સફળ થવું હોય તો જીવનમાંથી આજે જ કાઢી ફેંકો આ ૪ પ્રકારના અહંકાર!
સનાતન ધર્મમાં એવા ઘણા ગ્રંથો અને શાસ્ત્રો મોજૂદ છે, જે મનુષ્યને જીવન જીવવાની સાચી રીત શીખવે છે. આ ગ્રંથો માત્ર આપણા વ્યક્તિત્વ અને વ્યવહારમાં નિખાર જ નથી લાવતા, પરંતુ આપણને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ પણ બતાવે છે. આ તમામ ગ્રંથોમાં શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનું સ્થાન સર્વોપરી છે. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા એવું પવિત્ર પુસ્તક છે, જેનું અનુસરણ કરનાર વ્યક્તિ માત્ર જીવનમાં અઢળક સફળતા પ્રાપ્ત કરે છે, પરંતુ આ દુનિયાને જોવાનો તેનો દ્રષ્ટિકોણ પણ એકદમ અલગ અને સકારાત્મક બની જાય છે.
મહાભારતના યુદ્ધ દરમિયાન કુરુક્ષેત્રના રણમેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા અર્જુનને આપવામાં આવેલું ગીતાનું આ જ્ઞાન આજે સમગ્ર માનવજાતિ માટે કોઈપણ વરદાનથી કમ નથી. જ્યારે રણમેદાનમાં અર્જુન પોતાના સ્વજનોને જોઈને ઘબરાવા લાગ્યા હતા અને પોતાના કર્તવ્યથી પાછા હઠવા લાગ્યા હતા, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણને તેમને ગીતાનો ઉપદેશ આપીને તેમના લક્ષ્ય તરફ અગ્રેસર કર્યા હતા. ગીતાના આ ઉપદેશો દરેક વ્યક્તિને ધાર્મિક, નૈતિક અને દાર્શનિક દ્રષ્ટિકોણ પ્રદાન કરે છે. તેમાં જીવનના દરેક ક્ષેત્ર—જેમ કે ભક્તિ, જ્ઞાન, કર્મ અને યોગ—વિશે વિગતવાર જણાવવામાં આવ્યું છે. આની સાથે જ ગીતામાં એ પણ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે મનુષ્યએ ક્યારેય પણ કેટલીક ખાસ બાબતો પર અહંકાર કે ઘમંડ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે જે વ્યક્તિ આના પર ઘમંડ કરે છે, તેનું જીવન અને ભવિષ્ય બંને બરબાદ થઈ જાય છે. આવો વિગતવાર જાણીએ કે એવી કઈ ચાર બાબતો છે જેના પર ક્યારેય ઘમંડ ન કરવો જોઈએ.
૧. તમારા જ્ઞાન પર ક્યારેય ઘમંડ ન કરો
શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે વ્યક્તિએ ક્યારેય પણ પોતાના જ્ઞાન પર ઘમંડ ન કરવો જોઈએ. સાચું જ્ઞાન હંમેશાં મનુષ્યની અંદર વિનમ્રતા લઈને આવે છે. આનાથી વિપરીત, જો કોઈ વ્યક્તિના મનમાં પોતાના જ્ઞાનને લઈને અહંકાર આવી જાય છે, તો તે જ્ઞાન વધુ દિવસો સુધી તેની પાસે ટકતું નથી અને સમય આવતા તેનો સાથ છોડી દે છે.
અહંકાર મનુષ્યની બુદ્ધિને દૂષિત કરી દે છે, જેના કારણે તે વ્યક્તિ પોતાના જીવન કે કાર્યક્ષેત્રમાં ક્યારેય સાચા અર્થમાં આગળ વધી શકતો નથી. જ્ઞાની તે જ છે જે દરેક પરિસ્થિતિમાં વિનમ્ર રહે, કારણ કે ઘમંડ વ્યક્તિના પતનનું સૌથી મોટું કારણ બને છે.
