કૂલર ચલાવતી વખતે બારી-દરવાજા બંધ રાખો છો? તો આજથી જ બદલી નાખો આ આદત
જેઠ મહિનાની કાળઝાળ ગરમી અને અસહ્ય બફારામાં જ્યારે સૂરજ આગ ઓકવા લાગે છે, ત્યારે દરેક વ્યક્તિ પોતાના ઘરમાં થોડી ઠંડક અને સુકૂનની શોધ કરે છે. આ ઋતુમાં એર કંડિશનર (AC) તો દરેક વ્યક્તિ અફોર્ડ નથી કરી શકતી, તેથી દેશના મોટાભાગના ઘરોમાં ‘એર કૂલર’ જ ગરમીથી બચવાનો સૌથી મોટો સહારો હોય છે. પરંતુ ઘણીવાર તમે જોયું હશે કે શરૂઆતમાં તો કૂલર બરફ જેવી ઠંડી હવા આપે છે, પણ જેમ-જેમ ગરમી વધે છે, તેમ તે ઠંડી હવા ફેંકવાનું બંધ કરી દે છે. કેટલીકવાર તો કૂલરની સામે બેસવા છતાં એવું લાગે છે કે જાણે માત્ર બફારો અને ગરમ હવા જ બહાર આવી રહી હોય.
કૂલરમાંથી ઠંડી હવા ન આવવા પર લોકો પરેશાન થઈ જાય છે અને સીધા મિકેનિકને બોલાવવાનું વિચારવા લાગે છે. સાથે જ, કૂલરને ઠીક કરવાના ચક્કરમાં તેને દિવસ-રાત સતત ચલાવવામાં આવે છે, જેનાથી રૂમમાં ઠંડક તો નથી થતી, પણ મહિનાના અંતે વીજળીનું મોટું બિલ જરૂર ગજવું ખાલી કરી દે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઘણીવાર સમસ્યા કૂલરના મશીનમાં નહીં, પરંતુ તેને વાપરવાની આપણી રીતમાં હોય છે? હા, આપણી કેટલીક નાની-નાની આદતો કૂલરની કૂલિંગને ઓછી કરી દે છે. સારી વાત એ છે કે કૂલરનું પરફોર્મન્સ સુધારવા માટે તમારે કોઈ ટેકનિશિયનને પૈસા આપવાની કે કોઈ મોંઘી વસ્તુ ખરીદવાની બિલકુલ જરૂર નથી. બસ આપણી આદતોમાં થોડો મામૂલી સુધારો અને સાચી રીતો અપનાવીને તમે તમારા જૂના કૂલરને જ AC જેવું કૂલ બનાવી શકો છો. ચાલો જાણીએ તે 5 સરળ અને અસરકારક રીતો.
1. કૂલર માટે બારી અને દરવાજો ખુલ્લો રાખો (ક્રોસ વેન્ટિલેશન છે જરૂરી)
ઘણા લોકો ACની જેમ જ કૂલર ચલાવતી વખતે પણ રૂમના બધા જ બારી-દરવાજા પૂરેપૂરા બંધ કરી દે છે. જો તમે પણ એવું કરતા હોવ, તો આજે જ આ આદત બદલી નાખો. એસી અને કૂલરના કામ કરવાની રીત બિલકુલ અલગ હોય છે. એસી બંધ રૂમની હવાને જ રિસાયકલ કરીને ઠંડી કરે છે, જ્યારે કૂલર ‘ઇવેપોરેટિવ કૂલિંગ’ (Evaporative Cooling) ના સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે.
કૂલર ત્યારે જ શ્રેષ્ઠ રીતે હવા ઠંડી કરશે જ્યારે રૂમમાં તાજી હવાની અવરજવર (Cross Ventilation) જળવાઈ રહે. જો રૂમ ચારેય બાજુથી બંધ રહેશે, તો કૂલર દ્વારા ફેંકવામાં આવેલી ભેજવાળી હવા (Moisture) રૂમની અંદર જ જમા થતી રહેશે, જેનાથી થોડી જ વારમાં રૂમ ઠંડો થવાને બદલે એક ‘બફારાનો ડબ્બો’ બની જશે. તેથી કૂલર ચલાવતી વખતે રૂમની એક બારી કે દરવાજો થોડો ખુલ્લો જરૂર રાખો, જેથી રૂમની ગરમ અને ઉકળાટવાળી હવા બહાર નીકળી શકે અને કૂલરની તાજી, ઠંડી હવા આખા રૂમમાં સરળતાથી ફેલાઈ શકે.
