ભારત-ઈયુ વેપાર સમજૂતી: 27 જાન્યુઆરીએ હસ્તાક્ષરની તૈયારી, પરંતુ ઓટો ક્ષેત્રે ‘પ્રતિબંધિત’ સોદાની ચેતવણી
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે લાંબા સમયથી પ્રતિક્ષિત મુક્ત વેપાર સમજૂતી (FTA) ને 27 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી શિખર સંમેલનમાં અંતિમ ઓપ આપવામાં આવી શકે છે. આ ઐતિહાસિક પ્રસંગે યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેન અને યુરોપિયન કાઉન્સિલના પ્રમુખ એન્ટોનિયો કોસ્ટા ભારત આવે તેવી શક્યતા છે, જ્યાં તેઓ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે આ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરશે. જોકે, આ મહત્વપૂર્ણ સોદા પહેલા ઓટોમોબાઈલ સેક્ટરે કેટલીક ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે.
પ્રતિબંધો અને ક્વોટા પર ACEA ની ચેતવણી
યુરોપિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (ACEA), જે BMW, મર્સિડીઝ-બેન્ઝ અને ફેરારી જેવી 17 અગ્રણી કંપનીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેણે ચેતવણી આપી છે કે હાલની વાટાઘાટોની પદ્ધતિ “પ્રતિબંધિત” સમજૂતી તરફ દોરી શકે છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે જો સમજૂતી ક્વોટા, લાયસન્સિંગ પ્રણાલી અને બજાર વિભાજનના નિયમોથી પ્રભાવિત થશે, તો તેના ફાયદાઓ મેળવવા મુશ્કેલ બની જશે. ACEA એ તેના બદલે ઓટો પાર્ટ્સ પરના ટેરિફને સંપૂર્ણપણે હટાવવાનો આગ્રહ કર્યો છે, જેથી ભારત અને યુરોપ બંનેમાં ઉત્પાદન હિતોને વેગ મળે.
ચીની કંપનીઓના ‘બેકડોર’ પ્રવેશનો ડર
બીજી એક મોટી ચિંતા સ્પર્ધાને લઈને છે. BMW જેવી કંપનીઓએ ચેતવણી આપી છે કે ચીની કાર ઉત્પાદકો આ સમજૂતીનો લાભ લઈને ‘બેકડોર’ થી ભારતીય બજારમાં ઘૂસણખોરી કરી શકે છે. BMW ગ્રુપ ઈન્ડિયાના પ્રેસિડેન્ટ હરદીપ સિંહ બરારે સૂચન કર્યું છે કે સમજૂતી હેઠળ માત્ર એક નિશ્ચિત કિંમત (જેમ કે 20,000 થી 30,000 યુરો) થી ઉપરના વાહનોને જ લાભ મળવો જોઈએ, જેથી લક્ઝરી સેગમેન્ટને ફાયદો થાય અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને નુકસાન ન પહોંચે. ભારતીય સ્થાનિક કંપનીઓએ પણ સરકાર પાસે કડક ‘વેલ્યુ-એડિશન’ ધોરણોની માંગ કરી છે જેથી ચીની ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ના પ્રવેશને રોકી શકાય.
કિંમતો અને માંગ પર અસર
મર્સિડીઝ-બેન્ઝ ઈન્ડિયાના એમડી અને સીઈઓ સંતોષ અય્યરના જણાવ્યા અનુસાર, FTA થી માંગમાં તો વધારો થશે, પરંતુ કિંમતોમાં ભારે ઘટાડાની અપેક્ષા રાખવી એ એક “ભ્રમણા” છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતમાં વેચાતી 95% મર્સિડીઝ કાર સ્થાનિક સ્તરે નિર્મિત થાય છે, જેના પર પહેલાથી જ ઓછો ટેક્સ લાગે છે, તેથી આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડાની અંતિમ કિંમતો પર ન્યૂનતમ અસર પડશે. જોકે, તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે આ સમજૂતી ભારતને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનનું વ્યૂહાત્મક કેન્દ્ર બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
બિન-ટેરિફ અવરોધો અને પડકારો
જેફરીઝના એક અહેવાલ મુજબ, ભારત માટે કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મેિકનિઝમ (CBAM) જેવા બિન-ટેરિફ અવરોધો એક મોટો પડકાર બની રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં ભારતીય નિકાસને અસર કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે કૃષિ અને ડેરી જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને આ સમજૂતીના વ્યાપમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે, કારણ કે ભારતમાં લગભગ 44% કાર્યબળ આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે.
આ સમજૂતી ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેનના શબ્દોમાં “તમામ સોદાઓની જનની” (mother of all deals) હોઈ શકે છે, જે લગભગ બે અબજ લોકોના બજારને જોડશે. જ્યાં તે ટેકનિકલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રો માટે નવા દ્વારા ખોલશે, ત્યાં ઓટો સેક્ટર માટે તેની સફળતા એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે વાટાઘાટોમાં ક્વોટા અને લાયસન્સિંગ જેવા પ્રતિબંધોને કેટલી ચતુરાઈથી હટાવવામાં આવે છે.
