15 કરોડ ડાઉનલોડ છતાં Seekho App વિવાદોમાં! ‘1 રૂપિયાના ટ્રાયલ’ પાછળનું શું છે કાળું સત્ય?

શું Seekho App ખરેખર સ્કેમ છે? સોશિયલ મીડિયા પર યુઝર્સે વ્યક્ત કર્યો આક્રોશ

ડિજિટલ ઇન્ડિયાના આ યુગમાં આપણો સ્માર્ટફોન હવે માત્ર વાતચીતનું સાધન નથી રહ્યો, પરંતુ તે એક શાળા, એક ઓફિસ અને કમાણીનું માધ્યમ પણ બની ચૂક્યો છે. આ જ બાબતનો ફાયદો ઉઠાવીને ઘણી એડ્યુ-ટેક (Edu-tech) એપ્સ માર્કેટમાં આવી છે. આમાંની એક એપ જે અત્યારે જોરદાર ચર્ચા અને વિવાદોમાં છે, તે છે ‘Seekho App’.

દાવો કરવામાં આવે છે કે આ એપને લગભગ 15 કરોડ (150 મિલિયન) થી વધુ લોકોએ ડાઉનલોડ કરી છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સથી લઈને યુટ્યુબ જાહેરાતો સુધી, દરેક જગ્યાએ ‘સીખો એપ’ છવાયેલી છે. પરંતુ સિક્કાની બીજી બાજુ ઘણી ડરામણી છે. સોશિયલ મીડિયા પર હજારો યુઝર્સ આ એપ પર ‘ઓનલાઇન છેતરપિંડી’ અને ‘ફ્રોડ’ ના આરોપો લગાવી રહ્યા છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ આખો મામલો શું છે અને લોકો કેવી રીતે તેની જાળમાં ફસાઈ રહ્યા છે.

શું છે Seekho App અને તે આટલી લોકપ્રિય કેવી રીતે થઈ?

સીખો એપ પોતાની જાતને એક ‘સ્કિલ-આધારિત’ લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ ગણાવે છે. તેની જાહેરાતોમાં મોટા-મોટા વાદા કરવામાં આવે છે, જેમ કે:

• ઘર બેઠા ઓનલાઇન બિઝનેસ કેવી રીતે શરૂ કરવો?

• યુટ્યુબ અને ઇન્સ્ટાગ્રામ દ્વારા લાખો કેવી રીતે કમાવવા?

• અંગ્રેજી બોલતા કેવી રીતે શીખવું?

• શેર માર્કેટ અને એઆઈ (AI) નો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

આ એપની લોકપ્રિયતાનું સૌથી મોટું કારણ તેની સરળ ભાષા (હિન્દી) અને શોર્ટ વીડિયો ફોર્મેટ છે. આ એપ ખાસ કરીને એવા યુવાનો અને નાના શહેરોના લોકોને ટાર્ગેટ કરે છે જેઓ ઓછા સમયમાં નવી સ્કિલ્સ શીખીને પૈસા કમાવા માંગે છે. જાહેરાતોમાં “માત્ર મોબાઈલથી જિંદગી બદલાઈ જશે” જેવા લોભામણા નારાઓ તેને ગામડાઓ સુધી પહોંચાડી ચૂક્યા છે.

કેવી રીતે શરૂ થાય છે ‘ઓટો-ડિડક્શન’ અને છેતરપિંડીની રમત?

સીખો એપને લઈને જે સૌથી મોટી ફરિયાદ સામે આવી રહી છે, તે છે ‘1 રૂપિયાવાળો ટ્રાયલ’. છેતરપિંડીની રીત કંઈક આ પ્રમાણે હોવાનું કહેવાય છે:

1. લોભામણી જાહેરાત: તમને ફેસબુક કે યુટ્યુબ પર જાહેરાત દેખાય છે કે માત્ર 1 રૂપિયામાં પ્રીમિયમ કોર્સનો ટ્રાયલ લો.

2. UPI રજિસ્ટ્રેશન: જ્યારે તમે 1 રૂપિયો આપવા માટે તમારી UPI કે બેંક કાર્ડ ડિટેલ નાખો છો, ત્યારે એપ ખૂબ જ ચાલાકીથી તમારું ‘ઓટો-પે’ (Auto-pay) ઇનેબલ એટલે કે ચાલુ કરી દે છે.

3. જાણ કર્યા વગર પૈસા કપાવા: ટ્રાયલ પીરિયડ પૂરો થતાની સાથે જ, તમારી મંજૂરી વગર તમારા એકાઉન્ટમાંથી મોટી રકમ (જેમ કે 999 રૂપિયા કે તેથી વધુ) કાપી લેવામાં આવે છે.

4. છુપાયેલી શરતો: ઘણા યુઝર્સનું કહેવું છે કે સબસ્ક્રિપ્શનની શરતો એટલી ઝીણી લખેલી હોય છે અથવા એટલી છુપાયેલી હોય છે કે સામાન્ય માણસ તેને સમજી જ શકતો નથી. ટેકનોલોજીમાં નબળા લોકો એ જાણી જ નથી શકતા કે તેમના ખાતામાંથી દર મહિને પૈસા કેમ કપાઈ રહ્યા છે.

શીખવાના નામે ‘યુટ્યુબ વાળું ફ્રી કન્ટેન્ટ’?