2. કૂલરનો ફેન ચલાવતા પહેલા પેડ્સને સારી રીતે પલાળી દો
મોટાભાગના લોકો રૂમ ઝડપથી ઠંડો કરવાની ઉતાવળમાં કૂલર પાસે જઈને સૌથી પહેલા પંપ અને ફેન (પંખો) બંને બટન એકસાથે ઓન કરી દે છે. આ રીત બિલકુલ ખોટી છે. જ્યારે કૂલર ઘણા કલાકોથી બંધ પડ્યું હોય છે, ત્યારે તેની ઘાસ અથવા હનીકોમ્બ પેડ્સ પૂરેપૂરા સૂકા અને ગરમ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જો તમે સીધો ફેન ચલાવી દેશો, તો શરૂઆતની 15-20 મિનિટ સુધી કૂલર માત્ર બહારની સૂકી અને ગરમ હવા જ રૂમની અંદર ફેંકશે, જેનાથી રૂમ ઠંડો થવામાં ઘણો સમય લાગશે.
સાચી રીત શું છે? કૂલરનો પંખો ચાલુ કરવાના ઓછામાં ઓછા 10 મિનિટ પહેલા માત્ર પાણીનો પંપ ઓન કરી દો. આનાથી પાણી આખા કૂલરમાં ફરશે અને પેડ્સ સારી રીતે પાણી શોષીને પૂરેપૂરા ભીના અને ઠંડા થઈ જશે. જ્યારે પેડ્સ પૂરેપૂરા ઠંડા થઈ જાય, ત્યાર પછી જ ફેન ચાલુ કરો. આવું કરવાથી કૂલર ઓન થતાં જ પહેલી સેકન્ડથી જ તમને એકદમ ઠંડી અને મજેદાર હવા મળવાની શરૂ થઈ જશે.
3. પંખાની સ્પીડને હંમેશા ફૂલ પર ન રાખો
આપણને એવું લાગે છે કે જો કૂલરના પંખાની સ્પીડ (Fan Speed) ને બિલકુલ હાઈ કે ફૂલ પર રાખીશું, તો રૂમ ખૂબ ઝડપથી ઠંડો થઈ જશે. પરંતુ વિજ્ઞાનનો નિયમ અહીં થોડો અલગ કામ કરે છે. જ્યારે તમે ફેન સ્પીડને બહુ તેજ કરી દો છો, ત્યારે બહારની ગરમ હવા કૂલરના ભીના પેડ્સની વચ્ચેથી ખૂબ ઝડપથી પસાર થઈ જાય છે. હવાની ઝડપ એટલી તેજ હોય છે કે તેને પેડ્સમાં રહેલા પાણીમાંથી ભેજ અને ઠંડક શોષવાનો પૂરો સમય જ નથી મળતો. પરિણામ એ આવે છે કે હવા તેજ તો લાગે છે, પણ તેમાં જોઈએ તેવી ઠંડક નથી હોતી.
આનાથી વિપરિત, જો તમે કૂલરની સ્પીડને મીડિયમ કે લો (ઓછી) પર રાખો છો, તો હવાને પેડ્સની વચ્ચેથી પસાર થવામાં થોડો વધારે સમય મળે છે. આનાથી હવા પાણીના સંપર્કમાં વધુ સમય રહે છે અને સારી રીતે ઠંડી થઈને તમારી પાસે પહોંચે છે. તેથી વધુ સારી કૂલિંગ માટે પંખાને મધ્યમ ગતિ પર જ ચલાવો.
4. જરૂરિયાત પૂરી થવા પર પંપને બંધ કરી દો (વીજળી બચાવો)
દિવસના સમયે જ્યારે તડકો તેજ હોય છે, ત્યારે તો પાણીના પંપને સતત ચાલુ રાખવો જરૂરી હોય છે. પરંતુ રાતના સમયે અથવા જ્યારે તમારો રૂમ પહેલાથી જ ઘણો સારો ઠંડો થઈ ચૂક્યો હોય, ત્યારે તમારે સમજદારી બતાવવી જોઈએ. રૂમ ઠંડો થયા પછી તમે થોડા સમય માટે પાણીનો પંપ બંધ કરી શકો છો અને માત્ર ફેન ચલાવીને ઠંડી હવાની મજા માણી શકો છો.
