શિયાળામાં કેમ વધી જાય છે માઇગ્રેનનો દુખાવો? જાણો બચાવના અસરકારક રસ્તાઓ અને નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
શિયાળાની ઋતુમાં તાપમાનમાં ઘટાડાની સાથે જ માઇગ્રેનના દર્દીઓની મુશ્કેલીઓ અવારનવાર વધી જાય છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઠંડી હવા, અચાનક તાપમાનમાં ફેરફાર અને સૂર્યપ્રકાશનો અભાવ આ તીવ્ર માથાના દુખાવાને ટ્રિગર (પ્રેરિત) કરી શકે છે.
શિયાળામાં માઇગ્રેન વધવાના મુખ્ય કારણો
સ્ત્રોતો અનુસાર, શિયાળામાં માઇગ્રેનના હુમલા વધવા પાછળ અનેક વૈજ્ઞાનિક અને જીવનશૈલી સંબંધિત કારણો જવાબદાર છે:
- રક્તવાહિનીઓનું સંકોચાવું: ઠંડી હવાના સંપર્કમાં આવવાથી મગજની રક્તવાહિનીઓ ઝડપથી સંકોચાય છે (Vasoconstriction), જેના કારણે ટ્રાઇજેમિનલ નર્વ (Trigeminal nerve) ઉત્તેજિત થાય છે. આ નસ માઇગ્રેનના દુખાવાનો મુખ્ય માર્ગ છે.
- બેરોમેટ્રિક દબાણમાં ફેરફાર: શિયાળામાં વાતાવરણના દબાણમાં થતા ફેરફારો સાઇનસ અને મગજની ચેતાતંત્રને પ્રભાવિત કરે છે.
- ડિહાઇડ્રેશન અને શુષ્ક હવા: ઘરોમાં હીટર ચલાવવાથી હવાની ભેજ ખતમ થઈ જાય છે, જેનાથી શરીરમાં પાણીની અછત (ડિહાઇડ્રેશન) થવા લાગે છે. ડિહાઇડ્રેશનને કારણે મગજ સહેજ સંકોચાઈ શકે છે, જે પીડાના રિસેપ્ટર્સને સક્રિય કરે છે.
- વિટામિન Dની ઉણપ: શિયાળામાં સૂર્યપ્રકાશ ઓછો મળવાથી વિટામિન Dનું સ્તર ઘટી જાય છે, જે નસોની સ્થિરતા અને સોજો નિયંત્રિત કરવા માટે જરૂરી છે.
સાઇનસ કે માઇગ્રેન? ભ્રમથી બચો
ઘણીવાર લોકો શિયાળામાં થતા માથાના દુખાવાને સાઇનસનો દુખાવો સમજી લે છે. જોકે, અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સાઇનસ તરીકે ઓળખાવવામાં આવતા લગભગ 90% માથાના દુખાવા વાસ્તવમાં માઇગ્રેન હોય છે. સાઇનસનો દુખાવો સામાન્ય રીતે ચેપ પછી થાય છે અને તેમાં નાકમાંથી ઘટ્ટ પ્રવાહી નીકળે છે, જ્યારે માઇગ્રેનમાં નાકમાંથી નીકળતું પ્રવાહી પાતળું અને સ્વચ્છ હોય છે.
નિષ્ણાતોની સલાહ અને બચાવના ઉપાયો
માઇગ્રેનથી બચવા માટે તબીબોએ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સૂચનો આપ્યા છે:
- પોતાને ગરમ રાખો: બહાર નીકળતી વખતે માથું અને કાનને ટોપી અથવા સ્કાફથી ઢાંકીને રાખો જેથી રક્તવાહિનીઓ અચાનક સંકોચાય નહીં.
- પૂરતું હાઇડ્રેશન: તરસ ન લાગતી હોય તો પણ દિવસ દરમિયાન 2-3 લિટર નવશેકું પાણી અથવા હર્બલ ચા પીવો.
- પોષક તત્વોનું સેવન: આહારમાં મેગ્નેશિયમથી ભરપૂર ખોદ્ય પદાર્થો જેવા કે લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી અને ડ્રાયફ્રૂટ્સનો સમાવેશ કરો. ડોક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિન D અને B2 ના સપ્લિમેન્ટ્સ પણ લઈ શકાય છે.
- એસેન્શિયલ ઓઇલનો ઉપયોગ: લેવેન્ડર કે પેપરમિન્ટ જેવા તેલને સૂંઘવાથી અથવા કપાળ પર લગાવવાથી દુખાવામાં તાત્કાલિક રાહત મળી શકે છે.
- ઊંઘનો નિયમ: રોજ સૂવા અને જાગવાનો એક જ સમય નક્કી કરો, કારણ કે ઊંઘમાં ખલેલ એ માઇગ્રેનનું મોટું કારણ છે.
ડોક્ટર પાસે ક્યારે જવું?
જો તમારો માથાનો દુખાવો અઠવાડિયામાં ત્રણ વારથી વધુ થતો હોય, દવાઓથી આરામ ન મળતો હોય, અથવા તેની સાથે તાવ, ઉલટી અને ગરદન અકડાઈ જવા જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ કોઈ ન્યુરોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
