પેટનું કેન્સર શું છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચી શકાય? જાણો તેના લક્ષણો, જોખમી પરિબળો અને ઉપાયો
આજના સમયમાં અનિયમિત આહાર અને ખરાબ જીવનશૈલીના કારણે પેટમાં દુખાવો, અપચો કે ભારેપણું રહેવું ખૂબ જ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. મોટાભાગના લોકો આવી તકલીફોને સામાન્ય ગેસ અથવા એસિડિટી ગણીને પાચનની દવાઓ કે ઘરેલુ નુસખા અપનાવીને ટાળી દેતા હોય છે. જોકે, જ્યારે આ સમસ્યાઓ વારંવાર થાય અથવા લાંબા સમય સુધી સતત જળવાઈ રહે, ત્યારે તેને અવગણવી સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
મુંબઈની પ્રખ્યાત ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલના કેન્સર સર્જન ડો. વિનય ગાયકવાડના જણાવ્યા અનુસાર, પેટના કેન્સરના પ્રારંભિક તબક્કે દેખાતા લક્ષણો ખૂબ જ સામાન્ય હોય છે. પરંતુ જો આ સમસ્યાઓ સતત વધી રહી હોય અને તેની સાથે વજનમાં ઘટાડો, ભૂખ ઓછી થવી કે શરીરમાં નબળાઈ જેવા ફેરફારો જોવા મળે, તો તરત જ તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.
પેટનું કેન્સર (ગેસ્ટ્રિક કેન્સર) શું છે?
તબીબી ભાષામાં પેટના કેન્સરને ‘ગેસ્ટ્રિક કેન્સર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં પેટના અંદરના અસ્તરમાં આવેલા કોષોમાં અસામાન્ય વૃદ્ધિ થવા લાગે છે, જે સમય જતાં અસાધ્ય ગાંઠનું રૂપ ધારણ કરે છે. આ કેન્સર ખૂબ જ ધીમી ગતિએ વિકસતું હોવાથી શરૂઆતના તબક્કામાં તેને ઓળખવું મુશ્કેલ બને છે.
ગેસ્ટ્રિક કેન્સર માટે હેલિકોબેક્ટર પાયલોરી (H. pylori) નામના બેક્ટેરિયાનો ચેપ એક મુખ્ય જોખમી પરિબળ ગણાય છે. આ બેક્ટેરિયા પેટના અંદરના અસ્તરમાં ક્રોનિક ગેસ્ટ્રાઇટિસ (બળતરા) પેદા કરે છે. જો આ ચેપની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે, તો તે પેટના કોષોની રચનામાં ફેરફાર કરીને કેન્સરનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારી દે છે.
પેટના કેન્સરના ૫ મુખ્ય પ્રારંભિક લક્ષણો
-
વારંવાર અપચો, એસિડિટી અથવા પેટનું ફૂલવું: જો તમને છાતીમાં સતત બળતરા થતી હોય, વધુ પડતા ઓડકાર આવતા હોય કે જમ્યા પછી પેટ ખૂબ જ ભારે લાગતું હોય અને સામાન્ય દવાઓથી રાહત ન મળતી હોય, તો તેની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
-
થોડું ખાધા પછી જ પેટ ભરાઈ જવું: ખોરાકની થોડી જ બુટ ખાધા પછી જો પેટ સંપૂર્ણ ભરાઈ ગયાનો અનુભવ થાય કે આગળ ખાવાની ઈચ્છા સાવ મટી જાય, તો તે પેટના કોષોમાં અસામાન્ય ફેરફારનો સંકેત હોઈ શકે છે.
-
સતત ઉબકા અથવા ઉલટી થવી: ક્યારેક ખોરાકમાં ગડબડને કારણે ઉબકા આવવા સામાન્ય છે, પરંતુ જો દરેક વખતે ભોજન લીધા પછી સતત ઉબકા આવે કે ઉલટી થાય, તો તબીબી સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
-
કારણ વગર વજનમાં ઝડપી ઘટાડો: ડાયેટિંગ કે કસરત કર્યા વિના જ જો શરીરનું વજન ટૂંકા સમયમાં ઝડપથી ઘટવા લાગે, તો તેને ક્યારેય હળવાશથી ન લેવું જોઈએ.
-
સતત થાક અને લોહીની ઉણપ (રક્તસ્રાવ): પેટની અંદરથી થતા આંતરિક રક્તસ્રાવને કારણે શરીરમાં એનિમિયા (લોહીની ઉણપ) થઈ શકે છે, જેનાથી અતિશય થાક લાગે છે. ઉલટીમાં લોહી દેખાવું અથવા મળનો રંગ ખૂબ ઘાટો કે કાળો હોવો એ ગંભીર સંકેત છે.
કેન્સરનું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
પેટના કેન્સરથી બચવા માટે H. pylori ચેપનું પ્રારંભિક તબક્કે નિદાન અને યોગ્ય એન્ટિબાયોટિક સારવાર અત્યંત અસરકારક સાબિત થાય છે. નિયમિત અને સંતુલિત આહાર લેવો, તમાકુ-દારૂથી દૂર રહેવું અને શરીરમાં થતા અસામાન્ય ફેરફારો પ્રત્યે જાગૃત રહેવું એ જ આ ગંભીર બીમારી સામે રક્ષણ મેળવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
