ઘરના સ્વાદ અને સ્વાસ્થ્યની જુગલબંધી: ઘઉંના લોટના ક્રિસ્પી બિસ્કિટ
આજની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં આપણે પેકેજ્ડ ફૂડ પર એટલા નિર્ભર થઈ ગયા છીએ કે તેનાથી સ્વાસ્થ્યને થતા નુકસાન વિશે વિચારવાનો પણ સમય નથી મળતો. સવારની શરૂઆત ચાની ચુસ્કી અને બિસ્કિટ સાથે કરવી એ લગભગ દરેક ભારતીય ઘરની પરંપરા છે. બાળકો હોય કે વૃદ્ધો, ચા સાથે કડક-ક્રિસ્પી બિસ્કિટ ખાવાની મજા જ કંઈક અલગ હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે બિસ્કિટ તમે ખૂબ જ હોંશે-હોંશે ખાઓ છો, તે તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલા સુરક્ષિત છે?
બજારમાં મળતા મોટાભાગના બિસ્કિટ ઘઉંના હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેમાં મોટા પ્રમાણમાં મેંદો (રિફાઇન્ડ લોટ), હાઇડ્રોજિનેટેડ ફેટ (ડાલ્ડા ઘી), પ્રિઝર્વેટિવ્સ અને કૃત્રિમ રંગો ઉમેરવામાં આવે છે. આ બધી વસ્તુઓ લાંબે ગાળે પાચનતંત્ર અને હૃદયને નુકસાન પહોંચાડે છે. જો તમે પણ બજારની આ ભેળસેળથી બચવા માંગો છો અને પરિવારને કંઈક હેલ્ધી આપવા માંગો છો, તો ઘઉંના લોટના ઘરે બનાવેલા બિસ્કિટ એક ઉત્તમ વિકલ્પ છે. આ બિસ્કિટ એટલા સ્વાદિષ્ટ અને કુરકુરા બને છે કે બજારના મોંઘા બિસ્કિટ પણ તેની સામે ઝાંખા પડી જશે.
સૌથી સારી વાત એ છે કે આ બિસ્કિટ બનાવવા માટે તમારે કોઈ મોંઘા ઓવન અથવા માઇક્રોવેવની જરૂર નથી. તમે તમારા રસોડામાં રહેલી સાદી કઢાઈ કે તપેલીનો ઉપયોગ કરીને બેકરી જેવા જ ક્રિસ્પી બિસ્કિટ મિનિટોમાં તૈયાર કરી શકો છો. ચાલો જાણીએ આ હેલ્ધી બિસ્કિટ બનાવવાની સંપૂર્ણ અને વિગતવાર રીત.
બિસ્કિટ બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી (Ingredients)
- ઘઉંનો લોટ: 1.5 કપ (રોટલી માટે જે લોટ વાપરીએ છીએ તે જ)
- સોજી (રવા): 2 મોટી ચમચી (બિસ્કિટને એક્સ્ટ્રા ક્રિસ્પી બનાવવા માટે)
- દળેલી ખાંડ: 1/2 કપ (તમે તમારા સ્વાદ મુજબ થોડી વધુ કે ઓછી કરી શકો છો)
- શુદ્ધ ઘી અથવા માખણ: 1/2 કપ (મોણ આપવા માટે)
- દૂધ અથવા પાણી: 3 થી 4 મોટી ચમચી (લોટ બાંધવા માટે, દૂધ એકદમ ઠંડુ હોવું જોઈએ)
- એલચી પાવડર: 1/2 નાની ચમચી (સરસ સુગંધ અને ફ્લેવર માટે)
- સફેદ તલ અથવા સમારેલી બદામ-પિસ્તા: 1 મોટી ચમચી (ગાર્નિશિંગ માટે)
- મીઠું: 1 કપ (માત્ર કઢાઈમાં પાથરવા માટે – બેકિંગ પ્રક્રિયા માટે)
- બિસ્કિટ બનાવવાની ક્રમશઃ પદ્ધતિ (Step-by-Step Method)
1. ડ્રાય સામગ્રીનું મિશ્રણ અને મોણ આપવાની રીત
સૌપ્રથમ એક મોટો અને પહોળો બાઉલ અથવા કથરોટ લો. તેમાં ૧.૫ કપ ઘઉંનો લોટ અને ૨ ચમચી સોજી ઉમેરો. સોજી ઉમેરવાથી બિસ્કિટ અંદરથી એકદમ ખસ્તા બને છે અને લાંબા સમય સુધી નરમ પડતા નથી. હવે તેમાં ફ્લેવર માટે અડધી ચમચી એલચી પાવડર ઉમેરો. જો તમને વેનીલા ફ્લેવર ગમતો હોય તો તમે એલચીને બદલે વેનીલા એસેન્સ પણ વાપરી શકો છો. આ બધી સૂકી સામગ્રીને સરસ રીતે મિક્સ કરી લો અથવા ચાળણીથી ચાળી લો જેથી બધું એકસરખું ભળી જાય.
