ફોન ચોરી થઈ ગયો અને UPI ચાલુ છે? ગભરાશો નહીં, મિનિટોમાં આ રીતે સુરક્ષિત કરો તમારું બેંક એકાઉન્ટ!

સાવધાન! મોબાઈલ ચોરાતા જ કરો આ 3 કામ, નહિ તો ખાલી થઈ જશે તમારી વર્ષોની કમાણી

સ્માર્ટફોન ચોરાઈ જવો એ માનસિક તણાવ તો આપે જ છે, પરંતુ અસલી જોખમ ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચોર તમારા બેંકિંગ ડેટા સુધી પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે. જોકે UPI એપ્સમાં PIN અને બાયોમેટ્રિક સુરક્ષા હોય છે, પરંતુ શાતિર ગુનેગારો SIM સ્વાપિંગ અથવા OTP દ્વારા તમારા એક્સેસને રીસેટ કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તમારે ‘વિચારવા’ ને બદલે ‘એક્શન’ લેવાની જરૂર છે.

1. સૌથી પહેલું અને અનિવાર્ય કામ: SIM કાર્ડ બ્લોક કરાવો

જેવા જ તમને ખબર પડે કે ફોન ગાયબ છે, એક પણ સેકન્ડનો વિલંબ કર્યા વગર તમારા ટેલિકોમ ઓપરેટર (Airtel, Jio, Vi વગેરે) ને કોલ કરો અને તમારું SIM કાર્ડ બ્લોક કરાવો.

• શા માટે જરૂરી છે: ચોર તમારા SIM નો ઉપયોગ કરીને તમારા UPI નો પાસવર્ડ રીસેટ કરી શકે છે અથવા OTP મંગાવીને ટ્રાન્ઝેક્શન કરી શકે છે. SIM બ્લોક થતા જ તેની પાસે વેરિફિકેશનનું સૌથી મોટું સાધન છીનવાઈ જશે.

2. બેંકને તરત જ જાણ કરો

SIM બ્લોક કર્યા પછી બીજો નંબર આવે છે તમારી બેંકનો. તમારી બેંકના કસ્ટમર કેર નંબર પર ફોન કરો (આ નંબર તમે બીજા કોઈ ફોનથી ઇન્ટરનેટ પર સર્ચ કરી શકો છો).

• ફાયદો: બેંકને જાણ થતા જ તેઓ તમારા ખાતા સાથે જોડાયેલી UPI સેવાઓને અસ્થાયી રૂપે બંધ (Freeze) કરી દેશે. આનાથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે ભલે કોઈ તમારી એપ ખોલી લે, પણ તે એક રૂપિયો પણ ટ્રાન્સફર કરી શકશે નહીં. ઘણી બેંકો હવે નેટ બેંકિંગ દ્વારા પણ UPI સેવા ડિસેબલ કરવાની સુવિધા આપે છે.

3. ‘Find My Device’નો જાદુઈ ઉપયોગ

જો તમારા ફોનમાં ઇન્ટરનેટ અને લોકેશન ઓન હતું, તો તમે ઘરે બેઠા જ તમારા ડેટાને સુરક્ષિત કરી શકો છો.

• Android યુઝર્સ: Google ના ‘Find My Device’ પોર્ટલ પર જાઓ. અહીંથી તમે તમારા ફોનને રિમોટલી લોક કરી શકો છો. જો તમને લાગે કે ફોન મળવાની શક્યતા ઓછી છે, તો ‘Erase Data’ વિકલ્પ પસંદ કરો. આનાથી તમારા ફોનનો તમામ ડેટા (બેંકિંગ એપ્સ સહિત) કાયમ માટે ભૂંસાઈ જશે.

• iPhone યુઝર્સ: ‘Find My iPhone’ દ્વારા તમે તમારા ફોનને ‘Lost Mode’ માં મૂકી શકો છો અથવા ડેટા વાઇપ કરી શકો છો.

4. હેલ્પલાઇન નંબર 1930 અને સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ

ભારત સરકારે ડિજિટલ છેતરપિંડી સામે લડવા માટે એક વિશેષ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 જાહેર કર્યો છે.

• ફરિયાદ નોંધાવો: જો તમને શંકા હોય કે ફોન ચોરી થયા પછી કોઈ ગેરકાયદે ટ્રાન્ઝેક્શન થયું છે, તો તરત જ આ નંબર પર કોલ કરો.

• ઓનલાઇન પોર્ટલ: તમે cybercrime.gov.in પર જઈને પણ તમારી ફરિયાદ ઓનલાઇન નોંધાવી શકો છો. આ પગલું તમારા પૈસા પાછા મેળવવામાં અને ચોરને પકડવામાં કાયદાકીય મદદ કરે છે.

5. જ્યારે નવું SIM મળી જાય: UPI PIN ચોક્કસ બદલો

જ્યારે તમે તમારા જૂના નંબરનું નવું SIM કાર્ડ કઢાવી લો, ત્યારે સૌથી પહેલા તમારી તમામ UPI એપ્સ (Google Pay, PhonePe વગેરે) ફરીથી સેટઅપ કરો અને તમારો UPI PIN બદલી નાખો.

• સાવધાની: છેલ્લા થોડા દિવસોનું બેંક સ્ટેટમેન્ટ ધ્યાનથી તપાસો. જો કોઈ પણ નાનું અજાણ્યું ટ્રાન્ઝેક્શન દેખાય, તો તરત જ બેંકને રિપોર્ટ કરો.

ભવિષ્ય માટે ‘પ્રો’ ટિપ્સ (Precautionary Measures)

કહેવાય છે કે “સાવચેતી એ જ સલામતી.” ફોન ચોરી થાય તે પહેલા જ આ સેટિંગ્સ કરી લો:

1. SIM પર લોક લગાવો: તમારા SIM કાર્ડ પર એક અલગ PIN સેટ કરો. આનાથી જો કોઈ ચોર તમારું SIM બીજા ફોનમાં નાખશે, તો તે PIN વગર કામ કરશે નહીં.

2. બાયોમેટ્રિક્સનો ઉપયોગ: હંમેશા એપ લોક માટે ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા ફેસ આઈડીનો ઉપયોગ કરો.

3. OTP પ્રાઇવસી: ફોનના સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Lock Screen Notifications’ બંધ કરી દો જેથી ફોન લોક હોય ત્યારે ચોર લોક સ્ક્રીન પર OTP જોઈ ન શકે.

ફોનની કિંમત કરતા પણ વધુ કિંમતી તમારો ડેટા અને તમારી મહેનતની કમાણી છે. ફોન ચોરી થવો એ ખરાબ અનુભવ છે, પરંતુ ઉપર જણાવેલા પગલાં ભરીને તમે મોટી આર્થિક નુકસાનીથી બચી શકો છો. યાદ રાખો, આવા સમયે તમારી ‘ઝડપ’ જ તમારી સૌથી મોટી સુરક્ષા છે.