સ્ત્રીઓમાં વધતા થાઇરોઇડનું જોખમ: જાણો કયા ખોરાક ગરદનની આ ગ્રંથિને રાખશે સ્વસ્થ.
આપણા ગરદનના ભાગમાં પતંગિયાના આકારની એક નાની ગ્રંથિ આવેલી છે, જેને ‘થાઇરોઇડ’ કહેવામાં આવે છે. આ ગ્રંથિ ભલે નાની હોય, પણ તે આખા શરીરના મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) ને નિયંત્રિત કરે છે. જ્યારે આ ગ્રંથિ જરૂર કરતા વધુ (હાઈપરથાઈરોઈડિઝમ) અથવા જરૂર કરતા ઓછા (હાઈપોથાઈરોઈડિઝમ) હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરે છે, ત્યારે શરીરમાં અનેક સમસ્યાઓ શરૂ થાય છે. આજના તણાવપૂર્ણ જીવન, બેઠાડુ જીવનશૈલી અને પોષક તત્વોના અભાવને કારણે ભારતમાં, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં થાઇરોઇડના કેસો ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે.
થાઇરોઇડ થવાના મુખ્ય કારણો
શરીરના હોર્મોન્સ પણ પર્યાવરણ અને ખોરાકથી પ્રભાવિત થાય છે. આયોડિનની ઉણપ એ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. આ ઉપરાંત, આનુવંશિકતા, લાંબા ગાળાનો માનસિક તણાવ અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાવાળા ખોરાકનો અતિરેક થાઇરોઇડ ગ્રંથિના કાર્યને ખોરવે છે. એકવાર આ સમસ્યા શરૂ થાય એટલે વજન વધવું, વાળ ખરવા, થાક લાગવો અને અનિયમિત માસિક જેવા લક્ષણો દેખાય છે.
આહાર દ્વારા નિયંત્રણ: શું ખાવું?
દિલ્હીની જીટીબી હોસ્પિટલના પૂર્વ ડાયેટિશિયન ડૉ. અનામિકા ગૌર ભારપૂર્વક કહે છે કે દવાઓ માત્ર હોર્મોન્સનું રિપ્લેસમેન્ટ છે, પણ મૂળ સુધારો ખોરાકથી જ આવે છે.
-
આયોડિન અને ઝિંક: થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ બનાવવા માટે આ બે તત્વો અનિવાર્ય છે. ડેરી પ્રોડક્ટ્સ જેમ કે દૂધ, દહીં અને પનીર આયોડિનના સારા સ્ત્રોત છે. ઈંડામાં ઝિંક અને પ્રોટીન બંને હોય છે જે ગ્રંથિને સક્રિય રાખે છે.
-
લીલા શાકભાજીનો સાચો ઉપયોગ: પાલક, બ્રોકોલી અને શિમલા મરચા એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સથી ભરપૂર હોય છે. ડૉ. અનામિકા અહીં એક મહત્વની ચેતવણી આપે છે – કોબીજ, બ્રોકોલી કે પાલકને ક્યારેય કાચા ન ખાવા જોઈએ (ખાસ કરીને ગોઈટ્રોજેનિક ખોરાક). તેને રાંધીને ખાવાથી તેમાંથી હાનિકારક તત્વો દૂર થાય છે અને તે થાઇરોઇડ માટે સુરક્ષિત બને છે.
-
ફળો અને આખા અનાજ: સફરજન, બેરી અને કેળામાં વિટામિન્સ હોય છે જે કોષોની બળતરા ઘટાડે છે. મેંદાના બદલે આખા અનાજની બ્રેડ કે ઓટ્સ લેવાથી પાચન સુધરે છે.
વજન નિયંત્રણ અને કસરત: અનિવાર્ય પાસું
થાઇરોઇડના દર્દીઓ માટે સ્થૂળતા એ સૌથી મોટો પડકાર છે. હાઈપોથાઈરોઈડિઝમમાં મેટાબોલિઝમ ધીમું પડી જાય છે, જેના કારણે વ્યક્તિ ઓછું ખાતી હોય તો પણ વજન વધે છે. આ સ્થિતિમાં માત્ર ડાયેટ પૂરતું નથી.
-
નિયમિત કસરત: દરરોજ 30 થી 45 મિનિટ ઝડપથી ચાલવું (Brisk Walking) અથવા યોગ કરવાથી મેટાબોલિઝમ બુસ્ટ થાય છે.
-
ત્યાજ્ય ખોરાક: મીઠાઈઓ, પ્રોસેસ્ડ જંક ફૂડ અને વધુ પડતા તળેલા ખોરાકનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. સોયાબીન અને સોયા પ્રોડક્ટ્સ પણ થાઇરોઇડની દવાની અસરમાં અવરોધ ઉભો કરી શકે છે, તેથી તેનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો.
એક નવી શરૂઆત થાઇરોઇડ એ કોઈ એવો રોગ નથી કે જેનાથી ગભરાઈ જવું જોઈએ. જો તમે તમારા આહારમાં શિસ્ત લાવો અને માનસિક શાંતિ જાળવવા માટે મેડિટેશન જેવી પદ્ધતિઓ અપનાવો, તો તમે દવાની માત્રામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકો છો. યાદ રાખો, રસોડામાં બનેલો સાત્વિક ખોરાક એ જ તમારી સૌથી મોટી દવા છે.