હવે આ મિશ્રણમાં અડધો કપ ઓગળેલું ઘી અથવા માખણ ઉમેરો. યાદ રાખો, બિસ્કિટને ક્રિસ્પી બનાવવાનું મુખ્ય રહસ્ય આ મોણ (ઘી) જ છે. ઘી ઉમેર્યા પછી હળવા હાથે લોટને મિક્સ કરો. લોટને બંને હાથની હથેળીઓ વચ્ચે ઘસીને એવો તૈયાર કરો કે જેથી ઘી લોટના કણેકણમાં ભળી જાય. જ્યારે તમે આ લોટને મુઠ્ઠીમાં ભેગો કરો અને તે લાડુની જેમ બંધાઈ જાય, તો સમજી લેવું કે મોણનું માપ એકદમ પરફેક્ટ છે. જો લોટ વરાઈ જતો હોય, તો એકાદ ચમચી ઘી વધુ ઉમેરી શકાય.
2. પરફેક્ટ કણક (લોટ) બાંધવો
હવે મોણવાળા લોટમાં અડધો કપ દળેલી ખાંડ ઉમેરો અને ફરીથી મિક્સ કરો. ખાંડ ઓગળવાને બદલે દળેલી વાપરવાથી બિસ્કિટની ટેક્સચર સરસ આવે છે. હવે લોટ બાંધવા માટે ૩-૪ ચમચી એકદમ ઠંડુ દૂધ અથવા પાણી લો. ચમચી ચમચી કરીને દૂધ ઉમેરતા જાઓ અને લોટને માત્ર એકસાથે ભેગો (bind) કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
અહીં ખાસ ધ્યાન રાખવાનું છે કે આ લોટને આપણે રોટલી કે પૂરીના લોટની જેમ મસળવાનો (knead) નથી. જો તમે લોટને વધુ પડતો ગૂંથશો તો લોટમાં ગ્લુટેન સક્રિય થઈ જશે અને બિસ્કિટ ક્રિસ્પી બનવાને બદલે ચવ્વડ કે કડક પૂરી જેવા બની જશે. કણક એકદમ કઠણ અને સહેજ કરકરો હોવો જોઈએ.
3. બિસ્કિટને આકાર આપવો
તૈયાર થયેલા કણકને બે સરખા ભાગમાં વહેંચી લો. હવે એક ભાગ લો અને તેને પાટલા પર હળવા હાથે દબાવીને થોડો જાડો વણી લો. આ પૂરી સામાન્ય રોટલી કરતાં ૩ થી ૪ ગણી જાડી હોવી જોઈએ. વણતી વખતે જો કિનારીઓ ફાટે તો ચિંતા ન કરવી, કારણ કે તે કઠણ લોટની નિશાની છે.
હવે ઘરમાં રહેલા કૂકી કટર, નાના વાટકા, અથવા બોટલના ગોળ ઢાંકણની મદદથી બિસ્કિટને ગોળ કે ચોરસ આકારમાં કાપી લો. વધારાનો લોટ કાઢીને ફરીથી કણકમાં ભેગો કરી દો. બિસ્કિટ દેખાવમાં સુંદર લાગે તે માટે તમે છરીની પાછળની બાજુથી તેના પર આડી-ઊભી હળવી રેખાઓ પાડીને ચેક્સ અથવા ડાયમંડ ડિઝાઇન બનાવી શકો છો. આ સમયે બિસ્કિટની ઉપર થોડા સફેદ તલ અથવા બદામની કતરણ લગાવીને હળવા હાથે દબાવી દો.
