સ્પામ કોલ કરનારાઓ સામે TRAIનો મોટો એક્શન! 1.24 લાખથી વધુ મોબાઇલ કનેક્શન પર કાર્યવાહી, 374 કંપનીઓ એક વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ
મોબાઇલ ફોન પર વારંવાર આવતા અનિચ્છનીય કોલ અને મેસેજથી પરેશાન લોકો માટે રાહતના સમાચાર છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI)એ સ્પામ કોલ અને મેસેજ કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરી છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરે જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર 1.24 લાખથી વધુ ટેલિકોમ કનેક્શન સામે કાર્યવાહી કરી છે. આ ઉપરાંત 374 કંપનીઓ અને સંસ્થાઓને એક વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી છે.
TRAIની તાજેતરની ત્રિમાસિક રિપોર્ટ મુજબ, સ્પામ કોલ અને અનિચ્છનીય કોમર્શિયલ મેસેજ (UCC) પર નિયંત્રણ લાવવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. ખાસ વાત એ છે કે હવે માત્ર મોબાઇલ નંબર જ નહીં, પરંતુ સ્પામ મોકલતી કંપનીઓ અને ટેલિમાર્કેટર્સ સામે પણ સીધી કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.
1.10 લાખથી વધુ નંબર 15 દિવસ માટે બંધ
TRAIના આંકડા અનુસાર, પ્રથમ વખત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા 1,10,325 ટેલિકોમ કનેક્શનને 15 દિવસ માટે આઉટગોઇંગ સેવાઓથી પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યા છે. એટલે કે આ નંબર પરથી કોલ કે અન્ય આઉટગોઇંગ સંચાર કરી શકાશે નહીં.
બીજી તરફ, વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા 13,777 કનેક્શનને એક વર્ષ માટે ડિસ્કનેક્ટ કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત 3,725 SMS હેડર્સ પણ બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે.
TRAIએ 374 સ્પામ મોકલનારી સંસ્થાઓને એક વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ નવા ટેલિકોમ કનેક્શન મેળવી શકશે નહીં.
ત્રણ મહિનામાં 15.29 લાખ ફરિયાદો મળી
TRAIના અહેવાલ મુજબ, જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન દેશભરમાં અનિચ્છનીય કોમર્શિયલ કોલ અને મેસેજ અંગે કુલ 15.29 લાખ ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. તેમાંથી 7.23 લાખ ફરિયાદો કાર્યવાહી કરવા યોગ્ય હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
આ સમયગાળા દરમિયાન દેશના ટેલિકોમ નેટવર્ક પરથી 71,401 કરોડ કોલ અને 70,228 કરોડ SMS મોકલવામાં આવ્યા હતા. આટલા મોટા પ્રમાણમાં સંચાર વચ્ચે સ્પામ પર નિયંત્રણ રાખવું ટેલિકોમ કંપનીઓ માટે પણ મોટો પડકાર છે.
AI ટેક્નોલોજીથી પકડાશે સ્પામ કોલ
સ્પામ કોલ સામેની લડાઈમાં હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ પણ વધી રહ્યો છે. ટેલિકોમ કંપનીઓ દ્વારા લગાવવામાં આવેલી AI આધારિત સિસ્ટમોએ ત્રણ મહિનામાં 19.9 અબજ શંકાસ્પદ કોલ અને SMSને ઓળખ્યા હતા.
તેમાં 18.28 અબજ કોલ અને 1.62 અબજ SMSનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત શંકાસ્પદ રીતે સ્પામ મોકલતી સંસ્થાઓને 45.9 લાખથી વધુ ચેતવણી નોટિફિકેશન મોકલવામાં આવ્યા હતા.
સંદિગ્ધ સ્પામ મોકલનારાઓમાંથી 34,025ની e-KYC તપાસ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે KYC પ્રક્રિયામાં નિષ્ફળ રહેલા 9,977 કનેક્શન બંધ કરવામાં આવ્યા હતા.
DND એપ બની ફરિયાદ નોંધાવવાનું મુખ્ય માધ્યમ
સ્પામ કોલથી પરેશાન ગ્રાહકો માટે TRAIની DND (Do Not Disturb) એપ મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહી છે. ત્રણ મહિનામાં નોંધાયેલી કુલ ફરિયાદોમાંથી 92.9 ટકા ફરિયાદો આ એપ મારફતે મળી હતી. એટલે કે 15.29 લાખ ફરિયાદોમાંથી લગભગ 14.21 લાખ ફરિયાદો DND એપ દ્વારા નોંધાઈ હતી.
30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં આ એપના કુલ 42.36 લાખ ડાઉનલોડ નોંધાયા હતા. ગ્રાહકો આ એપ દ્વારા અનિચ્છનીય કોલ અને મેસેજની ફરિયાદ કરી શકે છે તેમજ પોતાની પસંદગી પ્રમાણે પ્રમોશનલ સંદેશાઓ પર નિયંત્રણ મૂકી શકે છે.
હવે 140 અને 1600 નંબર ઓળખવા જરૂરી
TRAIએ પ્રમોશનલ અને જરૂરી સેવાઓના કોલ વચ્ચે તફાવત સમજવા માટે અલગ નંબરિંગ સિસ્ટમ પણ શરૂ કરી છે.
- 140 સિરીઝ: પ્રમોશનલ અને જાહેરાત સંબંધિત કોલ માટે.
- 1600 સિરીઝ: બેંકિંગ, નાણાકીય સેવાઓ, વીમા કંપનીઓ અને સરકારી સેવાઓના કોલ માટે.
- 1601 સિરીઝ: યુટિલિટી, લોજિસ્ટિક્સ અને ડિલિવરી સેવાઓના કોલ માટે.
આ સિસ્ટમથી ગ્રાહકોને કોનો ફોન આવી રહ્યો છે તે ઓળખવામાં સરળતા રહેશે. જોકે, માત્ર નંબરની સિરીઝ જોઈને જ કોઈ કોલને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત માની લેવો નહીં.
ગ્રાહકોએ શું કરવું જોઈએ?
જો તમને વારંવાર સ્પામ કોલ અથવા મેસેજ આવતા હોય તો તેની ફરિયાદ TRAIની DND એપમાં નોંધાવી શકો છો. અજાણ્યા નંબર પરથી આવતી લિંક પર ક્લિક કરવાનું ટાળો અને ફોન પર OTP, બેંકિંગ વિગતો કે વ્યક્તિગત માહિતી શેર ન કરો.
સ્પામ સામેની લડાઈમાં વધુ કડકાઈ
TRAIની આ કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં સ્પામ કોલ અને મેસેજની સમસ્યાને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહી છે. હવે માત્ર નંબર બંધ કરવાની જ નહીં, પરંતુ સ્પામ પાછળ કામ કરતી કંપનીઓ અને ટેલિમાર્કેટર્સને પણ જવાબદાર બનાવવાની દિશામાં પગલાં લેવાઈ રહ્યાં છે.
આગામી સમયમાં AI ટેક્નોલોજી, ડિજિટલ KYC અને DND ફરિયાદ વ્યવસ્થાના વધુ અસરકારક ઉપયોગથી ગ્રાહકોને અનિચ્છનીય કોલથી રાહત મળી શકે છે. જોકે, આ અભિયાન કેટલું સફળ રહેશે તે ટેલિકોમ કંપનીઓની સતત દેખરેખ અને ગ્રાહકોની સક્રિય ભાગીદારી પર નિર્ભર રહેશે.
