VIP ગ્રાહકોને સ્પેશિયલ સ્પીડ આપવી નિયમોની વિરુદ્ધ છે? જાણો શું છે ‘નેટ ન્યુટ્રાલિટી’નો આખો વિવાદ
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનો સૌથી મહત્વનો ભાગ બની ગયો છે અને તેનાથી પણ વધુ જરૂરી છે—ઇન્ટરનેટ. રીલ્સ જોવી હોય, ઓફિસનું કામ કરવું હોય કે ઓનલાઇન પેમેન્ટ, જો ઇન્ટરનેટની સ્પીડ થોડી પણ ઓછી થઈ જાય, તો આપણું આખું કામ અટકી જાય છે. ઇન્ટરનેટ સ્પીડ અને નેટવર્કની આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે ભારતી એરટેલે (Bharti Airtel) થોડા સમય પહેલાં પોતાનો એક ખાસ “પ્રાયોરિટી પોસ્ટપેડ” (Priority Postpaid) પ્લાન રજૂ કર્યો હતો. કંપનીનો દાવો હતો કે આ પ્લાન દ્વારા ગ્રાહકોને ભીડભાડવાળા વિસ્તારોમાં પણ ‘VIP’ એટલે કે કોઈ પણ અટકાવ વગર ફાસ્ટ ઇન્ટરનેટ સ્પીડ મળશે.
પરંતુ આ પ્લાન માર્કેટમાં આવતાની સાથે જ વિવાદ શરૂ થઈ ગયો. સવાલો ઉઠવા લાગ્યા કે શું પૈસાના જોરે કેટલાક ગ્રાહકોને વધુ સારું ઇન્ટરનેટ આપવું યોગ્ય છે? શું આ ‘નેટ ન્યુટ્રાલિટી’ (Net Neutrality)નું ઉલ્લંઘન છે? હવે આ સમગ્ર મામલે દેશની ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી એટલે કે ટ્રાઈ (TRAI) નો પ્રાથમિક અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જે એરટેલ માટે મોટી રાહત લાવ્યો છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આખો મામલો શું છે અને ટ્રાઈની તપાસમાં શું સામે આવ્યું છે.
શું છે Airtelનો Priority Postpaid પ્લાન?
સૌથી પહેલાં એ જાણી લઈએ કે આખરે આ પ્લાન શું છે, જેને લઈને આટલી ચર્ચા થઈ રહી છે. એરટેલે આ ‘પ્રાયોરિટી’ સર્વિસને પોતાના કેટલાક મોંઘા પોસ્ટપેડ પ્લાન્સ સાથે જોડી છે. આ અંતર્ગત કંપનીનો દાવો છે કે જ્યારે તમે કોઈ એવી જગ્યાએ હશો જ્યાં ખૂબ જ ભીડ હોય (જેમ કે કોઈ મોલ, રેલવે સ્ટેશન કે સ્ટેડિયમ) અને ત્યાં બાકીના લોકોનું ઇન્ટરનેટ ધીમું ચાલતું હોય, ત્યારે પણ એરટેલના આ પ્રાયોરિટી પ્લાનવાળા ગ્રાહકોને કોઈ પણ અટકાવ વગર ફાસ્ટ અને સ્ટેબલ ઇન્ટરનેટ સ્પીડ મળતી રહેશે.
આની પાછળ કઈ ટેકનોલોજી છે?
આના માટે એરટેલ 5G નેટવર્ક સ્લાઈસિંગ (5G Network Slicing) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ એક જ મુખ્ય 5G નેટવર્કની અંદર ઘણા નાના-નાના ‘વર્ચ્યુઅલ’ ભાગ (slices) બનાવવા જેવું છે. તેમાંથી એક ભાગ એવા ગ્રાહકો કે સેવાઓ માટે અનામત (reserve) રાખવામાં આવે છે, જેમને ખાસ કે વીઆઈપી સર્વિસની જરૂર હોય છે.
TRAIની પ્રાથમિક તપાસ: એરટેલને મળી ક્લીન ચિટ?
જ્યારે આ પ્લાનને લઈને વિવાદ વધ્યો, ત્યારે ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર ‘ટ્રાઈ’ (TRAI) એ આની તપાસ શરૂ કરી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રાઈની પ્રાથમિક તપાસમાં એરટેલને મોટી રાહત મળતી દેખાઈ રહી છે.
-
કોઈ મોટી ગરબડ નહીં: ટ્રાઈને પ્રાથમિક તપાસમાં હાલમાં એવો કોઈ પુરાવો નથી મળ્યો જેનાથી સાબિત થાય કે એરટેલનો આ પ્લાન નેટ ન્યુટ્રાલિટીના નિયમોનો ભંગ કરે છે.
-
કામચલાઉ રાહત: રેગ્યુલેટરનું માનવું છે કે અત્યાર સુધી ઉપલબ્ધ ડેટાના આધારે આ પ્લાન ઇન્ટરનેટ પર તમામ સાથે સમાન વ્યવહારના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ જતો નથી.
