ભીષણ શીતલહેરનો કહેર: સ્વાસ્થ્યના જોખમોથી લઈને ભવિષ્યના ‘સ્માર્ટ’ કપડાં સુધી, પોતાને બચાવવા માટે જાણો બધું જ
ઉત્તર ભારત સહિત અનેક રાજ્યો હાલમાં ભીષણ શીતલહેરની ઝપેટમાં છે, જેના કારણે જનજીવન અને સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો પડી રહી છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર, જ્યારે મેદાની વિસ્તારોમાં લઘુત્તમ તાપમાન 4°C કે તેથી ઓછું થઈ જાય, ત્યારે તેને ‘શીતલહેર’ જાહેર કરવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ માત્ર અગવડતાભરી નથી, પરંતુ શરીરના સીધા સંપર્કમાં આવવા પર જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.
સ્વાસ્થ્યના જોખમો: હાર્ટ એટેક અને હાયપોથર્મિયાનો ખતરો
એઈમ્સ (AIIMS) પટના અને દિલ્હીના નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે કડકડતી ઠંડી હાયપોથર્મિયા, હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકના કેસોમાં વધારો કરે છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે ઉનાળાની સરખામણીમાં શિયાળામાં હાર્ટ એટેકનો દર 53% સુધી વધી શકે છે અને તાપમાનમાં પ્રતિ 1°C ના ઘટાડા સાથે હાર્ટ એટેકનું જોખમ 2% વધી જાય છે.
ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો આ સિઝનમાં વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. નવજાત શિશુઓમાં પુખ્ત વયના લોકો કરતા વધુ ઝડપથી શરીરની ગરમી ઘટે છે. હાયપોથર્મિયાના લક્ષણોમાં ધ્રુજારી, યાદશક્તિ ગુમાવવી, સુસ્તી અને અસ્પષ્ટ બોલવાનો સમાવેશ થાય છે, જે મેડિકલ ઈમરજન્સી છે.
બચાવના રસ્તા: કપડાંનું ‘લેયરિંગ’ અને સાચો આહાર
નિષ્ણાતોના મતે, શીતલહેરથી બચવા માટેનો સૌથી અસરકારક રસ્તો કપડાંના અનેક પડ (Layering) પહેરવાનો છે. એક ભારે કપડાને બદલે અનેક ઢીલા અને હળવા કપડાં પહેરવા વધુ હિતાવહ છે કારણ કે તે પડ વચ્ચે ગરમીને પકડી રાખે છે. આ સાથે માથું, કાન, હાથ અને પગને ઢાંકવા અનિવાર્ય છે.
આહારમાં શરીરને ગરમ રાખતી વસ્તુઓ સામેલ કરવી જોઈએ:
- આદુ, મરી અને કેસર: આ મસાલા શરીરમાં કુદરતી ગરમી પેદા કરે છે અને લોહીના પરિભ્રમણમાં સુધારો કરે છે.
- દેશી ઘી અને સૂકો મેવો: આ તંદુરસ્ત ચરબી અને ઉર્જા પૂરી પાડે છે જે મેટાબોલિઝમ વધારે છે.
- મૂળિયાવાળા શાકભાજી: ગાજર, શક્કરિયા અને બીટ રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરે છે.
- હાઈડ્રેશન: શિયાળામાં તરસ ઓછી લાગે છે, પરંતુ પૂરતા પ્રમાણમાં ગરમ પાણી અને સૂપનું સેવન જરૂરી છે.
ભવિષ્યની ટેકનોલોજી: સ્માર્ટ ફેબ્રિક્સ અને એરોજેલ
પરંપરાગત ઊની કપડાંની મર્યાદાઓને જોતા, હવે સ્માર્ટ ફેબ્રિક્સ પર સંશોધન કરવામાં આવી રહ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ એરોજેલ્સ (Aerogels) અને ફેઝ ચેન્જ મટીરિયલ્સ (PCMs) વિકસાવ્યા છે જે પર્યાવરણ મુજબ શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, કાર્બન નેનોટ્યુબ્સ અને ગ્રાફીન-કોટેડ કપડાં પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે, જે વીજળી દ્વારા ગરમી પેદા કરી શકે છે અને પહેરવામાં પણ હળવા હોય છે.
નિષ્ણાતોની સલાહ
- વૃદ્ધો માટે: સવાર-સાંજ બહાર નીકળવાનું ટાળો. 65 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોને ‘ન્યુમોકોકલ વેક્સિન’ લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
- બાળકો માટે: તેમને સ્તરોમાં કપડાં પહેરાવો અને રૂમનું તાપમાન 24°C-26°C ની વચ્ચે રાખો.
- સાવધાની: રૂમમાં હીટર ચલાવતી વખતે વેન્ટિલેશનનું ધ્યાન રાખો જેથી કાર્બન મોનોક્સાઇડના ઝેરથી બચી શકાય. દારૂના સેવનથી બચો કારણ કે તે શરીરના આંતરિક તાપમાનને ઘટાડે છે.
