ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ડૉ.મનમોહન સિંહનું 92 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. તેમણે દિલ્હીની એઈમ્સ હોસ્પિટલમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા. ગુરુવારે સાંજે તેમની તબિયત બગડતાં તેમને દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. 22 મે 2004 એ ભારતીય રાજકારણ અને કોંગ્રેસ પાર્ટી માટે ઐતિહાસિક દિવસ સાબિત થયો, જ્યારે ડૉ. મનમોહન સિંહે દેશના 13મા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. આ સફરમાં ઘણા ઉતાર-ચઢાવ અને પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. આવો, ચાલો જાણીએ કે 2004ની લોકસભા ચૂંટણી પછી તેમણે કેવી રીતે સત્તાની બાગડોર સંભાળી.
ભાજપે સમય પહેલા ચૂંટણીની જાહેરાત કરી
મે 2004માં વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીની આગેવાની હેઠળની એનડીએ સરકાર દ્વારા તેનો કાર્યકાળ પૂરો થાય તે પહેલા જ લોકસભા ચૂંટણીની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ભાજપે ચાર રાજ્યોમાં મોટી જીત મેળવી હતી અને ‘ઈન્ડિયા શાઈનિંગ’ અને ‘ફીલ ગુડ’ જેવા સૂત્રો આપીને દેશમાં તેની વધતી જતી લોકપ્રિયતાનો વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો.
કોંગ્રેસની ખરાબ હાલત અને સોનિયા ગાંધીનું નેતૃત્વ
તે સમયે કોંગ્રેસ પાર્ટીની હાલત ખૂબ જ ખરાબ હતી. લગભગ આઠ વર્ષથી સત્તાથી દૂર રહેલી પાર્ટીને તેના પુનરાગમનની આશા ઓછી હતી. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ તરીકે સોનિયા ગાંધીએ આ વખતે સત્તામાં પાછા ફરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. પાર્ટીના જૂના નિર્ણયને અવગણીને તેમણે અનેક વિપક્ષી પાર્ટીઓ સાથે ગઠબંધન કરવાનો નિર્ણય કર્યો. આ જોડાણ યુનાઈટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ (યુપીએ) તરીકે જાણીતું બન્યું.
ગઠબંધન માટે સોનિયા ગાંધીના પ્રયાસો
સોનિયા ગાંધીએ ગઠબંધનમાં સામેલ કરવા માટે રામવિલાસ પાસવાન, ડીએમકેના કરુણાનિધિ, લાલુ પ્રસાદ યાદવ, એનસીપીના શરદ પવાર અને પીડીપી જેવા વિરોધ પક્ષોના નેતાઓને મળ્યા હતા. આ સહકારે કોંગ્રેસને મજબૂત બનાવી અને ભાજપને પડકારવા માટે એક પ્લેટફોર્મ બનાવ્યું.
ભાજપનું સૂત્ર ‘ઈન્ડિયા શાઈનિંગ’ નબળું પડ્યું
ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન, ભાજપનું સૂત્ર ‘ઈન્ડિયા શાઈનિંગ’ માત્ર શહેરી વિસ્તારોમાં જ અસરકારક રહ્યું, જ્યારે કોંગ્રેસનું સૂત્ર ‘કોંગ્રેસ કા હાથ, આમ આદમી સાથ’ દરેક ગામડામાં પહોંચ્યું. આ સૂત્ર સામાન્ય જનતા સાથે સીધું જોડાયેલું છે અને ભાજપના સંદેશ કરતાં વધુ અસરકારક સાબિત થયું છે.
યુપીએની જીત અને સોનિયા ગાંધીની ભૂમિકા
20 એપ્રિલ 2004થી ચાર તબક્કામાં યોજાયેલી ચૂંટણીના પરિણામો કોંગ્રેસની તરફેણમાં ગયા. યુપીએને 218 બેઠકો મળી હતી, જ્યારે ભાજપના નેતૃત્વવાળી એનડીએને માત્ર 181 બેઠકો મળી હતી. જો કે વડાપ્રધાન પદ માટે સોનિયા ગાંધીના નામની ચર્ચા થઈ રહી હતી, પરંતુ તેમણે આ જવાબદારી લેવાનો ઈન્કાર કરી દીધો હતો.
મનમોહન સિંહ વડાપ્રધાન બન્યા
13 મેના રોજ કોંગ્રેસ વર્કિંગ કમિટીની બેઠકમાં સોનિયા ગાંધીએ વડાપ્રધાન પદ માટે ડૉ.મનમોહન સિંહના નામનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓએ આ પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો હતો. 22 મે 2004 ના રોજ, પાંચ દિવસની ચર્ચાઓ અને સર્વસંમતિ પછી, ડૉ. મનમોહન સિંહે ભારતના 13મા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા.
