ઓરલ કેન્સર સામે મોટી સફળતા: હેલ્ધી સેલ્સને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના કેન્સરના કોષોનો ખાતમો કરશે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની અદભુત શોધ

કેન્સરને શરીરમાં ફેલાતું પણ અટકાવશે આ ધ્વનિ તરંગો, બેંગલુરુના વૈજ્ઞાનિકોની અદભુત શોધ

મેડિકલ સાયન્સની દુનિયામાં કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓ સામે લડવા માટે દરરોજ નવા સંશોધનો થતા રહે છે. આ દિશામાં ભારતના વૈજ્ઞાનિકોએ એક ખૂબ જ મોટી અને આશાસ્પદ સફળતા મેળવી છે. ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સાયન્સ (IISc), બેંગલુરુ અને એમએસ રામૈયા મેડિકલ કોલેજ એન્ડ હોસ્પિટલ્સના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા એક સંયુક્ત અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે, ‘લો-ફ્રિકવન્સી અલ્ટ્રાસાઉન્ડ’ (ઓછી આવર્તન ધરાવતા ધ્વનિ તરંગો) ઓરલ કેન્સર એટલે કે મોંના કેન્સરની સારવારમાં એક ક્રાંતિકારી હથિયાર સાબિત થઈ શકે છે.

હાલમાં કેન્સરની સારવાર માટે સર્જરી, કીમોથેરાપી અથવા રેડિયેશન જેવી પરંપરાગત પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે દર્દીના શરીરને ઘણી પીડા આપે છે અને તેની આડઅસરો (Side Effects) પણ ખૂબ વધારે હોય છે. પરંતુ, આ નવા સંશોધનમાં માત્ર યાંત્રિક ધ્વનિ તરંગો (Mechanical Sound Waves) નો ઉપયોગ કરીને કેન્સરના કોષોનો નાશ કરવામાં આવ્યો છે, અને સૌથી રાહતની વાત એ છે કે આ પ્રક્રિયામાં આસપાસના તંદુરસ્ત કોષો (Healthy Cells) ને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થતું નથી. ‘સાયન્સડાયરેક્ટ’ (ScienceDirect) નામના પ્રતિષ્ઠિત જર્નલમાં પ્રકાશિત આ અહેવાલે ભારતમાં સૌથી વધુ જોવા મળતા ઓરલ કેન્સરના દર્દીઓ માટે એક નવી આશા જગાવી છે.

મોંના કેન્સર સામે લડવાની નવી તકનીક

આ સંશોધનને “રીવીલિંગ બાયોકેમિકલ વલ્નરેબિલિટીઝ ઇન ઓરલ કેન્સર સેલ્સ યુઝિંગ 3D કોકલ્ચર પ્લેટફોર્મ એન્ડ લો-ફ્રિકવન્સી અલ્ટ્રાસાઉન્ડ” શીર્ષક આપવામાં આવ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેમના પ્રયોગો દરમિયાન શોધી કાઢ્યું કે ઓરલ કેન્સરના કોષો લો-ફ્રિકવન્સી અલ્ટ્રાસાઉન્ડ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા મધ્યમ કક્ષાના યાંત્રિક કંપનો (Mechanical Stimulation) સામે ખૂબ જ નબળા સાબિત થાય છે. જ્યારે આ કેન્સરગ્રસ્ત કોષો પર નિયંત્રિત માત્રામાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો છોડવામાં આવ્યા, ત્યારે તે કોષો આપોઆપ નાશ પામ્યા હતા, જ્યારે મોંની અંદરના સામાન્ય તંદુરસ્ત એપિથેલિયલ કોષો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહ્યા હતા.

આ પ્રોજેક્ટના સહ-લેખક અને IISc ના બાયોએન્જિનિયરિંગ વિભાગના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડો. અજય તિજોરેએ આ સફળતા વિશે વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ નવી તકનીકની ખરી તાકાત કેન્સરના કોષોની ‘યાંત્રિક નબળાઈ’ (Mechanical Weakness) નો ફાયદો ઉઠાવવામાં રહેલી છે. તેમણે ઉમેર્યું, “આપણે આ સારવારમાં કોઈ અતિશય ગરમી, રેડિયેશન કે ઝેરી દવાઓનો ઉપયોગ નથી કરી રહ્યા. તેના બદલે, માત્ર મધ્યમ યાંત્રિક બળ (Mechanical Forces) નો ઉપયોગ કરીને કેન્સરના કોષોને એટલી હદે ક્ષતિગ્રસ્ત કરીએ છીએ કે તેઓ ફરી ક્યારેય જીવંત ન થઈ શકે.” આ પદ્ધતિના કારણે કીમોથેરાપી અને રેડિયેશન દરમિયાન થતા વાળ ખરવા, નબળાઈ આવવી કે અસહ્ય દુખાવો થવા જેવી આડઅસરોથી દર્દી બચી શકે છે.

