ભગવાન વિષ્ણુના ત્રીજા અવતારની ઉજવણી, જાણો વરાહ કથાનું મહત્વ

વરાહ જયંતિ પર ખાસ વાંચો ભગવાન વિષ્ણુના વરાહ અવતારની પૌરાણિક કથા

સનાતન સંસ્કૃતિમાં ભગવાન વિષ્ણુના વિવિધ અવતારોનું વિશેષ મહત્વ છે, જે સમય-સમય પર આ ધરતી પર ઉત્પન્ન થયેલા સંકટોનો નાશ કરવા માટે પ્રગટ થયા છે. ભાદ્રપદ માસના શુક્લ પક્ષની તૃતીયા તિથિએ ભગવાન વિષ્ણુના ત્રીજા સ્વરૂપને સમર્પિત ‘વરાહ જયંતિ’ શ્રદ્ધા અને ઉલ્લાસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પૌરાણિક ગ્રંથો અનુસાર, આ જ પાવન તિથિ પર જગતના પાલનહાર શ્રી હરિએ સૃષ્ટિની રક્ષા અને ઉદ્ધાર માટે ‘વરાહ’ એટલે કે એક દિવ્ય સૂવરનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું. આજના આ વિશેષ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના વરાહ રૂપની પૂજા-અર્ચના કરવાની અને તેમની કથા સાંભળવાની પરંપરા છે, જેનાથી મનુષ્યના જીવનના તમામ કષ્ટ દૂર થાય છે અને ધન-ધાન્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.

હિરણ્યાક્ષનો ભયાનક આતંક અને પૃથ્વીનું રસાતલમાં જવું

પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં ઋષિ કશ્યપ અને દિતિને ત્યાં બે શક્તિશાળી અને અહંકારી પુત્રોનો જન્મ થયો હતો – હિરણ્યકશિપુ અને હિરણ્યાક્ષ. તેમાંથી નાનો ભાઈ હિરણ્યાક્ષ પોતાની અપાર શક્તિ અને અહંકારને કારણે ત્રણેય લોકમાં આતંકનું પ્રતીક બની ગયો હતો. કઠોર તપસ્યા દ્વારા તેણે વિવિધ વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા હતા, જેના બળે તેણે સ્વર્ગના દેવતાઓને પણ પરાજિત કર્યા હતા.

હિરણ્યાક્ષના અત્યાચારો ત્યાં જ અટક્યા નહીં. અહંકારમાં અંધ બનીને તેણે માતા પૃથ્વીનું અપહરણ કર્યું અને તેમને ‘રસાતળ’માં – એટલે કે સમુદ્રની નીચે આવેલા પાતાળ લોકના સૌથી ઊંડા પ્રદેશમાં – છુપાવી દીધા. પૃથ્વીના ડૂબી જવા અને પોતાના યોગ્ય સ્થાનથી વિચલિત થવાને કારણે સમગ્ર બ્રહ્માંડનું સંતુલન ખોરવાઈ ગયું. ચારે બાજુ અરાજકતા અને દુઃખ ફેલાઈ ગયા, જેનાથી વનસ્પતિ, જીવ-જંતુઓ અને ઋષિ-મુનિઓ ગંભીર સંકટમાં મુકાઈ ગયા. આ ભયાનક પરિસ્થિતિ જોઈને દેવતાઓ ભયભીત થઈ ગયા અને ઉકેલ મેળવવા માટે સીધા ભગવાન વિષ્ણુની શરણે ગયા.

 ભગવાન વિષ્ણુનો અદભુત વરાહ અવતાર અને વિશાળ રૂપ

દેવતાઓની પ્રાર્થના સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ સૃષ્ટિની રક્ષાનો સંકલ્પ કર્યો. પુરાણોમાં વર્ણન મળે છે કે જ્યારે બ્રહ્માજી ધ્યાનમાં લીન હતા, ત્યારે તેમના નાકના છિદ્રમાંથી અંગૂઠાના આકારનો એક નાનો જીવ નીકળ્યો, જે જોતજોતામાં એક વિશાળ પર્વતના આકારના દિવ્ય વરાહ (સૂવર)માં પરિવર્તિત થઈ ગયો. શ્રી હરિનું આ અદભુત અને તેજસ્વી રૂપ જોઈને તમામ દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

ભગવાન વરાહે એક પણ પળ ગુમાવ્યા વગર મહાસાગરમાં છલાંગ લગાવી દીધી. તેમણે રસાતલની અગાધ ઊંડાઈમાં જઈને પોતાની તીક્ષ્ણ અને શક્તિશાળી દાઢ (Tusk) પર પૃથ્વીને સુરક્ષિત રીતે ઝાલી લીધી. જ્યારે તેઓ પૃથ્વીને ઉપર લાવવા લાગ્યા, ત્યારે રસ્તામાં મહાબલી અસુર હિરણ્યાક્ષે તેમને રોકી લીધા.

હિરણ્યાક્ષ અને ભગવાન વરાહ વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ

ભગવાન વરાહને પૃથ્વીને સુરક્ષિત બહાર લાવતા જોઈને હિરણ્યાક્ષ ગુસ્સાથી આગબિબૂલ થઈ ગયો. તેણે ભગવાનને લલકારતા કહ્યું કે તે પૃથ્વીને પાછી રસાતલમાં લઈ જઈને જ જંપશે. ત્યારબાદ ભગવાન વરાહ અને અસુર હિરણ્યાક્ષ વચ્ચે સમુદ્રની અંદર અને આકાશમાં એક ભયાનક યુદ્ધ છંછેડાયું. આ યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલ્યું, જેમાં બંને તરફથી મહાશક્તિશાળી અસ્ત્ર-શસ્ત્રોનો પ્રયોગ થયો.

અંતે, ભગવાન વરાહએ પોતાના અલૌકિક પરાક્રમનો પરિચય આપતા અત્યાચારી હિરણ્યાક્ષનો વધ કરી દીધો. અસુરના માર્યા જવાથી ત્રણેય લોકોમાં દેવતાઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો અને ફૂલોની વર્ષા કરી.

પૃથ્વીની પુનઃ સ્થાપના અને વરાહ જયંતિનું મહત્વ

હિરણ્યાક્ષનો સંહાર કર્યા પછી ભગવાન વરાહએ પોતાની દાઢ પર રાખેલી પૃથ્વી દેવી (ભૂમિ)ને અત્યંત આદર અને પ્રેમ સાથે બ્રહ્માંડમાં તેમના યોગ્ય અને નિર્ધારિત સ્થાન પર પુનઃ સ્થાપિત કર્યા. આ રીતે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાની લીલાથી સૃષ્ટિનું સંતુલન ફરીથી કાયમ કર્યું અને ધર્મની સ્થાપના કરી.

વરાહ જયંતિનો આ તહેવાર આપણને એ ઊંડો સંદેશ આપે છે કે જ્યારે-જ્યારે આ ધરતી પર અધર્મ, અહંકાર અને અરાજકતા પોતાની સીમા ઓળંગે છે, ત્યારે-ત્યારે ઈશ્વર કોઈને કોઈ સ્વરૂપમાં આવીને સજ્જનોની રક્ષા અને દુષ્ટોનો નાશ કરે છે. આ દિવસે વિધિ-વિધાનથી ભગવાન વિષ્ણુના વરાહ સ્વરૂપનું પૂજન કરવાથી, વ્રત રાખવાથી અને તેમની કથાનું શ્રવણ કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપ નાશ પામે છે તથા મોક્ષના માર્ગ ખુલે છે.