જેમ કે કૂલરના પેડ્સ પહેલાથી જ પાણીથી પૂરેપૂરા પલાળેલા હોય છે, તેથી તેમાં જમા થયેલો ભેજ આગામી અડધાથી એક કલાક સુધી હવાને ઠંડી રાખવા માટે પૂરતો હોય છે. આ ટ્રિક અપનાવવાથી રૂમમાં જરૂર કરતાં વધારે બફારો પણ નથી વધતો, તમને સૂકી અને આરામદાયક ઠંડક મળે છે અને સાથે જ મોટર બંધ રહેવાથી વીજળીનો વપરાશ પણ ઘણો ઓછો થઈ જાય છે.
5. પેડ્સ અને પાણીની ટાંકીની નિયમિત સફાઈ છે સૌથી જરૂરી
જેમ આપણે સર્વિસિંગ વગર ગાડી પાસેથી સારી પરફોર્મન્સની આશા નથી રાખી શકતા, તેવી જ રીતે ગંદા કૂલર પાસેથી ઠંડી હવાની આશા રાખવી નકામી છે. ઉનાળાના દિવસોમાં હવામાં ખૂબ ધૂળ-માટી ઊડે છે, જે કૂલરના પેડ્સ પર જમા થઈ જાય છે. જ્યારે પેડ્સ પર ધૂળનું જાડું પડ જમા થઈ જાય છે, ત્યારે બહારની હવા તેની આરપાર નથી જઈ શકતી, જેનાથી કૂલરનો હવા ફેંકવાનો પ્રેશર ઓછો થઈ જાય છે. આ સિવાય, ગંદા પેડ્સ પાણીને પણ સારી રીતે શોષી શકતા નથી.
બીજી તરફ, કૂલરની પાણીની ટાંકીમાં નીચે ક્ષાર અને મિનરલ્સ (સ્કેલ)નું એક કઠણ પડ જમા થઈ જાય છે. આ કચરો પાણીના પંપના કાણાને બ્લોક કરી દે છે, જેનાથી પંપ પેડ્સ સુધી પૂરતું પાણી નથી પહોંચાડી શકતો અને મોટર પર વધારાનો લોડ પડે છે. તેથી દર બે અઠવાડિયે એકવાર કૂલરના પેડ્સને ચોખ્ખા પાણીથી ધોવો અને ટાંકીનું ગંદુ પાણી કાઢીને તેને બરાબર સાફ કરો. જો પેડ્સ બહુ વધારે જૂના કે ખરાબ થઈ ગયા છે, તો સીઝનની શરૂઆતમાં જ તેને બદલી નાખવા એ સૌથી વધુ બુદ્ધિમાની છે.
જો બપોરના સમયે ગરમી સહન શક્તિની બહાર થઈ જાય, તો કૂલરની ટાંકીમાં નોર્મલ પાણીની સાથે-સાથે એક ડોલ બરફનું ઠંડું પાણી અથવા કેટલાક આઈસ ક્યુબ્સ (બરફના ટુકડા) નાખી દો. આ નુસખો તમારા સાધારણ કૂલરને પણ થોડી જ મિનિટોમાં મિની-એસી બનાવી દેશે અને તમારો રૂમ શિમલા જેવો ઠંડોગાર થઈ જશે.
તો હવે જ્યારે પણ તમારું કૂલર ઠંડી હવા આપવાનું ઓછું કરે, તો મિકેનિકને ફોન ઘુમાવતા પહેલા આ 5 સરળ ઘરેલું રીતો જરૂર અજમાવી જુઓ. નિયમિત સફાઈ, સાચું વેટિંગ્લેશન અને વાપરવાની સાચી રીત તમારા કૂલરનું આયુષ્ય પણ વધારશે, તમને કડાકાની ઠંડક પણ આપશે અને તમારા વીજળીના બિલને પણ કાબૂમાં રાખશે!
