ડિજિટલ સુરક્ષા કે ખતરો? સ્માર્ટ લોક હેક થવાનો ડર, જાણો કેવી રીતે બચવું
આજકાલની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં આપણે આપણી સુરક્ષાને લઈને ખૂબ જ જાગૃત થઈ ગયા છીએ. આ જ કારણ છે કે હવે આપણા ઘરના દરવાજા પર લોખંડના ભારેખમ તાળાને બદલે સ્ટાઇલિશ અને હાઈ-ટેક સ્માર્ટ લોક (Smart Locks) સ્થાન લઈ રહ્યા છે. ચાવી વગર ઘરનો દરવાજો ખુલી જવો એ સાંભળવામાં જેટલું જાદુઈ લાગે છે, તેની પાછળ છુપાયેલી ટેકનોલોજી એટલી જ જટિલ છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો ઘરમાં આગ લાગે અથવા અચાનક વીજળી ગુલ થઈ જાય, તો આ સ્માર્ટ તાળા તમારો સાથ આપશે કે તમને ઘરની અંદર જ કેદ કરી દેશે? ચાલો, સ્માર્ટ લોકની દુનિયાને નજીકથી સમજીએ અને જાણીએ તેના ફાયદા અને એવા જોખમો જે તમારા હોશ ઉડાવી શકે છે.
આખરે શું હોય છે આ સ્માર્ટ લોક? (What are Smart Locks?)
સાદા શબ્દોમાં કહીએ તો સ્માર્ટ લોક એ એક ઈલેક્ટ્રો-મિકેનિકલ લોક છે. જેમાં પરંપરાગત ચાવીની જરૂર પડતી નથી. તેને તમે તમારા સ્માર્ટફોન, ફિંગરપ્રિન્ટ, ફેસ રેકગ્નિશન (ચહેરો ઓળખીને) અથવા એક ખાસ પાસવર્ડ દ્વારા ખોલી શકો છો. આ તાળા બ્લૂટૂથ કે વાઈ-ફાઈ દ્વારા તમારા ફોન સાથે કનેક્ટ રહે છે, જેનાથી તમે દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે બેસીને તમારા ઘરનો દરવાજો લોક કે અનલોક કરી શકો છો.
તે કેવી રીતે કામ કરે છે? (How do they work?)
સ્માર્ટ લોકની અંદર એક નાનું કોમ્પ્યુટર જેવું સિસ્ટમ, સેન્સર અને એક મોટર લાગેલી હોય છે.
-
જ્યારે તમે તમારી ફિંગરપ્રિન્ટ લગાવો છો અથવા એપથી કમાન્ડ આપો છો, ત્યારે સેન્સર તેને ઓળખે છે.
-
ઓળખ સાચી હોવા પર સર્કિટ મોટરને સિગ્નલ મોકલે છે.
-
મોટર તાળાની કૂંચી (Latch) ને ફેરવે છે અને દરવાજો ખુલી જાય છે. ઘણા સ્માર્ટ લોક એટલા એડવાન્સ હોય છે કે જો કોઈ અજાણ્યો વ્યક્તિ તમારા દરવાજા સાથે છેડછાડ કરે, તો તમારા ફોન પર તરત જ ‘એલર્ટ’ મેસેજ આવી જાય છે.
સૌથી મોટું જોખમ: આગ લાગવા પર કેમ ફેલ થઈ જાય છે?
સ્માર્ટ લોકની સૌથી નબળી કડી તેની ઈલેક્ટ્રોનિક બનાવટ જ છે. કલ્પના કરો કે ભગવાન ન કરે ને ઘરમાં આગ લાગે, તો એવી સ્થિતિમાં:
-
સર્કિટનું પીગળવું: આગની ભીષણ ગરમીથી લોકની અંદર લાગેલા નાજુક પ્લાસ્ટિકના ભાગો અને ઈલેક્ટ્રોનિક સર્કિટ પીગળવા લાગે છે.
-
બેટરીનું ફાટવું કે ડેડ થવું: સ્માર્ટ લોક બેટરી પર ચાલે છે. અતિશય તાપમાનમાં બેટરી કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે અથવા ફાટી પણ શકે છે.