કેન્સરને ફેલાતું અટકાવવામાં પણ મળી મદદ

આ અભ્યાસનું સૌથી પ્રોત્સાહક અને મહત્વનું પરિણામ એ રહ્યું કે, અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો માત્ર કેન્સરના કોષોને મારી જ નથી નાખતા, પરંતુ તેમની શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાવાની ક્ષમતાને પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દે છે.

મેડિકલ ભાષામાં કેન્સરના ફેલાવાને ‘મેટાસ્ટેસિસ’ (Metastasis) કહેવામાં આવે છે. વિશ્વભરમાં કેન્સરના કારણે થતા મોટાભાગના મૃત્યુ માટે આ મેટાસ્ટેસિસ પ્રક્રિયા જ જવાબદાર હોય છે, કારણ કે કેન્સરના કોષો લોહી અથવા અન્ય માધ્યમો દ્વારા મોંમાંથી શરીરના અન્ય અંગોમાં પહોંચી જાય છે. જો ટ્યુમર (ગાંઠ) ના કોષોને આજુબાજુની તંદુરસ્ત પેશીઓમાં જતા અટકાવી શકાય, તો કેન્સરની સારવાર વધુ સફળ બને છે અને ભવિષ્યમાં રોગ ઉથલો મારવાનું (Recurrence) જોખમ પણ નહિવત થઈ જાય છે. સંશોધકો માને છે કે ભવિષ્યમાં આ પદ્ધતિને અન્ય થેરાપીઓ સાથે જોડીને કોમ્બિનેશન ટ્રીટમેન્ટ તરીકે વાપરી શકાશે.

ભારતમાં ઓરલ કેન્સર કેમ ચિંતાનો વિષય છે?

ભારતમાં કેન્સરના કુલ કેસોમાં ઓરલ કેન્સરનો હિસ્સો ઘણો મોટો છે, અને ખાસ કરીને પુરુષોમાં આ બીમારી ખૂબ જ સામાન્ય જોવા મળે છે. ભારતમાં આ કેન્સર વધવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• સિગારેટ, બીડી કે હુક્કા દ્વારા ધૂમ્રપાન કરવું.

• તમાકુ, ગુટખા કે પાન-મસાલાનું સતત સેવન કરવું.

• અતિશય માત્રામાં દારૂ (આલ્કોહોલ) નું સેવન કરવું.

• હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) નું સંક્રમણ થવું.

• મોંની યોગ્ય સફાઈ (Oral Hygiene) ન રાખવી.

• મોંની અંદર કોઈ દાંત કે અન્ય કારણોસર સતત ઘસારો કે ઈજા થવી.

મોંના કેન્સરના લક્ષણો ખૂબ જ ધીમે-ધીમે અને સામાન્ય રીતે દેખાતા હોવાથી, મોટાભાગના દર્દીઓ ત્યારે જ ડોક્ટર પાસે પહોંચે છે જ્યારે કેન્સર એડવાન્સ સ્ટેજ (ત્રીજા કે ચોથા તબક્કા) પર પહોંચી ગયું હોય છે. આવા સમયે સારવાર ઘણી મુશ્કેલ બની જાય છે.

આ લક્ષણોને ક્યારેય સામાન્ય ન ગણો

તબીબોના મતે, જો નીચે આપેલા લક્ષણોમાંથી કોઈ પણ લક્ષણ સતત બે અઠવાડિયા (૧૪ દિવસ) થી વધુ સમય માટે મોંમાં દેખાય, તો તરત જ કેન્સરના નિષ્ણાત અથવા ડેન્ટિસ્ટ પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ:

૧. મોંની અંદર લાંબા સમયથી પડેલી ચાંદી (Ulcer) જે દવાઓથી પણ મટતી ન હોય.

૨. ગાલની અંદરની બાજુ, પેઢા કે જીભ પર સફેદ અથવા લાલ રંગના ચામઠા (Patches) પડવા.

૩. મોં કે જડબામાં સતત દુખાવો થવો.

૪. ખોરાક ચાવવામાં અથવા ગળવામાં તકલીફ પડવી.

૫. મોંની અંદર અથવા ગળાના ભાગે કોઈ અસામાન્ય ગાંઠ (Lump) દેખાવી.

૬. કોઈ પણ દેખીતા કારણ વગર અચાનક દાંત હલવા લાગવા.

૭. ગળામાં સતત ખારાશ કે સોજો રહેવો.

૮. બોલતી વખતે જીભ પકડાવાની કે અવાજ બદલાવાની સમસ્યા થવી.