જેમનો અવાજ લતા મંગેશકર જેવો મધુર હતો, તેવા અપ્રતિમ ગાયિકા સુમન કલ્યાણપુર હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા
ભારતીય સંગીત જગતમાંથી એક ખૂબ જ દુખદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. પોતાના સુરીલા અને મખમલી અવાજથી છ દાયકા સુધી કરોડો દિલ પર રાજ કરનાર દિગ્ગજ પાર્શ્વ ગાયિકા (પ્લેબેક સિંગર) સુમન કલ્યાણપુર હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા. 89 વર્ષની વયે તેમણે મુંબઈ સ્થિત પોતાના નિવાસસ્થાને અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના નિધનના સમાચારથી સંગીત જગત અને તેમના ચાહકોમાં શોકની લહેર દોડી ગઈ છે. ‘ના ના કરતે પ્યાર તુમ્હી સે કર બૈઠે’, ‘આજકલ તેરે મેરે પ્યાર કે ચર્ચે હર ઝુબાન પર’ અને ‘બહના ને ભાઈ કી કલાઈ સે પ્યાર બાંધા હૈ’ જેવા અસંખ્ય અમર ગીતોને પોતાનો અવાજ આપનાર સુમનજીની વિદાય સંગીતના એક સુવર્ણ યુગનો અંત છે.
શરૂઆતી માહિતી મુજબ, તેઓ છેલ્લા કેટલાક સમયથી વધતી ઉંમરને સંબંધિત સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી પીડાતા હતા, જેના કારણે રવિવારની સાંજે તેમનું અવસાન થયું હતું.
લોખંડવાલા સ્થિત નિવાસસ્થાને લીધા અંતિમ શ્વાસ
સુમન કલ્યાણપુરના નજીકના સહયોગી અને જાણીતા લેખિકા મંગલા ખાડિલકરે આ દુખદ સમાચારની પુષ્ટિ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે સુમનજીનું નિધન રાત્રે લગભગ 8 વાગ્યે મુંબઈના લોખંડવાલા વિસ્તારમાં આવેલા તેમના ગૃહ નિવાસસ્થાને થયું હતું.
ભાવુક થતાં મંગલા ખાડિલકરે ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈ (PTI) ને એક ખૂબ જ હૃદયસ્પર્શી વાત કહી. તેમણે જણાવ્યું કે સુમનજી તેમના જીવનના અંતિમ દિવસોમાં અવારનવાર પોતાના જ ગાયેલા જૂના ગીતો સાંભળતા હતા અને એ જ યાદોના સહારે પોતાનો સમય વિતાવતા હતા. તમને જણાવી દઈએ કે મંગલા ખાડિલકરે સુમન કલ્યાણપુરના સંઘર્ષમય અને ગૌરવશાળી જીવન પર મરાઠી ભાષામાં એક ખૂબ જ લોકપ્રિય જીવનચરિત્ર પણ લખ્યું છે, જેનું નામ ‘સુમન સુગંધ’ છે.
જ્યારે લતા મંગેશકર સાથે થતી હતી તેમના અવાજની તુલના
1960 અને 1970 ના દાયકામાં સુમન કલ્યાણપુર ભારતીય સિનેમાના સૌથી વ્યસ્ત અને લોકપ્રિય ગાયિકાઓમાંના એક હતા. તેમના અવાજમાં એક અદભુત મધુરતા અને ઠહરાવ હતો. આ જ કારણ હતું કે તે યુગમાં ઘણા સંગીત સમીક્ષકો અને સામાન્ય લોકો તેમના અવાજની તુલના સ્વર કોકિલા લતા મંગેશકર સાથે કરતા હતા. ઘણા ગીતોમાં તો બંનેના અવાજનો તફાવત ઓળખવો પણ મુશ્કેલ બની જતો હતો.
