બજારની આદુ-લસણની પેસ્ટ અસલી છે કે નકલી? ઘરે આ રીતે કરો પરખ.
તમારા મનપસંદ પંજાબી શાક કે ગરમાગરમ દાળમાં વપરાતી આદુ-લસણની પેસ્ટ તમારી તબિયત બગાડી શકે છે. તાજેતરમાં હૈદરાબાદ પોલીસે એમએસ મક્થા રેલ્વે ગેટ પાસે દરોડો પાડીને એક મોટા રેકેટનો પર્દાફાશ કર્યો છે. પોલીસને તપાસ દરમિયાન અત્યંત ગંદકીવાળી જગ્યાએ સંગ્રહિત કરાયેલી ૪૦૦૦ કિલોગ્રામ ભેળસેળયુક્ત પેસ્ટ મળી આવી છે. ૨૧ વર્ષીય આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, પરંતુ આ ઘટનાએ પેકેજ્ડ ફૂડ વાપરતા લાખો ગ્રાહકોની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે.
પેસ્ટમાં શું ભેળવવામાં આવે છે?
ડાયેટિશિયન દીપાલક્ષ્મી (શ્રી બાલાજી મેડિકલ કોલેજ, ચેન્નાઈ) ના જણાવ્યા મુજબ, નફાખોરો પેસ્ટનું વજન વધારવા અને તેને લાંબો સમય ટકાવી રાખવા માટે ખતરનાક પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે:
ભરવા માટે: મેંદો, મકાઈનો લોટ (Cornflour) અથવા બગડેલા બટાકા.
ચમક અને રંગ માટે: ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડ અને મોનોસાઇટ્રેટ જેવા કેમિકલ્સ.
વાસી માલ: સડેલું આદુ અને લસણ કે જે ફેંકી દેવા લાયક હોય તેને રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરીને વાપરવામાં આવે છે.
પ્રિઝર્વેટિવ્સ: અતિશય માત્રામાં સોડિયમ બેન્ઝોએટ જેવા પ્રિઝર્વેટિવ્સ જે શરીર માટે હાનિકારક છે.
કયા અંગોને થાય છે સૌથી વધુ નુકસાન?
નકલી આદુ-લસણની પેસ્ટનું નિયમિત સેવન કરવાથી શરીરના આંતરિક અંગો પર ગંભીર અસર પડે છે:
લીવર (યકૃત): આર્ટિફિશિયલ કલર અને કેમિકલ્સને ફિલ્ટર કરવામાં લીવર પર વધુ દબાણ આવે છે, જે લાંબા ગાળે લિવર સિરોસિસ કે સોજાનું કારણ બને છે.
કિડની (મૂત્રપિંડ): હાનિકારક ઉમેરણો કિડનીની ફિલ્ટરેશન સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી કિડની ફેઈલ થવાનું જોખમ રહે છે.
પાચનતંત્ર: ગેસ, એસિડિટી, ઝાડા અને આંતરડામાં ચાંદા (Ulcers) જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય બને છે.
શ્વસન અને ત્વચા: કેટલાક કેમિકલ્સ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ત્વચા પર રેશિસ કે એલર્જી પેદા કરી શકે છે.
FSSAI ની કાર્યવાહી અને અગાઉના કિસ્સા
જુલાઈ ૨૦૨૫ માં પણ આવા અનેક કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા જ્યાં ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને પેસ્ટને સફેદ અને આકર્ષક બનાવવામાં આવતી હતી. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (FSSAI) એ ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં આવા હાનિકારક તત્વો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, છતાં ચોરી-છૂપીથી આ ખેલ ચાલ્યા કરે છે.
ઘરે શુદ્ધતાની પરખ કેવી રીતે કરશો?
જો તમે બજારમાંથી પેસ્ટ ખરીદતા હોવ, તો આ પાંચ ટેસ્ટ જરૂર કરજો:
રંગ: અસલી પેસ્ટ હળવો ક્રીમ કે હાથીદાંત (Ivory) જેવો રંગ ધરાવે છે. જો પેસ્ટ વધુ પડતી સફેદ કે પીળી હોય, તો તેમાં રંગ હોઈ શકે છે.
સુગંધ: તાજી પેસ્ટની સુગંધ ખૂબ જ તીખી અને ઉગ્ર હોય છે. જો સુગંધ ઓછી હોય અથવા વાસી વાસ આવતી હોય, તો તેનો ઉપયોગ ન કરવો.
સ્વાદ: થોડી પેસ્ટ જીભ પર મૂકો. જો તે કડવી લાગે તો સમજી લેવું કે તેમાં કેમિકલ છે.
ટેક્સચર: અસલી પેસ્ટમાં આદુના રેશા (Fibers) દેખાશે. ભેળસેળવાળી પેસ્ટ લોટ જેવી લીસી હશે.
પાણીનો ટેસ્ટ: એક ચમચી પેસ્ટને ગ્લાસ પાણીમાં નાખો. જો લોટ કે સ્ટાર્ચ હશે તો પાણી ઘટ્ટ અને દૂધ જેવું સફેદ થઈ જશે.
સ્વાસ્થ્યથી મોટું કોઈ સુખ નથી. શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઘરે જ તાજી આદુ-લસણની પેસ્ટ બનાવવાનો આગ્રહ રાખો. જો પેકેજ્ડ વાપરવું જ હોય, તો તેની ઘટકોની યાદી (Ingredients List) ધ્યાનથી વાંચો અને જાણીતી બ્રાન્ડ પર જ ભરોસો રાખો.
