ડીઝલ કારની માઈલેજ પેટ્રોલ કરતા વધારે કેમ? જાણો તેની પાછળનું વિજ્ઞાન અને મુખ્ય કારણો
જ્યારે પણ નવી ગાડી ખરીદવાની વાત આવે છે, ત્યારે ‘માઈલેજ’ સૌથી મોટો પ્રશ્ન હોય છે. અવારનવાર એ જોવામાં આવ્યું છે કે ડીઝલ કાર પેટ્રોલની સરખામણીએ ઘણી સારી એવરેજ આપે છે. લાંબા અંતરની મુસાફરી અથવા હાઈવે ડ્રાઈવ માટે તેને વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે. સ્ત્રોતો અનુસાર, તેની પાછળ માત્ર એન્જિનનું કદ જ નહીં, પરંતુ ઈંધણની ઊર્જા ઘનતા અને એન્જિનની ટેકનોલોજી મુખ્ય કારણો છે.
1. ડીઝલ ઈંધણમાં વધુ ઊર્જા
ડીઝલ કારની સારી માઈલેજનું સૌથી મોટું કારણ ડીઝલ ઈંધણમાં છુપાયેલી ઊર્જા છે. પેટ્રોલની સરખામણીમાં ડીઝલમાં પ્રતિ લિટર લગભગ 13% થી 15% વધુ ઊર્જા હોય છે. ટેકનિકલ રીતે, ડીઝલમાં 38.8 MJ/લિટર ઊર્જા હોય છે, જ્યારે પેટ્રોલમાં માત્ર $34.8$ MJ/લિટર હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે ડીઝલનું દરેક ટીપું પેટ્રોલ કરતા વધુ પાવર પેદા કરે છે.
2. ઉચ્ચ કમ્પ્રેશન રેશિયો (Compression Ratio)
એન્જિનની કાર્યક્ષમતા તેના કમ્પ્રેશન રેશિયો પર આધારિત છે. પેટ્રોલ એન્જિન સામાન્ય રીતે $8:1$ થી $12:1$ ના કમ્પ્રેશન પર કામ કરે છે, જ્યારે ડીઝલ એન્જિન 14:1 થી 25:1 સુધીના ઉચ્ચ કમ્પ્રેશન રેશિયોનો ઉપયોગ કરે છે. ઉચ્ચ દબાણને કારણે ઈંધણ વધુ સારી રીતે અને સંપૂર્ણ રીતે સળગે છે, જેનાથી થર્મલ કાર્યક્ષમતા (Thermal Efficiency) વધે છે અને માઈલેજમાં સુધારો થાય છે.
3. કમ્પ્રેશન ઇગ્નિશન ટેકનોલોજી
પેટ્રોલ એન્જિનમાં ઈંધણ સળગાવવા માટે સ્પાર્ક પ્લગની જરૂર હોય છે, પરંતુ ડીઝલ એન્જિન ‘કમ્પ્રેશન ઇગ્નિશન’ ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. આમાં હવાને એટલી બધી દબાવવામાં આવે છે કે તે ગરમ થઈ જાય છે અને તેમાં ઇન્જેક્ટ કરેલું ડીઝલ આપમેળે સળગવા લાગે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઊર્જાનો બગાડ ઓછો થાય છે. આ ઉપરાંત, પેટ્રોલ એન્જિનની જેમ ડીઝલ એન્જિનમાં ‘થ્રોટલિંગ લોસ’ થતો નથી, જેનાથી ઓછા લોડ પર પણ તેની કાર્યક્ષમતા જળવાઈ રહે છે.
4. બહેતર ટોર્ક અને ઓછા RPM
ડીઝલ એન્જિન ઓછા RPM (રિવોલ્યુશન પ્રતિ મિનિટ) પર પણ વધુ ટોર્ક (Torque) પેદા કરે છે. ટોર્ક એ જ તાકાત છે જે ગાડીને આગળ ધપાવે છે. કારણ કે ડીઝલ એન્જિન ઓછી ગતિએ વધુ તાકાત આપે છે, તેથી કાર ચલાવવા માટે એન્જિનની ગતિને બહુ વધારવી પડતી નથી, જેનાથી ઈંધણની બચત થાય છે.
5. હાઈ-પ્રેશર ફ્યુઅલ ઇન્જેક્શન
આધુનિક ડીઝલ એન્જિનમાં ઈંધણને ખૂબ જ ઉચ્ચ દબાણ (જેમ કે 220 બાર) પર ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે. આનાથી ઈંધણ ખૂબ જ નાના કણોમાં વિભાજીત થઈને હવા સાથે સારી રીતે ભળી જાય છે. આ ‘એટોમાઈઝેશન’ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ દહન (Complete Combustion) માં મદદ કરે છે, જેનાથી માઈલેજ વધે છે અને પ્રદૂષણ ઘટે છે.
સ્ત્રોતો અનુસાર, ડીઝલ એન્જિનની થર્મલ કાર્યક્ષમતા લગભગ 45% સુધી હોઈ શકે છે, જ્યારે પેટ્રોલ એન્જિન સામાન્ય રીતે 30% થી 40% ની આસપાસ હોય છે. જોકે પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ભવિષ્ય છે, પરંતુ પરંપરાગત એન્જિનમાં ડીઝલની કાર્યક્ષમતા તેને પેટ્રોલ કરતા લગભગ 25% સુધી આગળ રાખે છે.