જો કે, આનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે આ મામલો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો છે. ટ્રાઈ હજુ પણ આ ટેકનોલોજી લાંબા ગાળે કેવી રીતે કામ કરશે તેની વિગતવાર સમીક્ષા (Detailed Review) કરી રહ્યું છે.
આખરે નેટ ન્યુટ્રાલિટી (Net Neutrality) પર સવાલો કેમ ઉઠ્યા?
ઇન્ટરનેટની દુનિયાનો એક સૌથી મોટો નિયમ છે—નેટ ન્યુટ્રાલિટી એટલે કે ઇન્ટરનેટ નિરપેક્ષતા. આનો સીધો અર્થ એ છે કે ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર (જેમ કે એરટેલ, જીઓ, વીઆઈ) તમામ યુઝર્સ, તમામ વેબસાઇટ્સ અને તમામ એપ્સ સાથે એકસરખો વ્યવહાર કરશે. પૈસાના આધારે કોઈ એક એપને ફાસ્ટ કે કોઈ એક ગ્રાહકને વધુ સારી સર્વિસ અને બીજાને ખરાબ સર્વિસ આપી શકાય નહીં.
જ્યારે એરટેલે કેટલાક ગ્રાહકોને ‘પ્રાયોરિટી’ કે પ્રાથમિકતા આપવાની વાત કરી, ત્યારે હરીફ કંપનીઓ અને ટેકનોલોજી નિષ્ણાતોએ એવી આશંકા વ્યક્ત કરી કે જો કેટલાક લોકોને સ્પેશિયલ સ્પીડ આપવામાં આવશે, તો ક્યાંક એવું ન બને કે સામાન્ય કે પ્રીપેડ ગ્રાહકોના ભાગનું નેટવર્ક ધીમું થઈ જાય. આ જ કારણે આ આખો મામલો કાનૂની અને રેગ્યુલેટરી તપાસના દાયરામાં આવી ગયો.
જીઓ (Jio) અને સંસદીય સમિતિએ પણ ઉઠાવ્યા પગલાં
આ મામલાનો પડઘો માત્ર ટ્રાઈ સુધી જ મર્યાદિત ન રહ્યો, પરંતુ સંસદ સુધી પહોંચ્યો. સંચાર અને માહિતી ટેકનોલોજી સાથે જોડાયેલી સંસદની સ્થાયી સમિતિએ પણ આ વિષયને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધો છે. સમિતિએ ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) અને ટ્રાઈ પાસે આવા પ્લાન્સની સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડનારી અસરનો અહેવાલ માંગ્યો હતો. સમિતિની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે ભારતમાં કરોડો પ્રીપેડ ગ્રાહકો છે, ક્યાંક તેમના અધિકારોનું હનન ન થાય. આના પર એરટેલે સમિતિ સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રાખતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની આ સેવા અન્ય કોઈ ગ્રાહકની ઇન્ટરનેટ ક્વોલિટીને અસર કરતી નથી.
બીજી તરફ, હરીફ કંપની રિલાયન્સ જીઓ (Jio) એ પણ આ અંગે પોતાનો અભિપ્રાય આપતા જણાવ્યું છે કે આ પ્રકારની પ્રાથમિકતાવાળી ટેકનોલોજીને મોટા પાયે લાગુ કરતાં પહેલાં સરકાર અને રેગ્યુલેટર્સ દ્વારા નેટ ન્યુટ્રાલિટીના તમામ પાસાઓની ખૂબ જ બારીકાઈથી તપાસ થવી જોઈએ. જીઓનું માનવું છે કે ભવિષ્ય માટે આના કડક નિયમો બનવા જરૂરી છે.
આગળ શું થશે?
હાલની પરિસ્થિતિ જોઈએ તો ટ્રાઈના પ્રાથમિક અહેવાલે એરટેલને એક મોટી રાહત જરૂર આપી છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય આવવાનો હજુ બાકી છે. ટ્રાઈ હજુ એરટેલ પાસેથી સેવાની ગુણવત્તા (Quality of Service) ને લગતા અને ટેકનિકલ આંકડા એકત્રિત કરી રહ્યું છે. આ મામલો એટલા માટે પણ ઘણો મહત્વનો છે કારણ કે આનો અંતિમ નિર્ણય ભવિષ્યમાં ભારતમાં 5G નેટવર્ક મેનેજમેન્ટ, ડેટા શેરિંગ અને નેટ ન્યુટ્રાલિટીની આખી દિશા નક્કી કરશે. શું ખરેખર સામાન્ય યુઝર્સના નેટવર્ક પર કોઈ અસર નહીં પડે? આનો સચોટ જવાબ ટ્રાઈના ફાઈનલ અને વિગતવાર ટેકનિકલ રિપોર્ટ પછી જ સ્પષ્ટ થશે.
