EV સેક્ટરમાં ભારતની ઉડાનથી ચીન અકળાયું: WTOમાં ફરિયાદ અને પર્યાવરણનું કડવું સત્ય
ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) નું બજાર હાલમાં એક ઐતિહાસિક પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. જ્યાં એક તરફ દેશમાં EV ના વેચાણમાં જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે, ત્યાં બીજી તરફ પાડોશી દેશ ચીન ભારતની આ પ્રગતિથી અકળાઈને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ઘેરાબંધી શરૂ કરી ચૂક્યું છે.
સપ્ટેમ્બર 2025: EV વેચાણમાં રેકોર્ડ વૃદ્ધિ
ફેડરેશન ઓફ ઓટોમોબાઈલ ડીલર્સ એસોસિએશન (FADA) ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, સપ્ટેમ્બર 2025 માં પેસેન્જર ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું રિટેલ વેચાણ વધીને 15,329 યુનિટ્સ પર પહોંચી ગયું છે, જે ગયા વર્ષે સમાન મહિનામાં માત્ર 6,191 યુનિટ્સ હતું. દ્વિચક્રી ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના વેચાણમાં પણ 15% નો મજબૂત ઉછાળો નોંધાયો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકારની PM E-DRIVE અને FAME જેવી પ્રોત્સાહક યોજનાઓએ આ સેક્ટરને નવી ગતિ આપી છે.
ચીનની WTOમાં ધા અને રોકાણ પર કડકાઈ
ભારતની આ રફ્તાર જોઈને ચીને વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન (WTO) માં ભારત વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવી છે. ચીનનો આરોપ છે કે ભારતની પ્રોડક્શન લિન્ક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને આયાતી સામાન (ખાસ કરીને ચીની ઉત્પાદનો) સામે ભેદભાવ રાખે છે.
એટલું જ નહીં, ચીને તેની કંપનીઓને ભારતમાં રોકાણ કરવાનું ટાળવા સલાહ આપી છે. તેની સીધી અસર MG મોટર જેવી બ્રાન્ડ્સ પર દેખાઈ રહી છે, જેની વિસ્તરણ યોજનાઓની ભારત સરકાર દ્વારા કડક તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. હાલમાં, ભારત તેની લિથિયમ-આયન બેટરીની જરૂરિયાતો માટે 85% ચીન પર નિર્ભર છે, જેને ભારત સરકાર વ્યાપારિક અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા માટે મોટું જોખમ માને છે.
શું EV ખરેખર ‘ગ્રીન’ છે? સ્ત્રોતોનો ચોંકાવનારો ખુલાસો
સ્ત્રોતોમાં સામેલ એક વ્યાપક વિશ્લેષણ EV ની ‘ગ્રીન’ છબી પર સવાલ ઉઠાવે છે. સંશોધન મુજબ:
- ઉત્સર્જનનું જોખમ: અંદાજ છે કે વર્ષ 2050 સુધીમાં 150 મિલિયન ઇલેક્ટ્રિક કારને કારણે થતું CO2 ઉત્સર્જન લગભગ 600 MT થી વધુ હોઈ શકે છે, જે પેટ્રોલ કાર (412 MT) ની સરખામણીમાં ઘણું વધારે છે.
- બેટરી નિર્માણ: EV થી થતા ઉત્સર્જનનું મુખ્ય કારણ બેટરી બનાવવાની પ્રક્રિયા છે, જે એકલી લગભગ 379 MT CO2-e વાયુઓ ઉત્સર્જિત કરે છે.
- ઊર્જાની ભારે માંગ: આ વાહનો ચલાવવા માટે જરૂરી વીજ ઉત્પાદન અને બેટરી ચાર્જિંગ માટે લગભગ 85 નવા પાવર પ્લાન્ટ્સની જરૂર પડશે, જે પર્યાવરણીય ખર્ચમાં વધુ વધારો કરી શકે છે.
ભારતની નવી વ્યૂહરચના: ક્રિટિકલ મિનરલ્સ મિશન
ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારત સરકાર ટૂંક સમયમાં ‘નેશનલ ક્રિટિકલ મિનરલ્સ મિશન’ (CMM) લોન્ચ કરવા જઈ રહી છે. ભારત પાસે લગભગ 5.9 મિલિયન ટન લિથિયમનો ભંડાર (જેમ કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં) તો છે, પરંતુ તેના નિષ્કર્ષણ (Extraction) માટે જરૂરી ટેકનોલોજીની અછત છે. આ મિશન હેઠળ સરકાર ઘરેલું ખાણકામ, શુદ્ધિકરણ અને રિસાયક્લિંગ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરશે જેથી ભવિષ્યમાં ચીની ‘હથિયાર’ (ખનિજોનો પુરવઠો અટકાવવો) નો સામનો કરી શકાય.
ભારતની EV સફર માત્ર પ્રદૂષણ ઘટાડવાની પડકાર નથી, પરંતુ તે વ્યાપારિક અને આર્થિક સુરક્ષાની લડાઈ પણ છે. જ્યાં ટેકનોલોજીના વિકાસથી બેટરી નિર્માણને ઓછું કાર્બન-સઘન બનાવવાની જરૂર છે, ત્યાં ચીનના એકાધિકારને તોડવો એ ભારતના ‘વિકસિત ભારત 2047’ ના લક્ષ્ય માટે અનિવાર્ય છે.