જો કે, સુમન કલ્યાણપુર ખૂબ જ સાદગી પસંદ અને જમીન સાથે જોડાયેલા કલાકાર હતા. તેમણે પોતાના પર આધારિત આવી દરેક તુલનાને હંમેશા નકારી કાઢી હતી. તેઓ માનતા હતા કે લતાજીનું સ્થાન અદ્વિતીય છે. પોતાના એક જૂના ઈન્ટરવ્યુમાં તેમણે આ વાતનો ઉલ્લેખ પણ કર્યો હતો કે લતા મંગેશકર તેમની ખૂબ જ સારી અને સાચી મિત્ર હતા અને બંને વચ્ચે હંમેશા અત્યંત સન્માનજનક સંબંધ રહ્યો હતો.
સુમનજીની પ્રતિભા માત્ર હિન્દી સિનેમા પૂરતી મર્યાદિત નહોતી. તેમણે હિન્દી ઉપરાંત પોતાની માતૃભાષા મરાઠી, અસામી, કન્નડ, બાંગ્લા, ઓડિયા, ભોજપુરી અને પંજાબી સહિત ઘણી પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પણ સેંકડો ઉત્કૃષ્ટ ગીતો ગાયા અને દરેક ભાષાના શ્રોતાઓને પોતાના દીવાના બનાવ્યા.
રાજકીય અને સંગીત જગતે ઊંડો શોક વ્યક્ત કર્યો
સુમન કલ્યાણપુરના નિધન પર દેશની ઘણી જાણીતી હસ્તીઓએ ઊંડું દુખ વ્યક્ત કર્યું છે. મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ, ઉપમુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદે અને રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP-શરદચંદ્ર પવાર) ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શરદ પવાર સહિત ઘણા રાજનેતાઓએ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી.
મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે પોતાના શોક સંદેશમાં કહ્યું:
“સુમન કલ્યાણપુરજીની વિદાયથી દેશે એક એવો દિવ્ય અવાજ ગુમાવ્યો છે, જેણે છ દાયકાથી વધુ સમય સુધી ભારતની સંગીત ધરોહરને સમૃદ્ધ અને જીવંત રાખી હતી. તેમના અવાજમાં જે પવિત્રતા હતી, તે આવનારી પેઢીઓને હંમેશા પ્રેરણા આપતી રહેશે. સંગીત જગતમાં તેમના યોગદાનને ક્યારેય ભૂલી શકાશે નહીં.”
ઢાકાથી મુંબઈ સુધીની સફર અને ‘પદ્મ ભૂષણ’નું સન્માન
સુમન કલ્યાણપુરની જીવન સફર ખૂબ જ રસપ્રદ અને પ્રેરણાદાયી રહી હતી. તેમનો જન્મ અવિભાજિત ભારતના ઢાકા (જે હવે બાંગ્લાદેશની રાજધાની છે) માં થયો હતો. દેશના ભાગલા પછી તેમનો પરિવાર મુંબઈ (ત્યારનું બોમ્બે) આવીને વસી ગયો. અહીંથી જ તેમની સંગીતની શિક્ષા-દીક્ષા શરૂ થઈ અને તેમણે ખૂબ જ નાની ઉંમરે પોતાની પ્રતિભાના જોરે બોલિવૂડમાં કદમ મૂક્યો.
તેમણે પોતાના સમયના તમામ દિગ્ગજ સંગીતકારો જેવા કે શંકર-જયકિશન, રોશન, મદન મોહન અને લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ સાથે કામ કર્યું હતું. મોહમ્મદ રફી, મુકેશ અને મન્ના ડે જેવા મહાન ગાયકો સાથે ગાયેલા તેમના યુગલ ગીતો (Duets) આજે પણ એફએમ રેડિયો સ્ટેશનોથી લઈને સંગીત પ્રેમીઓના મોબાઈલ સુધી ગૂંજતા રહે છે. ભારતીય સંગીત અને કલા સંસ્કૃતિમાં તેમના આ અતુલનીય અને બેમિસાલ યોગદાનને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે તેમને દેશના પ્રતિષ્ઠિત નાગરિક સન્માન ‘પદ્મ ભૂષણ’થી પણ નવાજ્યા હતા.
આજે ભલે સુમન કલ્યાણપુર શારીરિક રીતે આપણી વચ્ચે હાજર નથી, પરંતુ રેડિયોના મોજાં, યૂટ્યૂબ અને આપણા મોબાઈલની પ્લેલિસ્ટમાં તેમનો અવાજ હંમેશા જીવંત રહેશે.