ઘણા યુઝર્સે ગૂગલ પ્લે સ્ટોરના રિવ્યૂમાં પોતાનો ગુસ્સો કાઢતા લખ્યું છે કે જે માહિતી આ એપ પર પૈસા આપીને મળી રહી છે, તે જ માહિતી યુટ્યુબ પર મફતમાં ઉપલબ્ધ છે. જાહેરાતોમાં જે “અમીર બનવાનું સિક્રેટ” કહેવામાં આવે છે, હકીકતમાં એપની અંદર એ જ જૂની અને જાણીતી વાતો હોય છે. લોકોનો આરોપ છે કે એપ જાહેરાતોમાં ‘બિઝનેસ પાર્ટનર’ બનાવવાનું અને ‘લાખો કમાવાનું’ સપનું બતાવે છે, પરંતુ હકીકતમાં ત્યાં માત્ર સામાન્ય વીડિયો હોય છે જેનું કોઈ ખાસ મૂલ્ય નથી.

‘Seekho Becho’ મોડેલ અને કોલ્સનું દબાણ

ફરિયાદોનો સિલસિલો અહીં જ નથી અટકતો. કેટલાક અહેવાલો મુજબ:

• પ્રમોશનલ કોલ્સનો મારો: એકવાર તમારો નંબર એપ પર રજિસ્ટર કર્યા પછી, યુઝર્સને આખો દિવસ કોલ્સ અને મેસેજ આવવા લાગે છે. તેમને મોંઘા કોર્સ ખરીદવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે.

• ઇન્વેસ્ટમેન્ટની જાળ: ‘Seekho Becho’ જેવા મોડેલ્સના નામે લોકો પાસેથી નાના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ દ્વારા મોટો બિઝનેસ શરૂ કરાવવાનો વાદો કરવામાં આવે છે. આરોપ છે કે ત્યારબાદ અલગ-અલગ સર્વિસ ચાર્જ અને અપગ્રેડના નામે વધુ પૈસા માંગવામાં આવે છે.

શું સીખો એપ પૂરેપૂરી નકલી છે?

ટેકનિકલ દૃષ્ટિએ જોઈએ તો આ એપ પ્લે સ્ટોર પર હાજર છે અને તેની પાસે કન્ટેન્ટ પણ છે. તેથી તેને સીધી રીતે ‘પૂરેપૂરી નકલી’ કહેવી મુશ્કેલ છે. સમસ્યા એપની માર્કેટિંગ કરવાની રીત અને સબસ્ક્રિપ્શન મોડેલ માં છે.

એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે જ્યારે કોઈ એપ “ઝડપથી અમીર બનવા” કે “મહેનત વગર કમાણી” નો વાદો કરે છે, ત્યારે ત્યાં જોખમ વધુ હોય છે. આ એપ ‘માર્કેટિંગ ગિમિક’ (જાહેરાતોની ચાલાકી) નો ઉપયોગ કરીને લોકોની આશાઓ સાથે રમી રહી છે. જોકે, કંપની તરફથી આ તમામ આરોપો પર હંમેશા સ્પષ્ટતા આપવામાં આવતી રહી છે, પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા હજારો સ્ક્રીનશોટ અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે.

ઓનલાઇન છેતરપિંડીથી કેવી રીતે બચવું? એક્સપર્ટ્સની સલાહ

આજના યુગમાં શીખવું જરૂરી છે, પણ પોતાની મહેનતની કમાણી બચાવવી એનાથી પણ વધુ જરૂરી છે. કોઈ પણ લર્નિંગ એપ પર પૈસા લગાવતા પહેલા આ 4 વાતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખો:

1. રેટિંગ અને નેગેટિવ રિવ્યૂઝ ખાસ વાંચો: માત્ર એપની સ્ટાર રેટિંગ ન જુઓ, પણ ‘Most Recent’ રિવ્યૂ વાંચો. ત્યાં તમને અસલી સત્ય ખબર પડશે કે લોકો કઈ સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે.

2. ઓટો-પે પર નજર રાખો: જ્યારે પણ તમે કોઈ એપને 1 રૂપિયો કે નાની ચુકવણી કરો છો, ત્યારે તમારી UPI એપ (GPay, PhonePe) માં જઈને ‘Autopay’ અથવા ‘Mandate’ સેક્શન ખાસ ચેક કરો. જો ત્યાં ‘Seekho’ કે કોઈ અજાણી એપનું ઓટો-પે ચાલુ હોય, તો તેને તરત જ કેન્સલ કરો.

3. લોભામણી જાહેરાતોથી બચો: “ઘર બેઠા લાખો કમાઓ” જેવા દાવા માત્ર તમને જાળમાં ફસાવવા માટે હોય છે. કોઈ પણ એપ રાતોરાત તમારી કિસ્મત બદલી શકતી નથી.

4. ફ્રી વિકલ્પો શોધો: ડિજિટલ માર્કેટિંગ, કોડિંગ કે બિઝનેસ શીખવો હોય, તો ગૂગલ અને યુટ્યુબ પર વર્લ્ડ ક્લાસ કન્ટેન્ટ મફતમાં ઉપલબ્ધ છે. કોઈ અજાણી એપને પૈસા આપતા પહેલા ફ્રી સોર્સનો ઉપયોગ કરો.

ઇન્ટરનેટ પર દરેક ચમકતી વસ્તુ સોનું નથી હોતી. સીખો એપ (Seekho App) જેવા પ્લેટફોર્મ્સે ડિજિટલ શિક્ષણને સરળ તો બનાવ્યું છે, પણ તેમની બિઝનેસ કરવાની રીતે લાખો લોકોને માનસિક અને આર્થિક ઈજા પહોંચાડી છે. જો તમે કે તમારા કોઈ પરિચિત આ એપનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોય, તો તરત જ તમારા બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન ચેક કરો. યાદ રાખો, અસલી શિક્ષણ તમારી સમજદારીમાં છે, નહીં કે કોઈ એપની લોભામણી જાહેરાતોમાં. તમારી મહેનતની કમાણી ‘શીખવા’ ના નામે ‘લૂંટાવતા’ બચો.