પ્રયાગરાજમાં ૪૫ દિવસ સુધી ચાલેલા વિશ્વના સૌથી મોટા ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મેળાવડા – મહાકુંભનું બુધવારે અંતિમ સ્નાન ઉત્સવ મહા શિવરાત્રી સાથે સમાપન થયું. ૧૩ જાન્યુઆરીથી શરૂ થયેલા આ મેળામાં ભારત અને વિદેશના ૬૬.૩૦ કરોડ શ્રદ્ધાળુઓએ ગંગા અને સંગમમાં ડૂબકી લગાવી હતી. મેળા પ્રશાસન દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, બુધવારે રાત્રે 8 વાગ્યા સુધીમાં, 1.53 કરોડથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ ગંગા અને સંગમમાં ડૂબકી લગાવી હતી, અને 13 જાન્યુઆરીથી બુધવારે રાત્રે 8 વાગ્યા સુધી ડૂબકી લગાવનારા લોકોની સંખ્યા 66.30 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. ભક્તોની આ સંખ્યા ચીન અને ભારત સિવાય અમેરિકા, રશિયા અને યુરોપિયન દેશો સહિત તમામ દેશોની વસ્તી કરતાં વધુ છે. વધુમાં, આ સંખ્યા મક્કા અને વેટિકન સિટી જતા યાત્રાળુઓની સંખ્યા કરતા પણ વધુ છે.
મુખ્યમંત્રી યોગી આજે મહાકુંભના સફળ આયોજન માટે ફરજ પરના કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓનો આભાર માનશે. મહાકુંભના સમાપનની ઔપચારિક જાહેરાત સાથે, સીએમ યોગી કુંભ ફંડ અને આયુષ્માન યોજનાના પ્રમાણપત્રોનું પણ વિતરણ કરશે. આ પહેલા તેઓ ગંગાની પૂજા કરશે. સીએમ યોગી નાવિકો, પોલીસ કર્મચારીઓ, પોલીસકર્મીઓ અને મીડિયાકર્મીઓ સાથે પણ વાતચીત કરશે.
૧૫૦૦૦ સફાઈ કર્મચારીઓએ ફાળો આપ્યો
મહાકુંભ તેની સ્વચ્છતા માટે પણ સમાચારમાં હતો, જેમાં સફાઈ કર્મચારીઓએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. મહાકુંભ મેળામાં સ્વચ્છતા વિભાગના પ્રભારી ડૉ. આનંદ સિંહે જણાવ્યું હતું કે મેળા દરમ્યાન ૧૫,૦૦૦ સફાઈ કર્મચારીઓ ચોવીસ કલાક ફરજ બજાવતા હતા. તેમણે ઘણી શિફ્ટમાં સફાઈની જવાબદારીઓ ખૂબ જ સારી રીતે નિભાવી અને મેળામાં શૌચાલય અને ઘાટ સંપૂર્ણપણે સ્વચ્છ રાખ્યા. બધાએ તેના કામની પ્રશંસા કરી. મહાકુંભ મેળામાં મૌની અમાવસ્યા પર થયેલી નાસભાગથી તેની છબી થોડી ખરડાઈ, પરંતુ આ ઘટનાની ભક્તોની શ્રદ્ધા પર ખાસ અસર પડી નહીં અને લોકોનું આગમન અવિરત ચાલુ રહ્યું. ભાગદોડમાં 30 લોકોના મોત થયા હતા.
મોટી હસ્તીઓએ ડૂબકી લગાવી
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી લઈને અનેક રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ, ફિલ્મ સ્ટાર્સ અને રમતગમત અને ઉદ્યોગ જગતની હસ્તીઓ સુધી, બધાએ મહાકુંભ મેળામાં સંગમમાં ડૂબકી લગાવી અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થાઓની પ્રશંસા કરી. આ મહાકુંભમાં, નદીઓના સંગમની સાથે, પ્રાચીનતા અને આધુનિકતાનો સંગમ પણ જોવા મળ્યો જેમાં AI-સક્ષમ કેમેરા, એન્ટી-ડ્રોન વગેરે જેવી ઘણી અતિ-આધુનિક સિસ્ટમોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને ન્યાયી પોલીસને આ સિસ્ટમો પર તાલીમ આપવામાં આવી હતી. જોકે, આ મેળો ઘણા વિવાદોને કારણે પણ સમાચારમાં રહ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, ફિલ્મ અભિનેત્રી મમતા કુલકર્ણીનું મહામંડલેશ્વર બનવું અને તેમના સંદર્ભમાં ઉદ્ભવેલો વિવાદ. આ ઉપરાંત, ગંગા પાણીની શુદ્ધતા અંગે રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (NPCB)નો અહેવાલ અને પછી સરકારને ટાંકીને ઘણા વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ગંગા પાણીની શુદ્ધતાની પુષ્ટિ પણ ચર્ચામાં હતી.
યુપીમાં 76મો જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો.
