વર્ષનું છેલ્લું ચંદ્રગ્રહણ ૨૮ ઓગસ્ટે: રક્ષાબંધનના તહેવાર પર સૂતક કાળની અસર થશે કે નહીં? જાણો ભારત માટે ગ્રહણનો સમય અને સાચા નિયમો
વર્ષ ૨૦૨૬નું બીજું અને અંતિમ ચંદ્રગ્રહણ ૨૮ ઓગસ્ટના રોજ થવા જઈ રહ્યું છે. ખગોળીય દ્રષ્ટિએ આ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દુર્લભ ઘટના ગણવામાં આવી રહી છે. આ વખતે આકાશમાં આંશિક ચંદ્રગ્રહણ જોવા મળશે, જેમાં ચંદ્રની સપાટીનો લગભગ ૯૩ ટકા જેટલો વિશાળ ભાગ પૃથ્વીના ઘાટા પડછાયાથી સંપૂર્ણપણે ઢંકાઈ જશે. વિજ્ઞાન અને ખગોળશાસ્ત્રમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે આ એક અદ્ભુત નજારો હશે. જોકે, આ જ દિવસે ધાર્મિક રીતે અત્યંત પવિત્ર એવો શ્રાવણ પૂર્ણિમા અને રક્ષાબંધનનો તહેવાર હોવાથી લોકોના મનમાં સૂતક કાળ અને પૂજા-વિધિઓને લઈને અનેક સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
ગ્રહણનો ચોક્કસ સમય અને ખગોળીય સ્થિતિ
ભારતીય માનક સમય (IST) અનુસાર, ૨૮ ઓગસ્ટે થનારું આ ચંદ્રગ્રહણ સવારે ૬:૫૩ વાગ્યે શરૂ થશે અને બપોરે ૧૨:૩૨ વાગ્યે પૂર્ણ થશે. આ ખગોળીય ઘટનાનો મુખ્ય અને સૌથી તીવ્ર તબક્કો સવારે ૯:૪૩ વાગ્યે જોવા મળશે. લગભગ સાડા પાંચ કલાક સુધી ચાલનારી આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર વિશ્વભરના ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને સંશોધકોની નજર ટકેલી છે.
પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં બિલકુલ દૃશ્યમાન થશે નહીં. ગ્રહણના સમયે ભારતમાં દિવસનો સમય હશે અને ચંદ્ર ક્ષિતિજની નીચે પહોંચી ગયો હશે. પરિણામે, દેશના કોઈપણ ખૂણેથી આ આકાશી નજારો જોઈ શકાશે નહીં. જોકે, ઉત્તર અમેરિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, યુરોપ અને આફ્રિકાના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં જ્યાં તે સમયે રાત્રિનો સમય હશે, ત્યાં આ ગ્રહણ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાશે.
રક્ષાબંધન પર સૂતક કાળની કોઈ અસર નહીં
ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય શાસ્ત્રોના સુસ્થાપિત માન્યતા મુજબ, ગ્રહણનો સૂતક કાળ અને તેના નીતિ-નિયમો માત્ર એ જ ભૌગોલિક ક્ષેત્રોમાં લાગુ પડે છે જ્યાં ગ્રહણ આંખેથી સીધું દેખાતું હોય. આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં દેખાવાનું જ ન હોવાથી દેશમાં સૂતક કાળનો કોઈ નિયમ લાગુ પડશે નહીં.
આ જ દિવસે શ્રાવણ પૂર્ણિમા અને રક્ષાબંધનનો મોટો પવિત્ર તહેવાર છે. સૂતક કાળની કોઈ ગણના ન હોવાના કારણે બહેનો પોતાના ભાઈઓના કાંડા પર કોઈ પણ જાતના ખચકાટ કે ભય વગર રાખડી બાંધી શકશે. રક્ષાબંધન સાથે સંકળાયેલી તમામ ધાર્મિક વિધિઓ, શુભ મુહૂર્તના કાર્યો અને પરંપરાગત પૂજન-અર્ચન આખો દિવસ રાબેતા મુજબ અને નિર્વિધ્ને પૂર્ણ કરી શકાશે.
મંદિરો ખુલ્લા રહેશે અને રાબેતા મુજબ દર્શન થશે
સામાન્ય રીતે ગ્રહણ અને સૂતક કાળ દરમિયાન મંદિરોના કપાટ બંધ રાખવામાં આવતા હોય છે અને પૂજા-અર્ચના સ્થગિત કરી દેવાય છે. પરંતુ આ વખતે ભારતમાં ગ્રહણની દૃશ્યતા શૂન્ય હોવાથી દેશભરના તમામ નામાંકિત અને સ્થાનિક મંદિરો પોતાના નિર્ધારિત સમયે જ ખુલ્લા રહેશે. શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે શિવજીનો અભિષેક, ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો અને સંધ્યા આરતી જેવા તમામ કાર્યક્રમો પૂર્વવત રીતે યોજાશે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, વિશ્વના અન્ય દેશો માટે આ એક મહત્વની ખગોળીય ઘટના હોઈ શકે છે અને વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો કે જ્યાં ગ્રહણ દેખાવાનું છે તે શાસ્ત્રોક્ત નિયમો પાળી શકે છે. પરંતુ ભારતમાં વસતા તમામ લોકો માટે આ દિવસ તહેવારનો ઉત્સાહ જાળવી રાખવાનો છે. ભારતીયો કોઈ પણ પ્રકારની અફવા કે દ્વિધા રાખ્યા વિના રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર સુરક્ષિત અને આનંદપૂર્વક ઉજવી શકે છે.
