હવે પેટ્રોલમાં ૩૦ ટકા સુધી એથેનોલ ભેળવવામાં આવશે: જાણો શું છે સરકારનો માસ્ટર પ્લાન અને સામાન્ય જનતા પર તેની અસર
ભારત સરકાર દેશના ઊર્જા ક્ષેત્રને આત્મનિર્ભર બનાવવા અને પર્યાવરણની સુરક્ષા કાજે સતત મોટા અને દીર્ઘકાલીન નિર્ણયો લઈ રહી છે. આ દિશામાં એક મોટું કદમ ઉઠાવતા સરકારે હવે પેટ્રોલમાં એથેનોલ (Ethanol) ના મિશ્રણને તબક્કાવાર વધારીને ૩૦ ટકા સુધી લઈ જવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નીતિ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મોંઘા અખાતી દેશોના ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો, દેશનો બળતણ ખર્ચ ઓછો કરવાનો અને ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો છે.
હાલમાં ભારતના મોટાભાગના રાજ્યો અને શહેરોમાં ૨૦ ટકા એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ એટલે કે E20 ઈંધણનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. પરંતુ હવે કેન્દ્ર સરકાર તેનાથી પણ આગળ વધીને વધુ માત્રામાં એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (મિશ્રણ) કરવા માટે સત્તાવાર બ્લુપ્રિન્ટ સાથે તૈયાર છે.
શું છે સરકારના નવા સ્ટાન્ડર્ડ્સ? (E22 થી E30 નો પ્રવાસ)
સરકારે ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને પેટ્રોલમાં એથેનોલના મિશ્રણ માટે નવા ટેકનિકલ માપદંડો નક્કી કર્યા છે. આ નવા સ્ટાન્ડર્ડ્સમાં E22, E25, E27 અને E30 જેવા ઈંધણ મિશ્રણનો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય ભાષામાં આ નામો પાછળનું ગણિત અને વિજ્ઞાન સમજવું ખૂબ જ સરળ છે:
E22: આ ઈંધણમાં ૨૨% એથેનોલ અને ૭૮% શુદ્ધ પેટ્રોલ હશે.
E25: આમાં ૨૫% એથેનોલ અને ૭૫% પેટ્રોલનું મિશ્રણ કરવામાં આવશે.
E27: આ સ્તરે પેટ્રોલમાં ૨૭% એથેનોલ અને ૭૩% પેટ્રોલ રહેશે.
E30: આ સરકારનો અંતિમ લક્ષ્યાંક છે, જેમાં ૩૦% એથેનોલ અને માત્ર ૭૦% શુદ્ધ પેટ્રોલ હશે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે સરકાર એકાએક કોઈ મોટો ફેરફાર કરવાને બદલે, ધીમે-ધીમે અને ખૂબ જ સુનિયોજિત રીતે પેટ્રોલમાં એથેનોલની માત્રા વધારવા જઈ રહી છે જેથી વાહનોના એન્જિન પર તેની વિપરીત અસર ન પડે.
BIS (બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ) એ નક્કી કર્યા કડક નિયમો
કોઈપણ નવા ઈંધણને બજારમાં ઉતારતા પહેલાં તેના સુરક્ષા અને ગુણવત્તાના માપદંડો નક્કી કરવા અનિવાર્ય હોય છે. આ મોટા ફેરફાર માટે ભારતની સર્વોચ્ચ માનક સંસ્થા BIS (Bureau of Indian Standards) દ્વારા આ તમામ નવા ફ્યુઅલ મિક્સ માટેના ટેકનિકલ નિયમો, પ્રોટોકોલ અને ગાઈડલાઈન્સ જાહેર કરી દેવામાં આવી છે.
BIS દ્વારા નિયમો સ્પષ્ટ કરી દેવાયા હોવાથી હવે દેશની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (જેમ કે IOCL, BPCL, HPCL) અને તમામ વાહન ઉત્પાદક કંપનીઓ (Automobile Manufacturers) ને ભવિષ્યના ઈંધણની ચોક્કસ દિશા મળી ગઈ છે. કાર અને બાઇક બનાવતી કંપનીઓ હવે અગાઉથી જ એવા એન્જિનનું સંશોધન અને ઉત્પાદન શરૂ કરી શકશે જે ૩૦ ટકા સુધીના એથેનોલ મિશ્રણને સરળતાથી સહન કરી શકે અને લાંબા ગાળે ખરાબ ન થાય.
શું અત્યારે જ બજારમાં E30 પેટ્રોલ મળવા લાગશે?