-
જામ થઈ જવું: જો ઈલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ ફેલ થઈ જાય અને મોટર કૂંચીને પાછી ન ખેંચે, તો દરવાજો અંદરથી લોક જ રહી જશે. ઈમરજન્સીની સ્થિતિમાં, જ્યારે દરેક સેકન્ડ કિંમતી હોય છે, ત્યારે દરવાજો ન ખૂલવો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
વીજળી જવા પર કે બેટરી ખતમ થવા પર શું થશે?
મોટાભાગના સ્માર્ટ લોક લિથિયમ બેટરી પર ચાલે છે. પરંતુ જો તમે સમયસર બેટરી બદલવાનું ભૂલી જાઓ, તો તાળું સંપૂર્ણપણે ‘ડેડ’ થઈ શકે છે.
-
નો પાવર, નો એન્ટ્રી: જો બેટરી ખતમ થઈ જાય, તો ન ફિંગરપ્રિન્ટ કામ કરશે અને ન તો મોબાઈલ એપ.
-
ઈલેક્ટ્રિક લોક: કેટલાક સ્માર્ટ લોક સીધા ઘરની વીજળી પર ચાલે છે. પાવર કટ થવા પર તે ડિફોલ્ટ રૂપે કાં તો લોક જ રહી જાય છે અથવા અનલોક થઈ જાય છે, જે સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ જોખમી છે.
શું આ તાળા હેક થઈ શકે છે? (Security Risks)
આ લોક ઇન્ટરનેટ કે બ્લૂટૂથ સાથે જોડાયેલા હોવાથી તેમાં હેકિંગનું જોખમ હંમેશા રહે છે. જો કોઈ શાતિર હેકર તમારા વાઈ-ફાઈ નેટવર્કને હેક કરી લે, તો તે ઘરે બેઠા તમારો દરવાજો ખોલી શકે છે. આ ઉપરાંત સોફ્ટવેરમાં ‘બગ’ કે ટેકનિકલ ખામી આવવા પર પણ આ તાળા વિચિત્ર વર્તન કરી શકે છે.
સ્માર્ટ લોક ખરીદતી વખતે આ 5 વાતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
જો તમે તમારા ઘરમાં સ્માર્ટ લોક લગાવવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો આ સુરક્ષા ઉપાયોને નજરઅંદાજ ન કરો:
-
ફિઝિકલ ચાવીનો વિકલ્પ (Manual Override): હંમેશા એવું સ્માર્ટ લોક પસંદ કરો જેમાં પરંપરાગત ચાવી લગાવવાનું કાણું પણ હોય. જો ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ફેલ થઈ જાય, તો તમે ચાવીથી દરવાજો ખોલી શકો.
-
ઈમરજન્સી પાવર બેકઅપ: કેટલાક લોકમાં બહારની તરફ 9V ની બેટરી લગાવવાનો પોઈન્ટ હોય છે. આનાથી બેટરી ખતમ થવા પર તમે કામચલાઉ પાવર આપીને લોક ખોલી શકો છો.
-
ફાયર-રેટેડ લોક: સારી કંપનીઓના તાળા એક ચોક્કસ તાપમાન સુધી આગ સહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હંમેશા બ્રાન્ડેડ અને ‘ફાયર-રેટેડ’ લોક જ લો.
-
બેટરી એલર્ટ: એવું લોક લો જે બેટરી ઓછી થવા પર તમને વારંવાર નોટિફિકેશન આપે અને અવાજ (Beep) દ્વારા સાવધાન કરે.
-
ટુ-ફેક્ટર ઓથોન્ટિકેશન: એપની સુરક્ષા માટે માત્ર પાસવર્ડ નહીં, પણ OTP અથવા બાયોમેટ્રિક લોકનો પણ ઉપયોગ કરો.
સુવિધા કે સુરક્ષા?
સ્માર્ટ લોક ચોક્કસપણે આપણને ચાવીઓના ઝૂડામાંથી આઝાદી આપે છે અને જીવનને સરળ બનાવે છે. પરંતુ ટેકનોલોજી પર અંધ વિશ્વાસ જોખમી હોઈ શકે છે. સુરક્ષાનો સૌથી સુવર્ણ નિયમ એ છે કે તમે ‘સ્માર્ટ’ જરૂર બનો, પણ એક ‘બેકઅપ’ પ્લાન હંમેશા તૈયાર રાખો. એક છુપાયેલી ફિઝિકલ ચાવી મુશ્કેલ સમયમાં તમારો જીવ બચાવી શકે છે.
