ્રિસ્તી ધર્મમાં 40 દિવસના આ ઉપવાસ કાળને આટલો અનિવાર્ય માનવામાં આવ્યો છે.

રાખ બુધવાર: ‘માટીમાંથી આવ્યા છીએ અને માટીમાં જ મળી જઈશું’

રાખ બુધવારના દિવસે ચર્ચમાં વિશેષ પ્રાર્થના સભાઓ યોજાય છે. આ દિવસની સૌથી મોટી વિશેષતા કપાળ પર રાખથી બનાવવામાં આવતું ‘ક્રોસ’નું નિશાન છે. ચર્ચના પાદરી વિશ્વાસીઓના કપાળ પર રાખ લગાવતી વખતે એક પવિત્ર વાક્ય દોહરાવે છે: “હે માનવ, યાદ રાખ કે તું માટી છે અને માટીમાં જ મળી જઈશ.”

આ રાખ શું સૂચવે છે?

આ રાખ આપણી નશ્વતા (Mortality) નું પ્રતીક છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે આ ભૌતિક શરીર કાયમી નથી અને અંતે આપણે ઈશ્વર પાસે જ પાછા ફરવાનું છે. આ રાખ પાછલા વર્ષના ‘પામ સન્ડે’ (ખજૂર રવિવાર) પર વપરાયેલી ખજૂરની ડાળીઓને બાળીને તૈયાર કરવામાં આવે છે, જે વિજય અને ત્યારબાદ નમ્રતાના ચક્રને દર્શાવે છે.

લેન્ટ (Lent): આત્મ-નિરીક્ષણ અને પરિવર્તનનો સમય

રાખ બુધવારથી શરૂ થતો ‘લેન્ટ’નો કાળ ઈસ્ટર સન્ડે (પ્રભુ ઈસુના પુનરુત્થાન) પર સમાપ્ત થાય છે. ખ્રિસ્તી પરંપરામાં તેને ‘પવિત્ર ચાલીસા’ પણ કહેવામાં આવે છે. આ 40 દિવસો દરમિયાન લોકો મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે:

• ઉપવાસ (Fasting): ઘણા લોકો પૂરા 40 દિવસ ઉપવાસ રાખે છે, જેમાં સૂર્યાસ્ત પછી માત્ર એક જ વાર સાદું ભોજન લેવામાં આવે છે. જોકે, આ ફરજિયાત નથી પણ શ્રદ્ધા પર નિર્ભર છે.

• પ્રાર્થના (Prayer): લોકો પોતાના પાપોની માફી માંગે છે અને વ્યક્તિગત તેમજ સામૂહિક પ્રાર્થના દ્વારા પોતાના આત્માને શુદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

• ત્યાગ અને દાન (Almsgiving): આ દરમિયાન લોકો માંસ, મદિરા કે પોતાની પ્રિય સુખ-સુવિધાઓનો ત્યાગ કરે છે અને તે બચાવેલા નાણાં ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોની મદદમાં વાપરે છે.

શા માટે ‘બુધવાર’ થી જ આ સફર શરૂ થાય છે?

ઘણીવાર મનમાં પ્રશ્ન થાય કે આ ઉપવાસ કાળની શરૂઆત બુધવારથી જ કેમ થાય છે? ઐતિહાસિક રીતે, શરૂઆતના ચર્ચમાં ઈસ્ટર પહેલા પશ્ચાતાપનો સમયગાળો અલગ-અલગ રહેતો હતો. ઈ.સ. 325માં ‘કાઉન્સિલ ઓફ નાઈસિયા’ માં ઈસ્ટરની તારીખ નક્કી કર્યા પછી, લેન્ટના સમયગાળાને પણ વ્યવસ્થિત કરવામાં આવ્યો.

રવિવારને ‘પ્રભુનો દિવસ’ માનવામાં આવે છે અને તે ઉત્સવનો દિવસ હોવાથી, રવિવારને ઉપવાસના દિવસોમાં ગણવામાં આવતો નથી. 40 દિવસની સંખ્યા પૂરી કરવા માટે, ઈસ્ટરના છ અઠવાડિયા પહેલાના બુધવારને આ પવિત્ર કાળનું પ્રારંભિક બિંદુ નક્કી કરવામાં આવ્યું, જેને પછીથી ‘એશ વેડનેસડે’ તરીકે વૈશ્વિક માન્યતા મળી.

આખરે 40 દિવસનું જ મહત્વ કેમ?

બાઈબલમાં ’40’ ની સંખ્યાનું ઊંડું આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. આ સંખ્યા તૈયારી, કસોટી અને શુદ્ધિકરણનું પ્રતીક છે:

1. પ્રભુ ઈસુનો અરણ્યમાં સમય: બાપ્તિસ્મા લીધા પછી, ઈસુ ખ્રિસ્તે રણ (અરણ્ય) માં 40 દિવસ અને 40 રાત ઉપવાસ અને પ્રાર્થનામાં વિતાવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે શેતાનનો સામનો કર્યો હતો.

2. મૂસા અને સિનાઈ પર્વત: મૂસાએ સિનાઈ પર્વત પર પરમેશ્વર પાસેથી ‘દસ આજ્ઞાઓ’ પ્રાપ્ત કરતા પહેલા 40 દિવસ ઉપવાસ રાખ્યા હતા.

3. નુહનું વહાણ: નુહના સમયમાં પૃથ્વીને શુદ્ધ કરવા માટે 40 દિવસ અને રાત સુધી સતત વરસાદ પડ્યો હતો.

4. એલિયાની યાત્રા: પ્રબોધક એલિયાએ પણ હોરેબ પર્વત સુધી પહોંચવા માટે 40 દિવસની કઠિન યાત્રા કરી હતી.

એક નવી શરૂઆતની તક

રાખ બુધવાર અને લેન્ટનો આ સમય માત્ર ભૂખ્યા રહેવા કે ધાર્મિક વિધિઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ એક તક છે પોતાની ભૂલો સુધારવાની, બીજાને માફ કરવાની અને જીવનની ભાગદોડમાં ઈશ્વરને ભૂલી ગયેલા મનને ફરી ભક્તિ તરફ વાળવાની.

આજથી શરૂ થયેલી આ સફર ઈસ્ટરની ખુશીઓ સુધી જશે, પરંતુ તે પહેલાં તે આપણને એક શ્રેષ્ઠ માણસ બનવાનો પડકાર આપે છે. ખ્રિસ્તી સમાજ માટે આ ‘માટી’ થી ‘મહિમા’ સુધી પહોંચવાનો એક આધ્યાત્મિક માર્ગ છે.