અહીં સામાન્ય વાહન ચાલકો માટે એ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે આ યોજના આવતીકાલથી જ દેશભરમાં લાગુ થવા જઈ રહી નથી. અત્યારે ભારતના પેટ્રોલ પંપો પર મુખ્યત્વે E20 ઈંધણ જ ઉપલબ્ધ છે. સરકારે અત્યારે જે નિયમો બહાર પાડ્યા છે તે વાસ્તવમાં ભવિષ્યનો એક ‘રોડમેપ’ છે. આ આયોજન દ્વારા સરકારે માત્ર એક દિશા નક્કી કરી છે કે આગામી વર્ષોમાં તબક્કાવાર રીતે એથેનોલનું પ્રમાણ કેવી રીતે વધારવામાં આવશે, જેથી ઉદ્યોગો અને ગ્રાહકો બંને આ બદલાવ માટે માનસિક અને ટેકનિકલ રીતે તૈયાર થઈ શકે.
કેન્દ્ર સરકાર આટલો મોટો બદલાવ કેમ કરી રહી છે?
પેટ્રોલમાં એથેનોલ ભેળવવા પાછળ સરકારના મુખ્ય ત્રણ મજબૂત આર્થિક અને પર્યાવરણીય કારણો છે:
૧. અબજો રૂપિયાના વિદેશી હૂંડિયામણની બચત
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૮૦ થી ૮૫ ટકા કાચું તેલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. આના માટે દેશે દર વર્ષે લાખો કરોડ રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે, જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર મોટો બોજો છે. જો પેટ્રોલમાં ૩૦ ટકા એથેનોલ ભેળવવામાં સફળતા મળે, તો ભારતનો તેલ આયાત ખર્ચ સીધો ૩૦ ટકા જેટલો ઘટી શકે છે, જેનાથી બચેલા નાણાં દેશના વિકાસ કાર્યોમાં વાપરી શકાશે.
૨. ભારતીય ખેડૂતોની આવકમાં મોટો વધારો
એથેનોલ એ કોઈ કેમિકલ કે ખનિજ નથી, પરંતુ તે જૈવિક કચરા અને પાકમાંથી બને છે. તે મુખ્યત્વે શેરડીના રસ, મોલાસીસ (શેરડીની રસી), બગડેલા અનાજ અને મકાઈ જેવા પાકમાંથી આથો લાવીને (Fermentation) તૈયાર કરવામાં આવે છે. એથેનોલની માંગ વધશે એટલે સીધો ફાયદો દેશના અન્નદાતા એવા ખેડૂતોને થશે, કારણ કે ઓઈલ કંપનીઓ સીધી ખેડૂતો પાસેથી આ પાક ખરીદશે અને તેનાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત બનશે.
૩. પર્યાવરણની જાળવણી અને પ્રદૂષણમાં ઘટાડો
શુદ્ધ પેટ્રોલની સરખામણીમાં એથેનોલ ઘણું સ્વચ્છ બળતણ માનવામાં આવે છે. જ્યારે વાહનોમાં એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ બળે છે, ત્યારે કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને અન્ય હાનિકારક વાયુઓનું ઉત્સર્જન ખૂબ ઓછું થાય છે. આનાથી મોટા શહેરોમાં વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યા હળવી કરવામાં મદદ મળશે.
તમારા વાહન પર આ નવા ઈંધણની શું અસર થશે?
આ સિક્કાની બીજી બાજુ એ પણ છે કે એથેનોલની માત્રા વધવાથી વાહનોની કામગીરી પર અસર પડી શકે છે. એથેનોલમાં શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતાં ઓછી ઉર્જા (Energy Density) હોય છે, જેના કારણે વધુ એથેનોલવાળા ઈંધણથી ગાડીની એવરેજ કે માઈલેજમાં સામાન્ય ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે.
બીજું મહત્વનું કારણ એ છે કે એથેનોલ પ્રકૃતિમાં હાઈગ્રોસ્કોપિક (ભેજ શોષી લેનારું) હોય છે. જૂની ગાડીઓના એન્જિન અને ઈંધણની પાઈપો સામાન્ય પેટ્રોલ માટે બનેલી હોય છે, તેથી જો તેમાં વધુ એથેનોલવાળું પેટ્રોલ નાખવામાં આવે તો એન્જિનના પ્લાસ્ટિક અને રબરના ભાગો તેમજ મેટલ બોડીને કાટ લાગવાનું કે નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે. આ જ કારણે, ભવિષ્યમાં ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓએ ફરજિયાતપણે ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન’ (Flex-Fuel Engines) બનાવવા પડશે, જે કોઈપણ અડચણ વગર ઊંચા એથેનોલ મિશ્રણ પર પણ વર્ષો સુધી સુચારુ રૂપે ચાલી શકે.