4. પ્રી-હીટિંગ અને બેકિંગની પ્રક્રિયા (ઓવન વિના)
તમે ઓવન વગર બેક કરી રહ્યા છો, તેથી દેશી ઓવન તૈયાર કરવું પડશે. એક મોટા અને ભારે તળિયાવાળા તપેલા અથવા કઢાઈમાં તળિયે એક કપ સાદું મીઠું પાથરી દો. (આ મીઠાનો ઉપયોગ તમે વારંવાર બેકિંગ માટે કરી શકો છો). તેની બરોબર વચ્ચે એક નાનું સ્ટેન્ડ અથવા વાટકી ઊંધી મૂકો. હવે કઢાઈને ઢાંકીને મધ્યમ આંચ પર ૧૦ મિનિટ માટે ગરમ (Pre-heat) થવા દો.
આ દરમિયાન, એક સ્ટીલ કે એલ્યુમિનિયમની પ્લેટ લો અને તેને ઘી લગાવીને સરસ રીતે ગ્રીસ કરી લો. તૈયાર કરેલા બિસ્કિટને આ પ્લેટમાં થોડા-થોડા અંતરે ગોઠવો, કારણ કે બેક થયા પછી બિસ્કિટ થોડા ફૂલશે. હવે સાવધાનીપૂર્વક કઢાઈનું ઢાંકણ ખોલીને આ બિસ્કિટવાળી પ્લેટને સ્ટેન્ડ પર મૂકો. કઢાઈને ફરીથી ચુસ્તપણે ઢાંકી દો જેથી વરાળ બહાર ન જાય.
આંચને એકદમ ધીમી (Low flame) કરી દો અને બિસ્કિટને ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ માટે બેક થવા દો. આશરે ૧૫ મિનિટ પછી ચેક કરો, જો નીચેની બાજુ આછો ગુલાબી કે ગોલ્ડન કલર આવી ગયો હોય, તો ચીપિયાની મદદથી બધા બિસ્કિટને હળવેથી પલટાવી દો. બીજી બાજુ પણ ૫ મિનિટ માટે ધીમા તાપે બેક થવા દો. બંને બાજુ સરસ સુવર્ણ રંગ આવી જાય એટલે ગેસ બંધ કરી દો.
સ્વાદિષ્ટ બિસ્કિટ પીરસવા અને સંગ્રહ કરવાની રીત
જ્યારે બિસ્કિટ ગરમ હશે ત્યારે તે ખૂબ જ નરમ (Soft) લાગશે. આ જોઈને એમ ન સમજતા કે તે કાચા છે. ગરમ બિસ્કિટને અડક્યા વગર પ્લેટમાં જ રહેવા દો. જેમ-જેમ તે રૂમ ટેમ્પરેચર પર ઠંડા થશે, તેમ-તેમ તે એકદમ કડક અને ક્રિસ્પી (Khasta) બની જશે.
એકવાર બિસ્કિટ સંપૂર્ણપણે ઠંડા થઈ જાય એટલે તેને ચા સાથે ગરમાગરમ સર્વ કરો. આ બિસ્કિટને તમે કોઈપણ કાચની કે પ્લાસ્ટિકની હવાચુસ્ત (Air-tight) બરણીમાં ભરીને એક મહિના સુધી સુરક્ષિત રાખી શકો છો. તે બગડતા નથી અને તેનો સ્વાદ પણ એવો જ તાજો રહે છે.
સ્વાદિષ્ટ અને પરફેક્ટ બિસ્કિટ બનાવવા માટેની ખાસ ટિપ્સ (Important Tips)
લોટની પસંદગી: બિસ્કિટ માટે લોટ બહુ ઝીણો ન હોય તો વધુ સારું. જો લોટ બહુ ઝીણો હોય તો સોજીનું પ્રમાણ એક ચમચી વધારી શકાય.
મોણનું મહત્વ: ઘી અથવા માખણનો જ ઉપયોગ કરો, તેલ વાપરવાથી બિસ્કિટમાં બેકરી જેવી ખસ્તા ટેક્સચર નહીં આવે.
ધીમી આંચ: બેકિંગ હંમેશા એકદમ ધીમા તાપે જ કરવું. જો આંચ ફાસ્ટ હશે તો બિસ્કિટ બહારથી બળી જશે અને અંદરથી કાચા અને ચીકણા રહેશે.
ઠંડુ દૂધ: લોટ બાંધવા માટે ગરમ કે નવશેકું દૂધ ક્યારેય ન વાપરવું, તેનાથી ખાંડ ઓગળી જશે અને લોટ ઢીલો થઈ જશે
