“ઉધરસથી પરેશાન છો?”: પહેલા તેનો પ્રકાર ઓળખો, પછી જ શરૂ કરો ઈલાજ; જાણો સૂકી અને ભીની ઉધરસ વચ્ચેનો તફાવત.

તમારી ઉધરસ જલ્દી કેમ નથી મટતી? જાણો સૂકી અને ભીની ઉધરસના લક્ષણો અને તેના ઈલાજ

હાલમાં ગુજરાતના ઘણા શહેરોમાં તાપમાનમાં વધઘટ જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે શરદી અને ઉધરસના દર્દીઓની સંખ્યામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. મોટે ભાગે લોકો મેડિકલ સ્ટોર પર જઈને કોઈ પણ ‘કફ સિરપ’ લઈ આવે છે, પરંતુ ઘણીવાર તેનાથી રાહત મળવાને બદલે ઉધરસ વધી જાય છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આપણે ઉધરસના પ્રકારને સમજ્યા વગર જ સારવાર શરૂ કરી દઈએ છીએ. મેડિકલ સાયન્સ મુજબ, ઉધરસ એ શરીરની એક સંરક્ષણ પ્રણાલી છે, પરંતુ તેનો ઈલાજ તેના પ્રકાર પર નિર્ભર કરે છે.

૧. સૂકી ઉધરસ (Dry Cough): કારણો અને લક્ષણો

સૂકી ઉધરસમાં ગળામાં લાળ કે કફ બનતો નથી. તેને ‘નોન-પ્રોડક્ટિવ કફ’ પણ કહેવામાં આવે છે.

• લક્ષણો: ગળામાં સતત ખંજવાળ આવવી, ઉધરસ ખાતી વખતે છાતીમાં દુખાવો થવો, અને ગળું સૂકાઈ જવું. આ ઉધરસ ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે વધુ પરેશાન કરે છે.

• કારણો: આ પ્રકારની ઉધરસ મોટે ભાગે એલર્જી, ધૂળ, પ્રદૂષણ, એસિડ રિફ્લક્સ (GERD) અથવા વાયરલ ઈન્ફેક્શન પછી થતી બળતરાને કારણે થાય છે.

• સારવાર: સૂકી ઉધરસમાં ગળાને હાઇડ્રેટેડ રાખવું જરૂરી છે. મધ અને આદુનો રસ આમાં રામબાણ ઈલાજ માનવામાં આવે છે. ડોક્ટરો આમાં ઘણીવાર ‘કફ સપ્રેસન્ટ’ (ઉધરસ દબાવતી દવા) આપે છે.

૨. ભીની ઉધરસ (Wet Cough): જ્યારે શરીરમાં ઈન્ફેક્શન હોય

ભીની ઉધરસમાં ઉધરસ ખાતી વખતે ફેફસાં કે ગળામાંથી લાળ (કફ) બહાર આવે છે. તેને ‘પ્રોડક્ટિવ કફ’ કહેવાય છે.

• લક્ષણો: શ્વાસ લેવામાં ઘરઘરાટી થવી, નાક વહેવું અને ગળામાં કંઈક ફસાયેલું હોય તેવો અહેસાસ થવો.

• કારણો: આ ઉધરસ શરીરમાં ઈન્ફેક્શન સૂચવે છે. શરદી, ફ્લૂ, બ્રોન્કાઈટિસ અથવા ન્યુમોનિયા જેવી સ્થિતિમાં શરીર કફ દ્વારા વાયરસ કે બેક્ટેરિયાને બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કરે છે.

• સારવાર: આમાં કફને અંદર દબાવવાને બદલે તેને બહાર કાઢવો જરૂરી છે. તેના માટે ‘એક્સપેક્ટોરન્ટ’ દવાઓનો ઉપયોગ થાય છે. ગરમ પાણીના કોગળા અને વરાળ લેવી (Inhalation) આ ઉધરસમાં અત્યંત ફાયદાકારક છે.

ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ?

સામાન્ય ઉધરસ ૩ થી ૫ દિવસમાં મટી જાય છે, પરંતુ જો નીચેના લક્ષણો દેખાય તો તરત જ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી: ૧. જો ઉધરસ ૧૦ દિવસથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે. ૨. ઉધરસ સાથે લોહી આવવું કે ગળફાનો રંગ પીળો કે લીલો હોય. ૩. સતત તાવ આવવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી. ૪. રાત્રે ઉધરસને કારણે શ્વાસ રુંધાવો.

ઘરેલું ઉપાયો કે જે તમને રાહત આપશે:

• હળદર વાળું દૂધ: એન્ટી-સેપ્ટિક હોવાથી તે ઈન્ફેક્શન સામે લડે છે.

• મીઠાના પાણીના કોગળા: ગળાની સોજો અને ખંજવાળ ઓછી કરવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.

• તુલસી અને કાળા મરીની ચા: રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને વાયરલ ઉધરસમાં રાહત આપે છે.

ઉધરસ એ માત્ર એક બીમારી નથી, પરંતુ તે તમારા શરીરની અંદર ચાલી રહેલી કોઈ સમસ્યાનો સંકેત છે. તેથી, દવા લેતા પહેલા તેની પ્રકૃતિ ઓળખો. ભલે તે સૂકી ઉધરસ હોય કે ભીની, પૂરતો આરામ અને પુષ્કળ પ્રવાહી લેવું એ સાજા થવાની ચાવી છે.