બ્રાઉન રાઈસ કે સફેદ ભાત: વજન ઘટાડવા માટે આખરે શું છે બેસ્ટ ઓપ્શન?

શું બ્રાઉન રાઈસ ખાઈને રાતોરાત પાતળા થઈ શકાય? નિષ્ણાતોનો ચોંકાવનારો જવાબ.

આજના સમયમાં જ્યારે દરેક વ્યક્તિ ફિટનેસ અને હેલ્થને લઈને ખૂબ જાગૃત થઈ ગઈ છે, ત્યારે વજન ઘટાડવાની વાત આવે એટલે સૌથી પહેલા જેનું નામ આવે છે તે છે ‘કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ’. અને આ યાદીમાં સૌથી ઉપર છે આપણું પ્રિય – સફેદ ભાત. સોશિયલ મીડિયા અને ફિટનેસ ઇન્ફ્લુએન્સર્સની દુનિયામાં એક એવી વાત ઘર કરી ગઈ છે કે જો તમારે પાતળા થવું હોય, તો સફેદ ભાતને તો જાણે દુશ્મન માનીને તેને પોતાની થાળીમાંથી દૂર જ કરી દેવા જોઈએ અને તેની જગ્યાએ બ્રાઉન રાઈસને અપનાવવા જોઈએ.

પરંતુ, શું ખરેખર આ ફોર્મ્યુલા વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચો છે? શું માત્ર ભાત બદલવાથી વજન જાદુઈ રીતે ઘટી શકે છે? ચાલો, ફરીદાબાદની એશિયન હોસ્પિટલના હેડ ડાયેટિશિયન કોમલ મલિકના મંતવ્યો અને વિજ્ઞાનના આધારે આ દાવાની અસલી સચ્ચાઈને વિગતવાર સમજીએ.

સફેદ ચોખા અને બ્રાઉન રાઈસ વચ્ચેનો તફાવત શું છે?

મેડિકલ સાયન્સની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, આ બંને પ્રકારના ચોખા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેની ‘પ્રોસેસિંગ’ (પ્રક્રિયા)માં રહેલો છે. જ્યારે ખેતરમાંથી ડાંગર આવે છે, ત્યારે તે કુદરતી સ્વરૂપમાં હોય છે, જેને આપણે ‘બ્રાઉન રાઈસ’ કહીએ છીએ. આ ચોખામાં તેની બહારની બે ખાસ પરતો – બ્રાન (Bran) અને જર્મ (Germ) સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોય છે.

• બ્રાન: આ ભાગમાં ભરપૂર માત્રામાં ફાઈબર રહેલું હોય છે.

• જર્મ: આ ભાગ વિટામિન્સ અને મિનરલ્સનો ખજાનો ગણાય છે.

જ્યારે આ જ બ્રાઉન રાઈસને મોટી મશીનોમાં નાખીને પોલિશ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આ બંને પૌષ્ટિક પરતો દૂર થઈ જાય છે અને જે અંદરનો સફેદ ભાગ બચે છે, તેને આપણે ‘સફેદ ચોખા’ કહીએ છીએ. આ પ્રોસેસ દરમિયાન પોષક તત્વોનો મોટો હિસ્સો નાશ પામે છે.

સફેદ અને બ્રાઉન રાઈસ વચ્ચેના ત્રણ મુખ્ય અંતર

બંને પ્રકારના ચોખાના ગુણધર્મોમાં નીચે મુજબના મુખ્ય ત્રણ તફાવતો જોવા મળે છે:

1. ફાઈબરનું પ્રમાણ: બ્રાઉન રાઈસમાં સફેદ ચોખાની તુલનામાં લગભગ ૨ થી ૩ ગણું વધારે ફાઈબર હોય છે. ફાઈબર પાચનતંત્ર માટે ઉત્તમ છે અને તે લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.

2. ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ (GI): સફેદ ચોખાનો GI ઘણો ઊંચો (લગભગ ૭૦-૭૫) હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તેને ખાતાની સાથે જ શરીરમાં સુગર લેવલ ખૂબ જ ઝડપથી વધે છે. તેનાથી વિપરીત, બ્રાઉન રાઈસનો GI મધ્યમ (૫૦-૫૫) હોય છે, જે શરીરમાં ઉર્જાને ધીમે-ધીમે અને સતત રિલીઝ કરે છે.

3. પૌષ્ટિક તત્વો: બ્રાઉન રાઈસમાં મેગ્નેશિયમ, ફોસ્ફરસ અને બી-વિટામિન્સનું પ્રમાણ સફેદ ચોખા કરતા ઘણું વધારે હોય છે, જે આપણા શરીરના મેટાબોલિઝમ માટે જરૂરી છે.

શું બ્રાઉન રાઈસ ખાવાથી વજન જાદુની જેમ ઘટશે?

આ એક સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. ડાયેટિશિયનોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે વજન ઘટાડવા માટેનો સૌથી પાયાનો નિયમ ‘કેલરી ડેફિસિટ’ (ખર્ચ કરતા ઓછી કેલરી લેવી) છે. જો આપણે કેલરીની દ્રષ્ટિએ સરખામણી કરીએ, તો એક વાટકી સફેદ ભાત અને એક વાટકી બ્રાઉન રાઈસ વચ્ચેનો કેલરીનો તફાવત ખૂબ જ મામૂલી, માત્ર ૧૦ થી ૨૦ કેલરી જેટલો જ હોય છે.

તેથી, જો તમે માત્ર એવું વિચારતા હોવ કે સફેદ ભાત મૂકીને બ્રાઉન રાઈસ ખાવાથી રાતોરાત વજન ઘટી જશે, તો તમે ખોટા છો. વજન ઘટવા માટે માત્ર ચોખા બદલવા પૂરતા નથી. જોકે, બ્રાઉન રાઈસ બે રીતે તમારી વજન ઘટાડવાની સફરમાં મદદરૂપ ચોક્કસ થઈ શકે છે:

• લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રહેવું: તેમાં રહેલું ફાઈબર પચવામાં સમય લે છે. પરિણામે, તમને જમ્યા પછી જલ્દી ભૂખ લાગતી નથી અને તમે બિનજરૂરી ‘જંક ફૂડ’ કે નાસ્તા ખાવાથી બચી જાઓ છો.

• બ્લડ સુગર પર કંટ્રોલ: ઓછા ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સને કારણે તે શરીરમાં ઇન્સ્યુલિનને અચાનક વધવા દેતું નથી. લોહીમાં ઇન્સ્યુલિનનું સ્તર સ્થિર રહેવું એ શરીરની ચરબી ઘટાડવા માટે ખૂબ જ આદર્શ સ્થિતિ છે.