એક જ રિડિંગ પર આધાર ન રાખો: બ્લડ શુગર હાઈ હોય ત્યારે શું તાત્કાલિક કરવું અને શું ટાળવું?
આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં અનિયમિત આહારશૈલી, માનસિક તણાવ, શારીરિક શ્રમનો અભાવ અને ડાયાબિટીસની અનિયમિત દવાઓને કારણે શરીરમાં બ્લડ સુગરનું સ્તર અચાનક વધી જવાની સમસ્યા સામાન્ય બનતી જાય છે. સામાન્ય રીતે આહાર, દવાઓ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ કે કોઈ ચેપને કારણે ગ્લુકોઝ લેવલમાં થોડીઘણી વધઘટ થતી રહે છે, પરંતુ જો બ્લડ સુગરનું રીડિંગ અસાધારણ રીતે ઘણું વધારે એટલે કે ૨૭૮ mg/dL સુધી પહોંચી જાય, તો તે અત્યંત ચિંતાજનક સાબિત થઈ શકે છે.
જો તમારું અથવા તમારા પરિવારના કોઈ સભ્યનું બ્લડ સુગર લેવલ અચાનક ૨૭૮ સુધી વધી જાય, તો આ સ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ અને કઈ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે? આ અંગે મુંબઈના પરેલ સ્થિત ગ્લેનીગલ્સ હોસ્પિટલના અગ્રણી ફિઝિશિયન અને ડાયાબિટીસ નિષ્ણાત ડૉ. આરતી ઉલ્લાલે મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું છે. ડૉ. આરતી ઉલ્લાલના મતે, ૨૭૮ mg/dL નું બ્લડ સુગર લેવલ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઊંચું છે અને દર્દી ‘હાઈપરગ્લાયકેમિઆ’ (Hyperglycemia) ની ગંભીર સ્થિતિમાં છે.
પહેલું પગલું: રીડિંગની પુષ્ટિ અને તાત્કાલિક સાવચેતી
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર એક જ રીડિંગથી કોઈપણ આખરી નિષ્કર્ષ પર ન પહોંચવું જોઈએ, પરંતુ આટલા ઊંચા આંકડાને હળવાશથી પણ ન લેવો જોઈએ. સૌપ્રથમ વ્યક્તિના શારીરિક લક્ષણો અને ડાયાબિટીસના જૂના ઇતિહાસની તપાસ કરવા ઉપરાંત ગ્લુકોઝ મીટરથી બ્લડ સુગરનું રીડિંગ ફરીથી માપવું જરૂરી છે. પુનઃ પરીક્ષણ માટે તમારા હાથને સાબુથી સારી રીતે ધોઈને કોરા કરી લો અને નવી ટેસ્ટ સ્ટ્રીપનો ઉપયોગ કરો.
આ સ્થિતિમાં તાત્કાલિક કરવા જેક બાબતોમાં હાઇડ્રેશન જાળવવાનો સમાવેશ થાય છે. જો તમારા ડૉક્ટરે તમને પાણી ઓછું પીવાની ખાસ કોઈ તબીબી સલાહ ન આપી હોય, તો શરીરમાંથી કચરો બહાર કાઢવા અને હાઇડ્રેટ રહેવા માટે પુષ્કળ પ્રમાણમાં પાણી પીઓ. આ સમયે તમામ પ્રકારની મીઠાઈઓ, ગળી ચીજો અને સુગરયુક્ત પેય પદાર્થોનું સેવન સંપૂર્ણપણે ટાળવું જોઈએ. ડૉક્ટરના નિર્દેશો મુજબ નિયમિત અંતરાલે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ચેક કરતા રહો અને જો રીડિંગ સતત ઊંચા રહે અથવા અસ્વસ્થતા વર્તાય તો તુરંત તબીબી સહાય લો.
ક્યારે ગણવી મેડિકલ ઇમરજન્સી? (ખતરાની ઘંટી)
ડૉ. આરતી ઉલ્લાલ ચેતવણી આપે છે કે જો બ્લડ સુગર વધવાની સાથે-સાથે તમને વધુ પડતી તરસ લાગવી, વારંવાર પેશાબ થવો, ઉલટી થવી, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, અત્યંત થાક, બેચેની, મૂંઝવણ, સુસ્તી કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો અનુભવાય, તો જરાય વિલંબ કર્યા વિના હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
ખાસ કરીને ટાઇપ-૧ ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓએ ‘ડાયાબિટીક કીટોએસિડોસિસ’ (DKA) ના લક્ષણો પ્રત્યે સૌથી વધુ સતર્ક રહેવું પડે છે. વધુમાં, જ્યારે બ્લડ સુગર આટલું ઊંચું હોય ત્યારે કસરત કરવી હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. જો શરીરમાં કીટોન્સ હાજર હોય અથવા તબિયત સારી ન લાગતી હોય તો કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક કસરત ટાળવી જોઈએ. આ સમયે વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટવાળો ખોરાક ખાવાથી સ્થિતિ વધુ બગડી શકે છે.
જાતે દવા લેવાનું ટાળો અને અચાનક સુગર વધવાના કારણો
ઘણા લોકો બ્લડ સુગર હાઈ થતાં જ જાતે જ વધારાની ડાયાબિટીસની ગોળીઓ કે ઇન્સ્યુલિનનો ડોઝ લઈ લેતા હોય છે, જે ખૂબ જ જોખમી છે. જો તમારા ડૉક્ટરે અગાઉથી કોઈ ચોક્કસ ‘કરેક્શન ડોઝ’ (Correction Dose) લખી ન આપ્યો હોય, તો ક્યારેય જાતે વધારાની દવા ન લો. જાતે દવા લેવાથી બ્લડ સુગર લેવલ ખતરનાક સ્તરે અચાનક નીચે પણ જઈ શકે છે, જે હાઇપોગ્લાયકેમિઆનું કારણ બને છે.
બ્લડ સુગર અચાનક ૨૭૮ કે તેથી વધુ વધી જવા પાછળ અનેક પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે, જેમાં કોઈ ગંભીર બીમારી કે ચેપ, શારીરિક કે માનસિક તણાવ, સમયસર દવા લેવાનું ભૂલી જવું, આહારમાં અનિયમિતતા, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ અથવા સ્ટેરોઇડ્સ જેવી ચોક્કસ દવાઓનો ઉપયોગ મુખ્ય છે. જો તમારું બ્લડ સુગર સતત આ સ્તરની આસપાસ રહેતું હોય, તો તરત જ ડૉક્ટરને મળીને ફાસ્ટિંગ, પીપી (ભોજન પછીના) રીડિંગ્સ અને એચબીએવનસી (HbA1c) ટેસ્ટ કરાવીને સારવાર યોજનામાં ફેરફાર કરાવવો અત્યંત આવશ્યક છે.