૨. રૂપ-રંગ અને સુંદરતાનો અહંકાર ન રાખો
આજના સમયમાં અક્ષર લોકો પોતાની શારીરિક સુંદરતાને લઈને કાફી અહંકારી થઈ જાય છે, પરંતુ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણે સમજાવ્યું છે કે મનુષ્યએ ક્યારેય પોતાની સુંદરતા પર ઘમંડ ન કરવો જોઈએ. બાહ્ય અને શારીરિક સુંદરતા માત્ર કેટલાક સમય માટે જ બીજાઓને આકર્ષિત કે પ્રભાવિત કરી શકે છે, જ્યારે આત્માની સુંદરતા માનવીને જીવનભર માટે પ્રભાવિત કરે છે.
શરીર નશ્વર છે અને સમયની સાથે તે ઢળી જાય છે, ઘડપણ આવે છે અને રૂપ-રંગ ફિક્કો પડી જાય છે. તેથી બાહ્ય સુંદરતા પર ઇતરાવાને બદલે પોતાની આત્માને શુદ્ધ, પવિત્ર અને સારા કર્મોથી સંવારવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
૩. ક્યારેય ધન અને સંપત્તિ પ્રત્યે ઘમંડને તમારા પર હાવી ન થવા દો
ધન જીવન જીવવા માટે આવશ્યક છે, પરંતુ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે વ્યક્તિએ ક્યારેય પણ પોતાની અઢળક સંપત્તિ કે ધન પર ઘમંડ ન કરવો જોઈએ અને ન તો તેના નશામાં ચૂર થઈને કોઈ ગરીબ કે કમજોર વ્યક્તિને નીચા દેખાડવા જોઈએ. ધન એક એવી વસ્તુ છે જે આજે કોઈની પાસે છે, તો કાલે કોઈ બીજા પાસે જઈ શકે છે—આ ખૂબ જ ચંચળ હોય છે.
ધનનો અહંકાર મનુષ્યના મનમાં લોભ અને હીનભાવના ભરી દે છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જે લોકોએ પોતાના ધન પર અહંકાર કર્યો, તેમનો અંત બહુ ખરાબ થયો. તેથી ધનનો ઉપયોગ બીજાઓની ભલાઈ માટે કરો, દેખાડો કરવા માટે નહીં.
૪. ઉચ્ચ વંશ કે પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં જન્મ લેવાનો અહંકાર ન કરો
ઘણા લોકોમાં આ અહંકાર જોવા મળે છે કે તેમનો જન્મ કોઈ ખૂબ મોટા, પ્રતિષ્ઠિત કે ઉચ્ચ કુળમાં થયો છે. પરંતુ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણ એ સમજાવે છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ માત્ર મોટા કુળમાં જન્મ લેવાથી મહાન નથી બનતો, પરંતુ તે પોતાના કર્મોથી મહાન બને છે.
જો ઉચ્ચ કુળમાં જન્મ લેનાર વ્યક્તિ બીજાઓને હીન કે ઊતરતી કક્ષાના સમજવા લાગે અને તેમના પ્રત્યે અહંકારનો ભાવ રાખે, તો તે સમાજમાં પોતાનું માન-સમ્માન હંમેશાં માટે ખોઈ બેસે છે. અંતે વ્યક્તિની ઓળખ તેના સારા કર્મો અને તેનું ચરિત્ર નક્કી કરે છે, ન કે તેના કુળની વંશાવળી.
ગીતાના આ ઉપદેશો આપણને એ શીખવે છે કે મનુષ્ય જીવન ખૂબ અનમોલ છે. તેને અહંકાર અને ઘમંડમાં ગુમાવવાને બદલે વિનમ્રતા, પ્રેમ અને સેવાભાવ સાથે જીવવું જોઈએ. જે વ્યક્તિ આ ચાર બાબતોના મોહ અને અહંકારથી મુક્ત થઈ જાય છે, તે જીવનમાં સાચી શાંતિ અને સફળતા બંને પ્રાપ્ત કરે છે.