હિન્દુઓનું માનવું છે કે ગ્રહો અને નક્ષત્રોના વિશેષ જોડાણને કારણે, કુંભ અને મહાકુંભ દરમિયાન ગંગા અને સંગમમાં સ્નાન કરવાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. ઋષિકેશના પરમાર્થ નિકેતન આશ્રમના વડા ચિદાનંદ સરસ્વતીના જણાવ્યા અનુસાર, ગુરુવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તની શરૂઆત સાથે મેળો સમાપ્ત થયો. આ મેળા માટે એક નવો જિલ્લો – મહાકુંભ નગર જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો અને મેળાના આયોજન માટે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને વરિષ્ઠ પોલીસ અધિક્ષક સહિત પોલીસ અને વહીવટીતંત્રની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ રાજ્યનો 76મો અસ્થાયી જિલ્લો છે. મહા કુંભ મેળાના તમામ 13 અખાડાઓએ ત્રણ મુખ્ય તહેવારો – મકરસંક્રાંતિ, મૌની અમાવસ્યા અને વસંત પંચમી પર અમૃત સ્નાન કર્યું. જોકે, મૌની અમાવાસ્યા પર થયેલી ભાગદોડની ઘટના પછી, અખાડાઓનું અમૃત સ્નાન અટકી ગયું હતું, પરંતુ આખરે અખાડાના સંતો અને ઋષિઓએ અમૃત સ્નાન કર્યું અને વસંત પંચમી સ્નાન સાથે તેઓ મેળામાંથી બહાર નીકળી ગયા.
વિપક્ષના આક્ષેપો
મૌની અમાવસ્યા પર બનેલી ઘટના અંગે રાજકારણીઓએ સરકાર પર નિશાન સાધવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ મહાકુંભને ‘મૃત્યુકુંભ’ કહ્યો હતો. જોકે, શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) એ આનો જોરદાર જવાબ આપ્યો. તે જ સમયે, સમાજવાદી પાર્ટી (SP) અને કોંગ્રેસે રાજ્ય સરકાર પર નાસભાગમાં મૃત્યુઆંક છુપાવવાનો આરોપ લગાવ્યો. સમાજવાદી પાર્ટી સહિત વિપક્ષી પક્ષોએ પણ ભક્તોની સંખ્યા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, પરંતુ સરકારે કહ્યું હતું કે તે 1,800 AI કેમેરા, ડ્રોન અને 60,000 કર્મચારીઓ સહિત 3,000 થી વધુ કેમેરાનો ઉલ્લેખ કરીને ભક્તોની સાચી સંખ્યા આપશે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “એઆઈ કેમેરાની સાથે, અમે યાત્રાળુઓની સંખ્યાનો અંદાજ કાઢવા માટે રોડવેઝ, રેલ્વે અને એરપોર્ટ અધિકારીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં હતા.”
વિદેશી હસ્તીઓએ પણ ભાગ લીધો
મહાકુંભ મેળા દરમિયાન આગની ઘટનાઓ અટકાવવામાં ફાયર વિભાગે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી અને આગની માહિતી મળતાં જ તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવ્યા હોવાથી, જાનહાનિનો એક પણ કેસ નોંધાયો નથી. આ ઉપરાંત, શ્રદ્ધાળુઓની સુરક્ષા માટે 37,000 પોલીસકર્મીઓ અને 14,000 હોમગાર્ડ જવાનો તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ત્રણ જળ પોલીસ સ્ટેશન, 18 જળ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ અને 50 ‘વોચ ટાવર’ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા. મહાકુંભમાં હાજરી આપનારા અગ્રણી મહાનુભાવોમાં ભૂટાનના રાજા જિગ્મે ખેસર નામગ્યેલ વાંગચુક, ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી, એપલના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સની પત્ની લોરેન પોવેલ અને બ્રિટિશ રોક બેન્ડ કોલ્ડપ્લેના ક્રિસ માર્ટિનનો સમાવેશ થાય છે.
યોગીએ 45 દિવસમાં 10 વખત મહાકુંભની મુલાકાત લીધી
આ મેળામાં હર્ષ રિચારિયા, માળા વેચનાર મોનાલિસા ભોંસલે અને ‘IIT બાબા’ તરીકે પ્રખ્યાત અભય સિંહ જેવા સોશિયલ મીડિયાના લોકપ્રિય ચહેરાઓ પણ હેડલાઇન્સમાં રહ્યા. રાજ્ય સરકાર શરૂઆતથી જ મહાકુંભના આયોજન અંગે ગંભીર હતી અને મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે 45 દિવસમાં 10 વખત મહાકુંભ નગરની મુલાકાત લઈને વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, તેમણે લખનૌ અને ગોવામાં પણ અભ્યાસ કર્યો.મેળા પર રાઠપુરના કંટ્રોલ રૂમમાંથી કડક દેખરેખ રાખવામાં આવી હતી. મુખ્યમંત્રી ગુરુવારે અહીં મહાકુંભના ઔપચારિક સમાપનની જાહેરાત કરવા આવી રહ્યા છે.
